Q: چرا زبری و نرمی را با نوک انگشت بهتر تشخیص میدهیم و چرا حس شنوایی نابینایان قویتر است؟

تراکم گیرندههای لمسی در نوک انگشت بسیار بیشتر از جاهایی مثل پشت دست است؛ شیارهای اثر انگشت لرزش را تقویت میکنند و ناحیهٔ مغزی مربوط به انگشتان بزرگ است. هرچه گیرندهها متراکمتر باشند، جزئیات بهتر تفکیک میشوند. نابینایان بیشتر به صدا و لمس تکیه و آنها را تمرین میکنند. همچنین بر اثر تغییرپذیری مغز، لوب پسسری که ورودی بینایی ندارد برای پردازش صدا و لمس به کار میرود. پس خود گوش قویتر نشده، پردازش مغز بهتر شده است.

Q: صفحهٔ رشد چیست و چرا شکستگی در کودکان و نوجوانان از بزرگسالان خطرناکتر است؟

صفحهٔ رشد لایهای غضروفی در دو انتهای استخوانهای بلند است. تکثیر سلولهای آن طول استخوان را زیاد میکند و غضروف با جذب مواد معدنی به استخوان تبدیل میشود. در پایان بلوغ صفحه کاملاً استخوانی و بسته میشود و رشد قد متوقف میشود. در کودکان صفحهٔ رشد باز و از بخشهای ضعیف استخوان است. اگر شکستگی به آن آسیب بزند، سلولهای رشد تخریب و رشد متوقف یا نامتقارن میشود و عضو کوتاهتر یا کج میشود. در بزرگسالان صفحه بسته است و فقط خود استخوان میشکند.

Q: ماهیچههای دوسر و سهسر بازو چگونه آرنج را خم و باز میکنند؟ چرا راه رفتن در خانه قدرت ماهیچه را زیاد نمیکند؟

ماهیچه فقط منقبض و کوتاه میشود و نمیتواند هل بدهد، پس ماهیچهها جفت کار میکنند. در خم شدن آرنج، دوسر بازو منقبض و سهسر منبسط است و ساعد بالا میآید؛ در باز شدن آرنج سهسر منقبض و دوسر منبسط است. راه رفتن در خانه شدت و مدت کافی ندارد و ورزش به شمار نمیآید. افزایش قدرت به حرکات ورزشی با شدت بیشتر از معمول، دست کم سه روز در هفته و حدود ۶ تا ۸ هفته نیاز دارد و برای افزایش حجم، استراحت و پروتئین کافی هم لازم است.

Q: گیرندهٔ نوری چشم به کدام محرک پاسخ میدهد؟

نور؛ گیرنده آن را به پیام عصبی تبدیل میکند. — «نور؛ گیرنده آن را به پیام عصبی تبدیل میکند.» درست است، زیرا گیرندهٔ نوری به نور پاسخ میدهد.. «ارتعاش هوا؛ گیرندهٔ شنوایی به آن پاسخ میدهد.» نادرست است، چون ارتعاش هوا محرک شنوایی است.. «فشار پوست؛ گیرندهٔ پوستی تغییر آن را دریافت میکند.» نادرست است، چون فشار محرک مکانیکی پوست است.. «ترکیب شیمیایی غذا؛ گیرندهٔ چشایی آن را میسنجد.» نادرست است، چون مواد شیمیایی غذا با چشایی ارتباط دارند.. تلهٔ تستی: جابهجا گرفتن گیرنده و محرک مناسب. گزینهٔ درست «نور؛ گیرنده آن را به پیام عصبی تبدیل میکند.» است.

Q: کدام بخش چشم اندازهٔ مردمک را تنظیم میکند؟

عنبیه؛ اندازهٔ دهانهٔ ورود نور را تغییر میدهد. — «قرنیه؛ سطح جلویی چشم را میپوشاند.» نادرست است، چون قرنیه نور را عبور میدهد و میشکند.. «شبکیه؛ لایهٔ حساس به نور در پشت چشم است.» نادرست است، چون شبکیه محل تشکیل تصویر و گیرندههای نوری است.. «عصب بینایی؛ پیام را به مغز منتقل میکند.» نادرست است، چون عصب بینایی پیام شبکیه را میبرد.. «عنبیه؛ اندازهٔ دهانهٔ ورود نور را تغییر میدهد.» درست است، زیرا عنبیه اندازهٔ مردمک را تنظیم میکند.. تلهٔ تستی: اشتباه گرفتن مردمک با عصب یا شبکیه. گزینهٔ درست «عنبیه؛ اندازهٔ دهانهٔ ورود نور را تغییر میدهد.» است.

