درس سیزدهم: در انتظار ظهور
دین و زندگی ۲ | رشته انسانی |
۱. اعتقاد به موعود — ویژه اسلام یا همه ادیان؟
اعتقاد به «موعود» و «منجی» در اسلام ریشهای عمیق دارد، اما این اعتقاد منحصر به مسلمانان نیست.
در سایر ادیان الهی:
| دین | باور به منجی |
|---|
| یهودیت | مسیح هنوز نیامده؛ روزی خواهد آمد و دین موسی را در جهان گسترش میدهد |
| مسیحیت | حضرت عیسی(ع) همان موعود آخرالزمان است؛ پس از مصلوب شدن، زنده شد، به آسمان رفت و دوباره ظهور خواهد کرد |
| آین زرتشت | اعتقاد به «سوشیانت» (به معنای نجاتدهنده)؛ در متون زرتشتی بهظهور او بشارت داده شده |
نکته: قآن کریم، مصلوب شدن حضرت عیسی(ع) را رد میکند (نساء/۱۵۷). این نکته اختلاف اساسی اسلام با مسیحیت در این موضوع است.
در اسلام (نگاه مشترک شیعه و سنی):
- در کتب حدیثی اهل سنت (ماند صحیح بخاری) نیز به ام مهدی(عج) از نسل پیامبر اکرم(ص) اشاره شده
- شیعه معتقد استایشان فرزند ام حسن عسکری(ع) بوده و هماکنون زندهاند
این اعتقاد مشترک، فرصتی ارزشمند برای همکاری میان پیروان ادیان الهی در مسیر تحق آرمانهای بزرگ انبیاست.
۲. وعده الهی در قرآن — آینده از نگاه وحی
قرآن کریم در چند آیه صریح، آیندهای روشن برای مؤمنان و مستضعفان ترسیم میکند:
آیه استخلاف (نور/۵):
خداوند به کسانی که ایمان آورده و عمل صالح انجام دادهاند وعده داده که آنها را جانشین زمین کند، دینشان را مستقر سازد وترسشان را به امنیت تبدیل کند.
آیه استضعاف (قص/۵):
خداوند اراده کرده بر مستضعفان زمین منت گذارد، آنان را پیشوایان مردم وارثان زمین قرار دهد.
آیه زبور (انبیاء/۱۰۵):
در زبور (پس از ذکر)، نوشتیم که بندگان شایسته زمین را به ارث میبرند.
نکته فراتر از کتاب: این سه آیه در کنار هم، یک «فلسفه تاریخ» قرآنی را تشکیل میدهند — حرکت تاریخ از سلطه مستکبران به سوی حاکمیت مستضعفان صالح. این ایده با مفهوم «سنتهای تاریخی» در قرآن همخوانی دارد.
۳. منجی در اسلام — ام مهدی(عج)
شیعیان بر اساس سخنان صریح پیامبر اکرم(ص) و ائمه اطهار(ع) معتقدند:
- موعود و منجی آخرالزمان، ام مهدی(عج) است
- ایشان دوازدهمین ام و فرزند امام حسن عسکری(ع) است
- از نسل حضرت فاطمه(س) و پیامبر اکرم(ص)
- با اذن الهی ظهور خواهد کرد، حکومت جهانی اسلام را تشکیل میدهد و جهان را به نهایت عدل میرساند
فایده مشخص بودن پدر و مادر ام:
اگر ماجراجویان فریبکار بخواهند خود را «مهدی موعود» معرفی کنند، مردم هوشیار زود آنها را میشناسند و فریب نمیخورند.
۴. فواید اعتقاد به زنده بودن ام در عصر غیبت
اول: پیروان حضرت، ام را حاضر و ناظر ب خود میداند، میدانند ایشان از احوال مؤمنان آگاه است و از فداکاریهایشان خبر دارد — این باور، انگیزهای قوی برای عمل صالح است.
دوم: جامعه به گونههای مختلف از هدایتهای معنوی و ولایت باطنی ام بهرهمند میشود.
۵. مسئولیتهای منتظران
مسئولیت اول: تقویت معرفت و محبت به ام
هر کس معرفت بیشتری به امام داشته باشد، محبتش هم عمیقتر است. پدر و مادر نسبت به فرزندانی که بیشتر میشناسندشان محبت بیشتری دارند — ام نیز از پدر و مادر، محبت بیشتری به مؤمنان دارد.
پیامبر اکرم(ص) در حدیثی میفرمایند:
«هر کس دوست دارد خدا را در حال ایمان کامل ملاقات کند، باید ولایت ام عصر(عج) را بپذیرد.»
ام علی(ع) به پیامبر فرمود:
«بزرگترین مردم در ایمان و یقین کسانی هستند که در روزگار آینده زندگی میکنند؛ پیامبرشان را ندیدهاند و امشان در غیبت است، تنها به قرآن و احادیث معصومین ایمان میآورند.»
نکته مفهومی: این حدیث نشان میدهد ایمان در عصر غیبت، به دلیل فقدان شواهد محسوس، ارزش بیشتری دارد — این همان مفهوم «ایمان الغیب» در قرآن است.
مسئولیت دوم: پیروی از فرمانهای ام عصر(عج)
منتظر واقعی در دوره غیبت، پیرو ام است. پیامبر(ص) فرمود:
«خوشا به حال کسی که به حضور «قائم» برسد، در حالی که پیش از قیام او، پیرو او بوده است.»
