Q: اجزای نورون و کار هرکدام را بنویسید و مسیر انتقال پیام در سیناپس را شرح دهید.

- جسم سلولی: هسته و مرکز سوختوساز. - دندریت: دریافت پیام و ورود آن به جسم سلولی. - آکسون: بردن پیام از جسم سلولی به انتها. - غلاف میلین: عایق چربی که سرعت انتقال را زیاد میکند. - پایانهٔ آکسون: آزاد کردن ناقل عصبی. مسیر سیناپس: پیام به پایانهٔ آکسون میرسد ← ناقل عصبی آزاد میشود ← در فضای سیناپس منتشر میشود ← به گیرندههای نورون بعد میچسبد و پیام تازه میسازد ← ناقل جمعآوری یا تجزیه میشود. پیام یکطرفه است، چون ناقل فقط در پایانهٔ آکسون ذخیره است.

Q: نقش هیپوکامپ در حافظه چیست؟ با توجه به آن، چرا مرور فاصلهدار از مطالعهٔ شب امتحان بهتر است؟

هیپوکامپ حافظهٔ کوتاهمدت را به بلندمدت تبدیل میکند. بیماری که هیپوکامپش برداشته شده بود، اتفاقات تازه را فقط چند دقیقه به یاد میآورد، ولی خاطرات قدیمی را داشت. مطالعهٔ فشردهٔ شب امتحان بیشتر در حافظهٔ کوتاهمدت میماند و زود فراموش میشود. مرور فاصلهدار در چند نوبت، اطلاعات را بارها از هیپوکامپ عبور میدهد، سیناپسهای مربوط را تقویت میکند و به تثبیت آنها در حافظهٔ بلندمدت (قشر مخ) کمک میکند؛ خواب کافی هم زمان همین تثبیت است.

Q: کدام بخش نورون معمولاً پیام را به سوی جسم سلولی میآورد؟

دندریت؛ شاخههایی است که پیام را دریافت میکنند. — «دندریت؛ شاخههایی است که پیام را دریافت میکنند.» درست است، زیرا دندریت پیام را به جسم سلولی میآورد.. «آکسون؛ رشتهای است که پیام را از جسم سلولی میبرد.» نادرست است، چون آکسون پیام را از جسم سلولی دور میکند.. «سیناپس؛ شکافی است که دو سلول را جدا میکند.» نادرست است، چون سیناپس محل ارتباط میان سلولهاست، نه شاخهٔ نورون.. «میلین؛ پوششی است که بعضی آکسونها را میپوشاند.» نادرست است، چون میلین پوشش است، نه بخش گیرندهٔ پیام.. تلهٔ تستی: جابهجا گرفتن جهت پیام در دندریت و آکسون. گزینهٔ درست «دندریت؛ شاخههایی است که پیام را دریافت میکنند.» است.

Q: آکسون نورون در مسیر کلی پیام چه نقشی دارد؟

پیام را از جسم سلولی به سوی پایانهٔ عصبی میبرد. — «پیام را از سیناپس مستقیم به هستهٔ نورون میکشد.» نادرست است، چون سیناپس و ناقل در ارتباط میان سلولها نقش دارند.. «پیام را از گیرنده فقط به سوی دندریت هدایت میکند.» نادرست است، چون دندریت معمولاً پیام را به جسم سلولی میآورد.. «پیام را در شکاف سیناپسی با ناقل شیمیایی جابهجا میکند.» نادرست است، چون آکسون خودش شکاف میان دو سلول نیست.. «پیام را از جسم سلولی به سوی پایانهٔ عصبی میبرد.» درست است، زیرا آکسون پیام را از جسم سلولی دور میکند.. تلهٔ تستی: یکی گرفتن آکسون با شکاف سیناپسی. گزینهٔ درست «پیام را از جسم سلولی به سوی پایانهٔ عصبی میبرد.» است.