Q: عدسی چشم چه نقشی در دید نزدیک و دور دارد؟

خمیدگیاش تغییر میکند تا نور روی شبکیه متمرکز شود. — «پیام شبکیه را به مغز میبرد و تصویر را تفسیر میکند.» نادرست است، چون عصب بینایی پیام را میبرد؛ مغز تفسیر میکند.. «ارتعاش صوتی را تقویت میکند و تعادل را میسنجد.» نادرست است، چون گوش داخلی در شنوایی و تعادل نقش دارد.. «خمیدگیاش تغییر میکند تا نور روی شبکیه متمرکز شود.» درست است، زیرا ماهیچههای مژگانی خمیدگی عدسی را تغییر میدهند.. «اندازهٔ مردمک را بهتنهایی تغییر میدهد و نور را تنظیم میکند.» نادرست است، چون عنبیه مردمک را تنظیم میکند.. تلهٔ تستی: نسبتدادن تطابق عدسی به مردمک. گزینهٔ درست «خمیدگیاش تغییر میکند تا نور روی شبکیه متمرکز شود.» است.

Q: تصویر نوری در چشم روی کدام لایه تشکیل میشود؟

شبکیه؛ سلولهای حساس به نور پیام را آغاز میکنند. — «مجرای گوش؛ موج صدا را به شبکیه منتقل میکند.» نادرست است، چون مجرای گوش جزئی از دستگاه شنوایی است.. «شبکیه؛ سلولهای حساس به نور پیام را آغاز میکنند.» درست است، زیرا شبکیه محل تمرکز تصویر و گیرندههای نوری است.. «قرنیه؛ لایهٔ بیرونی، تصویر نهایی را به مغز میفرستد.» نادرست است، چون قرنیه نور را وارد و میشکند اما تصویر روی شبکیه است.. «عنبیه؛ بخش رنگی، تصویر را روی عصب میسازد.» نادرست است، چون عنبیه اندازهٔ مردمک را تنظیم میکند.. تلهٔ تستی: اشتباه گرفتن ورود و شکست نور با دریافت تصویر. گزینهٔ درست «شبکیه؛ سلولهای حساس به نور پیام را آغاز میکنند.» است.

Q: عصب بینایی پیام حاصل از شبکیه را به کجا میبرد؟

به مغز؛ تفسیر دیداری در شبکههای مغزی کامل میشود. — «به مغز؛ تفسیر دیداری در شبکههای مغزی کامل میشود.» درست است، زیرا عصب بینایی پیام شبکیه را به مغز میبرد.. «به عدسی؛ تا عدسی تصویر را تفسیر کند.» نادرست است، چون عدسی نور را متمرکز میکند و پیام عصبی را تفسیر نمیکند.. «به ماهیچهٔ مژگانی؛ تا رنگها را تشخیص دهد.» نادرست است، چون ماهیچهٔ مژگانی خمیدگی عدسی را تغییر میدهد.. «به حلزون گوش؛ تا صدا را به تصویر تبدیل کند.» نادرست است، چون حلزون گوش در شنوایی نقش دارد.. تلهٔ تستی: تلقی چشم بهعنوان اندام کاملِ تفسیر تصویر. گزینهٔ درست «به مغز؛ تفسیر دیداری در شبکههای مغزی کامل میشود.» است.

Question 1

چرا زبری و نرمی را با نوک انگشت بهتر تشخیص می‌دهیم و چرا حس شنوایی نابینایان قوی‌تر است؟

Accepted Answer

تراکم گیرنده‌های لمسی در نوک انگشت بسیار بیشتر از جاهایی مثل پشت دست است؛ شیارهای اثر انگشت لرزش را تقویت می‌کنند و ناحیهٔ مغزی مربوط به انگشتان بزرگ است. هرچه گیرنده‌ها متراکم‌تر باشند، جزئیات بهتر تفکیک می‌شوند.

نابینایان بیشتر به صدا و لمس تکیه و آنها را تمرین می‌کنند. همچنین بر اثر تغییرپذیری مغز، لوب پس‌سری که ورودی بینایی ندارد برای پردازش صدا و لمس به کار می‌رود. پس خود گوش قوی‌تر نشده، پردازش مغز بهتر شده است.