«قائم» یکی از القاب ام زمان(عج) است به معنای قیامکننده.
پیروی عملی شامل:
- عمل به احکام فردی و اجتماعی دین
- مراجعه به علمای دین
- مقابله با طاغوت
- تلاش برای تشکیل حکومت اسلامی
مسئولیت سوم: آماده کردن خود و جامعه برای ظهور
منتظر واقعی:
- عصر غیبت را عصر آمادگی میداند
- خود را سرباز ام میداند
- هر لحظه منتظر ندای امام است
ام صادق(ع) یاران ام مهدی(عج) را چنین توصیف میکند:
«یاران مهدی(عج) مردمانی مقاوماند، سرشار از یقین به خدا؛ اگر به کوهها روی آورند، آنها را متلاشی میکند.»
ام علی(ع) درباره کسانی که با ام زمان(عج) بیعت میکنند فرمود:
«ام با آنان با این شرط بیعت میکند که: در امانت خیانت نکند، پاکدامن باشند، خون ناحق نریزند، به خانههای مردم حله نکنند، زندگی ساده داشته باشند، لباسهای فاخر نپوشند، در راه خدا جهاد کند...»
نکته فراتر از کتاب: این بیعتنامه در واقع یک «منشور اخلاقی» برای حکومت عدل مهدوی است — تلفیق جهاد با تقوا و سادهزیستی.
مسئولیت چهارم: دعا برای ظهور ام
امیرالمؤمنین(ع) میفرماید:
«منتظر فرج الهی باشید و از لطف خدا مأیوس نشوید؛ بدانید که محبوترین کارها نزد خداوند، انتظار فرج است.»
۶. انتظار: عمل، نه تسلیم
مفهوم کلیدی: «انتظار» به معنای دست روی دست گذاشتن نیست — انتظار، یک عمل است.
منتظر واقعی:
- از یأس و نامیدی نمیگوید
- به آینده امید دارد و برای آن تلاش میکند
- عاشق حماسه بزرگ ظهور است
- از گذشته (عاشورا) درس میگیرد
جامعه شیعه در طول تاریخ بر دو محور پویا بوده:
- گذشته سرخ: عاشورا — آمادگی برای شهادت و ایثار
- آینده سبز: انتظار ظهور — مبارزه برای گسترش عدالت
۷. جامعه مهدوی — آنچه پس از ظهور خواهد آمد
۱. گسترش عدالت
پیامبر(ص) فرمود: ام مهدی(عج) زمین را پر از عدل میکند، آنگونه که پیش از آن پر از ظلم و جور شده بود.
در جامعه مهدوی، طبقه مستکبر و مستضعف وجود ندارد؛ قطب فقر و قطب ثروت از بین میرود.
۲. آبادانی
بر اساس وعده قرآن (اعراف/۹۶): اگر مردم شهرها ایمان آورند و تقوا پیشه کند، برکات آسمان و زمین بر آنها گشوده میشود.
ام صادق(ع): «زمین در آن هگام ذخایر خود را آشکار میکند و برکاتش راظاهر میسازد.»
۳. شکوفای علم و عقل
ام زمان(عج) به همه انسانها عقل ویژهای عطا میکند. در روایات آمده: اگر دانشی که بشر ازابتدا تا زمان ظهور به دست آورده ۲۷ حرف باشد، در عصر مهدوی به اندازه حروف باقیمانده به دانش بشر افزوده میشود.
۴. امنیت کامل
زن یا مرد، شرق یا غرب، شب یا روز، تنها سفر کنند — ترس و ناامی احساس نمیکنند.
۵. فراهم شدن زمینه رشد و کمال
بهترین هدف: انسانها میتوانند بهتر به بندگی خدا بپردازند و به هدفی که خداوند برایشان قرار داده نزدیک شوند.
۸. یاران ام مهدی(عج)
- هسته مرکزی: ۳۱۳ نفر — به تعداد یاران پیامبر(ص) در جنگ بدر
- در احادیث آمده: اکثر یاران ام از جوان هستند
- همچنین تعدادی از یاران را زنان تشکیل میدهند
نکته: عدد ۳۱۳ مربوط به هسته مرکزی و نزدیکترین یاران است، نه کل لشکر.
جمعبندی
نکات طلایی:
- اعتقاد به موعود در همه ادیان الهی وجود دارد — منحصر به اسلام نیست
- سه آیه کلیدی: نور/۵۵ (استخلاف)، قص/۵ (استضعاف)، انبیاء/۱۰۵ (وارثان)
- سوشیانت = منجی موعود در آین زرتشت
- قرآن مصلوب شدن حضرت عیسی را رد میکند (نساء/۱۵۷)
- «قائم» یکی از القاب امام زمان(عج) = قیامکننده
- چهار مسئولیت منتظران: معرفت و محبت / پیروی / آمادهسازی / دعا
- انتظار = عمل است، نه سکون و تسلیم
- دو محور پویای تاریخ شیعه: گذشته سرخ (عاشورا) + آینده سبز (انتظار)
- هسته مرکزی یاران ام: ۳۱۳ نفر (به تعداد یاران بدر)
- ویژگیهای جامعه مهدوی: عدالت، آبادانی، شکوفایی علم، امنیت کامل، زمینه رشدس