Q: دستگاه عصبی مرکزی از کدام دو بخش اصلی تشکیل شده است؟

مغز و نخاع؛ مرکزهای پردازش و ارتباطاند. — «ماهیچهها و غدهها؛ اینها اندام پاسخدهندهاند.» نادرست است، چون ماهیچه و غده پاسخدهندهاند، نه مرکز عصبی.. «دندریتها و آکسونها؛ اینها اجزای نورون هستند.» نادرست است، چون دندریت و آکسون اجزای یک نوروناند.. «مغز و نخاع؛ مرکزهای پردازش و ارتباطاند.» درست است، زیرا مغز و نخاع دستگاه عصبی مرکزی را میسازند.. «اعصاب و گیرندهها؛ اینها بخش محیطی دستگاهاند.» نادرست است، چون اعصاب و گیرندهها با بخش محیطی ارتباط دارند.. تلهٔ تستی: جابهجا گرفتن بخش مرکزی و محیطی دستگاه عصبی. گزینهٔ درست «مغز و نخاع؛ مرکزهای پردازش و ارتباطاند.» است.

Q: اعصاب محیطی چه ارتباطی را برقرار میکنند؟

بخشهای مرکزی را به اندامها و گیرندهها وصل میکنند. — «سلولهای خون را به جای نورونها به هم متصل میکنند.» نادرست است، چون گلبولهای خون جزو مسیر عصبی نیستند.. «بخشهای مرکزی را به اندامها و گیرندهها وصل میکنند.» درست است، زیرا اعصاب محیطی پیام را میان مرکز عصبی و اندامها میبرند.. «مغز را فقط به استخوان جمجمه وصل میکنند.» نادرست است، چون جمجمه محافظ مغز است، نه مقصد کلی اعصاب محیطی.. «دو نیمکره را بدون ارتباط با اندامها به هم میدوزند.» نادرست است، چون نیمکرهها شبکههای عصبی دارند و اعصاب محیطی اندامها را وصل میکنند.. تلهٔ تستی: تعبیر واژهٔ محیطی به معنی بیرون جمجمه בלבד. گزینهٔ درست «بخشهای مرکزی را به اندامها و گیرندهها وصل میکنند.» است.

Q: بازتاب عقبکشیدن دست از جسم داغ معمولاً چه ویژگی دارد؟

پاسخی سریع و غیرارادی است که پیش از آگاهی کامل آغاز میشود. — «پاسخی سریع و غیرارادی است که پیش از آگاهی کامل آغاز میشود.» درست است، زیرا بازتاب پاسخ سریع و غیرارادی به محرک است.. «تصمیمی آگاهانه و ارادی است که پس از تحلیل کامل مغز رخ میدهد.» نادرست است، چون مغز پیام را دریافت میکند اما پاسخ میتواند پیشتر آغاز شود.. «پاسخی بدون گیرنده و بدون پیام عصبی است.» نادرست است، چون گیرنده و نورونها در مسیر بازتاب نقش دارند.. «حرکتی است که فقط با یادگیری و تمرین ایجاد میشود.» نادرست است، چون همهٔ بازتابها آموختهشده نیستند.. تلهٔ تستی: یکی دانستن سرعت بازتاب با نبود کامل پیام عصبی. گزینهٔ درست «پاسخی سریع و غیرارادی است که پیش از آگاهی کامل آغاز میشود.» است.

Question 1

اجزای نورون و کار هرکدام را بنویسید و مسیر انتقال پیام در سیناپس را شرح دهید.

Accepted Answer

- جسم سلولی: هسته و مرکز سوخت‌وساز. - دندریت: دریافت پیام و ورود آن به جسم سلولی. - آکسون: بردن پیام از جسم سلولی به انتها. - غلاف میلین: عایق چربی که سرعت انتقال را زیاد می‌کند. - پایانهٔ آکسون: آزاد کردن ناقل عصبی. مسیر سیناپس: پیام به پایانهٔ آکسون می‌رسد ← ناقل عصبی آزاد می‌شود ← در فضای سیناپس منتشر می‌شود ← به گیرنده‌های نورون بعد می‌چسبد و پیام تازه می‌سازد ← ناقل جمع‌آوری یا تجزیه می‌شود. پیام یک‌طرفه است، چون ناقل فقط در پایانهٔ آکسون ذخیره است.

Question 2

قوس انعکاسی را تعریف کنید و توضیح دهید چرا وقتی پا روی میخ می‌رود، اول پا بالا می‌رود و بعد درد حس می‌شود.