Question 2

صفحهٔ رشد چیست و چرا شکستگی در کودکان و نوجوانان از بزرگسالان خطرناک‌تر است؟

Accepted Answer

صفحهٔ رشد لایه‌ای غضروفی در دو انتهای استخوان‌های بلند است. تکثیر سلول‌های آن طول استخوان را زیاد می‌کند و غضروف با جذب مواد معدنی به استخوان تبدیل می‌شود. در پایان بلوغ صفحه کاملاً استخوانی و بسته می‌شود و رشد قد متوقف می‌شود. در کودکان صفحهٔ رشد باز و از بخش‌های ضعیف استخوان است. اگر شکستگی به آن آسیب بزند، سلول‌های رشد تخریب و رشد متوقف یا نامتقارن می‌شود و عضو کوتاه‌تر یا کج می‌شود. در بزرگسالان صفحه بسته است و فقط خود استخوان می‌شکند.

Question 3

ماهیچه‌های دوسر و سه‌سر بازو چگونه آرنج را خم و باز می‌کنند؟ چرا راه رفتن در خانه قدرت ماهیچه را زیاد نمی‌کند؟

Accepted Answer

ماهیچه فقط منقبض و کوتاه می‌شود و نمی‌تواند هل بدهد، پس ماهیچه‌ها جفت کار می‌کنند. در خم شدن آرنج، دوسر بازو منقبض و سه‌سر منبسط است و ساعد بالا می‌آید؛ در باز شدن آرنج سه‌سر منقبض و دوسر منبسط است.

راه رفتن در خانه شدت و مدت کافی ندارد و ورزش به شمار نمی‌آید. افزایش قدرت به حرکات ورزشی با شدت بیشتر از معمول، دست کم سه روز در هفته و حدود ۶ تا ۸ هفته نیاز دارد و برای افزایش حجم، استراحت و پروتئین کافی هم لازم است.

Question 4

گیرندهٔ نوری چشم به کدام محرک پاسخ می‌دهد؟

Accepted Answer

نور؛ گیرنده آن را به پیام عصبی تبدیل می‌کند. — «نور؛ گیرنده آن را به پیام عصبی تبدیل می‌کند.» درست است، زیرا گیرندهٔ نوری به نور پاسخ می‌دهد.. «ارتعاش هوا؛ گیرندهٔ شنوایی به آن پاسخ می‌دهد.» نادرست است، چون ارتعاش هوا محرک شنوایی است.. «فشار پوست؛ گیرندهٔ پوستی تغییر آن را دریافت می‌کند.» نادرست است، چون فشار محرک مکانیکی پوست است.. «ترکیب شیمیایی غذا؛ گیرندهٔ چشایی آن را می‌سنجد.» نادرست است، چون مواد شیمیایی غذا با چشایی ارتباط دارند.. تلهٔ تستی: جابه‌جا گرفتن گیرنده و محرک مناسب. گزینهٔ درست «نور؛ گیرنده آن را به پیام عصبی تبدیل می‌کند.» است.

Question 5

کدام بخش چشم اندازهٔ مردمک را تنظیم می‌کند؟

Accepted Answer

عنبیه؛ اندازهٔ دهانهٔ ورود نور را تغییر می‌دهد. — «قرنیه؛ سطح جلویی چشم را می‌پوشاند.» نادرست است، چون قرنیه نور را عبور می‌دهد و می‌شکند.. «شبکیه؛ لایهٔ حساس به نور در پشت چشم است.» نادرست است، چون شبکیه محل تشکیل تصویر و گیرنده‌های نوری است.. «عصب بینایی؛ پیام را به مغز منتقل می‌کند.» نادرست است، چون عصب بینایی پیام شبکیه را می‌برد.. «عنبیه؛ اندازهٔ دهانهٔ ورود نور را تغییر می‌دهد.» درست است، زیرا عنبیه اندازهٔ مردمک را تنظیم می‌کند.. تلهٔ تستی: اشتباه گرفتن مردمک با عصب یا شبکیه. گزینهٔ درست «عنبیه؛ اندازهٔ دهانهٔ ورود نور را تغییر می‌دهد.» است.