Accepted Answer

قوس انعکاسی مسیر واکنش سریع و غیرارادی است: گیرنده ← نورون حسی ← نخاع (نورون رابط) ← نورون حرکتی ← ماهیچه؛ مغز در آن دخالت ندارد. وقتی پا روی میخ می‌رود، پیام از گیرنده‌های درد به نخاع می‌رسد و نخاع بی‌درنگ به ماهیچه‌های ران فرمان می‌دهد و پا بالا می‌رود. هم‌زمان نورون رابط پیام را به مغز هم می‌فرستد، اما رسیدن به مغز و پردازش آن زمان بیشتری می‌برد؛ بنابراین ابتدا عمل انجام می‌شود و سپس درد احساس می‌شود. سود این کار سرعت و حفاظت از بدن است.

Question 3

نقش هیپوکامپ در حافظه چیست؟ با توجه به آن، چرا مرور فاصله‌دار از مطالعهٔ شب امتحان بهتر است؟

Accepted Answer

هیپوکامپ حافظهٔ کوتاه‌مدت را به بلندمدت تبدیل می‌کند. بیماری که هیپوکامپش برداشته شده بود، اتفاقات تازه را فقط چند دقیقه به یاد می‌آورد، ولی خاطرات قدیمی را داشت. مطالعهٔ فشردهٔ شب امتحان بیشتر در حافظهٔ کوتاه‌مدت می‌ماند و زود فراموش می‌شود. مرور فاصله‌دار در چند نوبت، اطلاعات را بارها از هیپوکامپ عبور می‌دهد، سیناپس‌های مربوط را تقویت می‌کند و به تثبیت آنها در حافظهٔ بلندمدت (قشر مخ) کمک می‌کند؛ خواب کافی هم زمان همین تثبیت است.

Question 4

کدام بخش نورون معمولاً پیام را به سوی جسم سلولی می‌آورد؟

Accepted Answer

دندریت؛ شاخه‌هایی است که پیام را دریافت می‌کنند. — «دندریت؛ شاخه‌هایی است که پیام را دریافت می‌کنند.» درست است، زیرا دندریت پیام را به جسم سلولی می‌آورد.. «آکسون؛ رشته‌ای است که پیام را از جسم سلولی می‌برد.» نادرست است، چون آکسون پیام را از جسم سلولی دور می‌کند.. «سیناپس؛ شکافی است که دو سلول را جدا می‌کند.» نادرست است، چون سیناپس محل ارتباط میان سلول‌هاست، نه شاخهٔ نورون.. «میلین؛ پوششی است که بعضی آکسون‌ها را می‌پوشاند.» نادرست است، چون میلین پوشش است، نه بخش گیرندهٔ پیام.. تلهٔ تستی: جابه‌جا گرفتن جهت پیام در دندریت و آکسون. گزینهٔ درست «دندریت؛ شاخه‌هایی است که پیام را دریافت می‌کنند.» است.

Question 5

آکسون نورون در مسیر کلی پیام چه نقشی دارد؟

Accepted Answer

پیام را از جسم سلولی به سوی پایانهٔ عصبی می‌برد. — «پیام را از سیناپس مستقیم به هستهٔ نورون می‌کشد.» نادرست است، چون سیناپس و ناقل در ارتباط میان سلول‌ها نقش دارند.. «پیام را از گیرنده فقط به سوی دندریت هدایت می‌کند.» نادرست است، چون دندریت معمولاً پیام را به جسم سلولی می‌آورد.. «پیام را در شکاف سیناپسی با ناقل شیمیایی جابه‌جا می‌کند.» نادرست است، چون آکسون خودش شکاف میان دو سلول نیست.. «پیام را از جسم سلولی به سوی پایانهٔ عصبی می‌برد.» درست است، زیرا آکسون پیام را از جسم سلولی دور می‌کند.. تلهٔ تستی: یکی گرفتن آکسون با شکاف سیناپسی. گزینهٔ درست «پیام را از جسم سلولی به سوی پایانهٔ عصبی می‌برد.» است.

Question 6

دستگاه عصبی مرکزی از کدام دو بخش اصلی تشکیل شده است؟

Accepted Answer

مغز و نخاع؛ مرکزهای پردازش و ارتباط‌اند. — «ماهیچه‌ها و غده‌ها؛ این‌ها اندام پاسخ‌دهنده‌اند.» نادرست است، چون ماهیچه و غده پاسخ‌دهنده‌اند، نه مرکز عصبی.. «دندریت‌ها و آکسون‌ها؛ این‌ها اجزای نورون هستند.» نادرست است، چون دندریت و آکسون اجزای یک نورون‌اند.. «مغز و نخاع؛ مرکزهای پردازش و ارتباط‌اند.» درست است، زیرا مغز و نخاع دستگاه عصبی مرکزی را می‌سازند.. «اعصاب و گیرنده‌ها؛ این‌ها بخش محیطی دستگاه‌اند.» نادرست است، چون اعصاب و گیرنده‌ها با بخش محیطی ارتباط دارند.. تلهٔ تستی: جابه‌جا گرفتن بخش مرکزی و محیطی دستگاه عصبی. گزینهٔ درست «مغز و نخاع؛ مرکزهای پردازش و ارتباط‌اند.» است.