Question 6

عدسی چشم چه نقشی در دید نزدیک و دور دارد؟

Accepted Answer

خمیدگی‌اش تغییر می‌کند تا نور روی شبکیه متمرکز شود. — «پیام شبکیه را به مغز می‌برد و تصویر را تفسیر می‌کند.» نادرست است، چون عصب بینایی پیام را می‌برد؛ مغز تفسیر می‌کند.. «ارتعاش صوتی را تقویت می‌کند و تعادل را می‌سنجد.» نادرست است، چون گوش داخلی در شنوایی و تعادل نقش دارد.. «خمیدگی‌اش تغییر می‌کند تا نور روی شبکیه متمرکز شود.» درست است، زیرا ماهیچه‌های مژگانی خمیدگی عدسی را تغییر می‌دهند.. «اندازهٔ مردمک را به‌تنهایی تغییر می‌دهد و نور را تنظیم می‌کند.» نادرست است، چون عنبیه مردمک را تنظیم می‌کند.. تلهٔ تستی: نسبت‌دادن تطابق عدسی به مردمک. گزینهٔ درست «خمیدگی‌اش تغییر می‌کند تا نور روی شبکیه متمرکز شود.» است.

Question 7

تصویر نوری در چشم روی کدام لایه تشکیل می‌شود؟

Accepted Answer

شبکیه؛ سلول‌های حساس به نور پیام را آغاز می‌کنند. — «مجرای گوش؛ موج صدا را به شبکیه منتقل می‌کند.» نادرست است، چون مجرای گوش جزئی از دستگاه شنوایی است.. «شبکیه؛ سلول‌های حساس به نور پیام را آغاز می‌کنند.» درست است، زیرا شبکیه محل تمرکز تصویر و گیرنده‌های نوری است.. «قرنیه؛ لایهٔ بیرونی، تصویر نهایی را به مغز می‌فرستد.» نادرست است، چون قرنیه نور را وارد و می‌شکند اما تصویر روی شبکیه است.. «عنبیه؛ بخش رنگی، تصویر را روی عصب می‌سازد.» نادرست است، چون عنبیه اندازهٔ مردمک را تنظیم می‌کند.. تلهٔ تستی: اشتباه گرفتن ورود و شکست نور با دریافت تصویر. گزینهٔ درست «شبکیه؛ سلول‌های حساس به نور پیام را آغاز می‌کنند.» است.

Question 8

عصب بینایی پیام حاصل از شبکیه را به کجا می‌برد؟

Accepted Answer

به مغز؛ تفسیر دیداری در شبکه‌های مغزی کامل می‌شود. — «به مغز؛ تفسیر دیداری در شبکه‌های مغزی کامل می‌شود.» درست است، زیرا عصب بینایی پیام شبکیه را به مغز می‌برد.. «به عدسی؛ تا عدسی تصویر را تفسیر کند.» نادرست است، چون عدسی نور را متمرکز می‌کند و پیام عصبی را تفسیر نمی‌کند.. «به ماهیچهٔ مژگانی؛ تا رنگ‌ها را تشخیص دهد.» نادرست است، چون ماهیچهٔ مژگانی خمیدگی عدسی را تغییر می‌دهد.. «به حلزون گوش؛ تا صدا را به تصویر تبدیل کند.» نادرست است، چون حلزون گوش در شنوایی نقش دارد.. تلهٔ تستی: تلقی چشم به‌عنوان اندام کاملِ تفسیر تصویر. گزینهٔ درست «به مغز؛ تفسیر دیداری در شبکه‌های مغزی کامل می‌شود.» است.

اشتباه	درست
احساس در گیرنده ساخته می‌شود.	در مغز ساخته می‌شود.
گیرندهٔ دما دمای مطلق را می‌سنجد.	تغییر دما را حس می‌کند.
استخوان بافت مرده است.	زنده است و رگ و عصب دارد.
رباط ماهیچه را به استخوان وصل می‌کند.	تاندون این کار را می‌کند.
بعد از بلوغ هم قد بلند می‌شود.	صفحهٔ رشد بسته می‌شود.
ماهیچه می‌تواند هل بدهد.	فقط منقبض می‌شود و می‌کشد.

حس و حرکت — علوم تیزهوشان هشتم (استعداد درخشان)

خلاصه‌ی درسنامه

حس و حرکت (علوم تیزهوشان هشتم)

مسیر اطلاعات از گیرنده تا مغز

گیرنده‌های پوست و بدن

اسکلت و استخوان

رشد طولی استخوان و صفحهٔ رشد

ماهیچه‌ها

اشتباه‌های رایج

سؤال تستی

نمونه سؤال تشریحی

مباحث مرتبط

ادامه‌ی این مبحث رو ببین