Question 7

اعصاب محیطی چه ارتباطی را برقرار می‌کنند؟

Accepted Answer

بخش‌های مرکزی را به اندام‌ها و گیرنده‌ها وصل می‌کنند. — «سلول‌های خون را به جای نورون‌ها به هم متصل می‌کنند.» نادرست است، چون گلبول‌های خون جزو مسیر عصبی نیستند.. «بخش‌های مرکزی را به اندام‌ها و گیرنده‌ها وصل می‌کنند.» درست است، زیرا اعصاب محیطی پیام را میان مرکز عصبی و اندام‌ها می‌برند.. «مغز را فقط به استخوان جمجمه وصل می‌کنند.» نادرست است، چون جمجمه محافظ مغز است، نه مقصد کلی اعصاب محیطی.. «دو نیمکره را بدون ارتباط با اندام‌ها به هم می‌دوزند.» نادرست است، چون نیمکره‌ها شبکه‌های عصبی دارند و اعصاب محیطی اندام‌ها را وصل می‌کنند.. تلهٔ تستی: تعبیر واژهٔ محیطی به معنی بیرون جمجمه בלבד. گزینهٔ درست «بخش‌های مرکزی را به اندام‌ها و گیرنده‌ها وصل می‌کنند.» است.

Question 8

بازتاب عقب‌کشیدن دست از جسم داغ معمولاً چه ویژگی دارد؟

Accepted Answer

پاسخی سریع و غیرارادی است که پیش از آگاهی کامل آغاز می‌شود. — «پاسخی سریع و غیرارادی است که پیش از آگاهی کامل آغاز می‌شود.» درست است، زیرا بازتاب پاسخ سریع و غیرارادی به محرک است.. «تصمیمی آگاهانه و ارادی است که پس از تحلیل کامل مغز رخ می‌دهد.» نادرست است، چون مغز پیام را دریافت می‌کند اما پاسخ می‌تواند پیش‌تر آغاز شود.. «پاسخی بدون گیرنده و بدون پیام عصبی است.» نادرست است، چون گیرنده و نورون‌ها در مسیر بازتاب نقش دارند.. «حرکتی است که فقط با یادگیری و تمرین ایجاد می‌شود.» نادرست است، چون همهٔ بازتاب‌ها آموخته‌شده نیستند.. تلهٔ تستی: یکی دانستن سرعت بازتاب با نبود کامل پیام عصبی. گزینهٔ درست «پاسخی سریع و غیرارادی است که پیش از آگاهی کامل آغاز می‌شود.» است.

اشتباه	درست
نورون‌ها دائم تقسیم می‌شوند.	تقسیم نمی‌شوند، اما ارتباطاتشان تغییر می‌کند.
مادهٔ خاکستری آکسون است.	جسم سلولی است؛ مادهٔ سفید آکسون میلین‌دار.
پیام در سیناپس الکتریکی منتقل می‌شود.	با ناقل شیمیایی منتقل می‌شود.
انعکاس را مغز کنترل می‌کند.	نخاع کنترل می‌کند.
مخچه فکر می‌کند.	تعادل و هماهنگی کار مخچه است.
آکسون پیام را به جسم سلولی می‌آورد.	دندریت می‌آورد و آکسون می‌برد.

تنظیم عصبی — علوم تیزهوشان هشتم (استعداد درخشان)

خلاصه‌ی درسنامه

تنظیم عصبی (علوم تیزهوشان هشتم)

نورون و پیام عصبی

بخش‌های دستگاه عصبی

تشریح مغز گوسفند

حافظه

تغییرپذیری مغز و یادگیری

ترمیم آسیب مغزی

بیماری‌های دستگاه عصبی

اعتیاد و وابستگی

اشتباه‌های رایج

سؤال تستی

نمونه سؤال تشریحی

مباحث مرتبط

ادامه‌ی این مبحث رو ببین