Q: تنظیم قند خون با انسولین و گلوکاگون را توضیح دهید و بگویید چرا این یک بازخورد منفی است.

پس از غذا قند خون بالا میرود و پانکراس انسولین ترشح میکند؛ انسولین گلوکز را وارد سلولها و در کبد و ماهیچه به گلیکوژن تبدیل میکند و قند پایین میآید. در گرسنگی قند پایین میآید و پانکراس گلوکاگون ترشح میکند؛ کبد گلیکوژن را به گلوکز تبدیل میکند و قند بالا میرود. این بازخورد منفی است، چون هر تغییر (افزایش یا کاهش قند) سازوکاری را فعال میکند که خلاف همان تغییر عمل میکند؛ نتیجه ثابت ماندن قند خون در محدودهٔ طبیعی است، مثل ترموستات.

Q: دیابت نوع ۱ و نوع ۲ را مقایسه کنید و بگویید چرا انسولین تزریق میشود، نه خوراکی.

- نوع ۱: کمبود یا نبود انسولین، چون سلولهای سازندهٔ انسولین در پانکراس از بین رفتهاند؛ معمولاً از کودکی و نوجوانی؛ درمان با تزریق انسولین. - نوع ۲: مقاومت سلولها به انسولین (انسولین هست ولی اثر نمیکند)؛ معمولاً در بزرگسالی و همراه چاقی و کمتحرکی؛ کنترل با تغذیه، ورزش و دارو. انسولین پروتئین است و اگر خورده شود، آنزیمهای گوارشی آن را به آمینواسید تجزیه میکنند و اثرش از بین میرود؛ بنابراین زیر پوست تزریق میشود تا مستقیم به خون برسد.

Q: هورمون معمولاً چگونه به سلول هدف دوردست میرسد؟

از راه خون یا مایع میانبافتی به سلول هدف میرسد. — «از راه خون یا مایع میانبافتی به سلول هدف میرسد.» درست است، زیرا هورمون پیامرسان شیمیایی است و میتواند با خون منتقل شود.. «فقط با امتداد مستقیم یک آکسون تا همهٔ بدن میرسد.» نادرست است، چون امتداد آکسون مسیر انتقال هورمون نیست.. «از راه مجرای غدهٔ برونریز به سطح پوست میرسد.» نادرست است، چون مجرا ویژگی غدهٔ برونریز است.. «با استخوانچهها از حلزون گوش به اندامها میرسد.» نادرست است، چون استخوانچهها ارتعاش صوتی را منتقل میکنند.. تلهٔ تستی: یکی گرفتن مسیر هورمونی با پیام مستقیم عصبی. گزینهٔ درست «از راه خون یا مایع میانبافتی به سلول هدف میرسد.» است.

Q: چرا هر سلولی که در معرض یک هورمون قرار میگیرد الزاماً پاسخ نمیدهد؟

فقط سلول دارای گیرندهٔ مناسب به آن هورمون پاسخ میدهد. — «چون هورمون فقط به سلولهای نزدیک غده میرسد.» نادرست است، چون هورمون میتواند از راه خون به نقاط دور برسد.. «چون هورمون تنها در مجرای غدهٔ برونریز حرکت میکند.» نادرست است، چون ترشح برونریز از مجراست، اما هورمون به خون میرود.. «چون همهٔ سلولها گیرندهٔ یکسان برای همهٔ هورمونها دارند.» نادرست است، چون گیرندهها اختصاصیاند و همهٔ سلولها یکسان پاسخ نمیدهند.. «فقط سلول دارای گیرندهٔ مناسب به آن هورمون پاسخ میدهد.» درست است، زیرا گیرندهٔ مناسب ویژگی سلول هدف است.. تلهٔ تستی: فرض اثر یکسان هورمون بر همهٔ سلولهای بدن. گزینهٔ درست «فقط سلول دارای گیرندهٔ مناسب به آن هورمون پاسخ میدهد.» است.

Q: غدهٔ درونریز ترشح خود را معمولاً به کجا میریزد؟

به خون؛ هورمون از آن راه به بافتهای هدف میرسد. — «به استخوان؛ تا حرکت مفصل را مستقیماً ایجاد کند.» نادرست است، چون استخوان مقصد کلی هورمونهای درونریز نیست.. «به شکاف سیناپسی؛ تا پیام عصبی را جایگزین کند.» نادرست است، چون سیناپس محل ارتباط عصبی است.. «به خون؛ هورمون از آن راه به بافتهای هدف میرسد.» درست است، زیرا غدهٔ درونریز ترشح را به خون وارد میکند.. «به مجرا؛ سپس محصول را به سطح یا حفره میفرستد.» نادرست است، چون ترشح از مجرا به غدهٔ برونریز مربوط است.. تلهٔ تستی: جابهجا گرفتن ترشح درونریز و برونریز. گزینهٔ درست «به خون؛ هورمون از آن راه به بافتهای هدف میرسد.» است.

Q: غدهٔ برونریز محصول خود را چگونه به محل اثر میرساند؟

از راه مجرا به سطح بدن یا حفره میفرستد. — «با بازخورد مثبت آن را مستقیماً وارد هسته میکند.» نادرست است، چون بازخورد نوع ترشح را تعیین نمیکند.. «از راه مجرا به سطح بدن یا حفره میفرستد.» درست است، زیرا مجرای ترشح ویژگی غدهٔ برونریز است.. «به خون میریزد تا مانند همهٔ هورمونها دوردست برود.» نادرست است، چون ترشح هورمونی درونریز به خون میرود.. «از راه عصب بینایی به مغز میفرستد.» نادرست است، چون عصب بینایی مسیر دیداری است.. تلهٔ تستی: یکیدانستن هر ترشح غدهای با هورمون. گزینهٔ درست «از راه مجرا به سطح بدن یا حفره میفرستد.» است.

Q: لوزالمعده چه ویژگی ویژهای در ترشح دارد؟

هم ترشح برونریز گوارشی و هم هورمون درونریز دارد. — «هم ترشح برونریز گوارشی و هم هورمون درونریز دارد.» درست است، زیرا لوزالمعده آنزیم گوارشی از مجرا و هورمون به خون میفرستد.. «فقط انسولین را از راه مجرا به روده میریزد.» نادرست است، چون انسولین هورمون است و به خون میرود.. «فقط آنزیم گوارشی را مستقیم به خون وارد میکند.» نادرست است، چون آنزیم گوارشی به مجرا میرود، نه خون.. «هیچ نقشی در گوارش یا تنظیم قند خون ندارد.» نادرست است، چون لوزالمعده در گوارش و تنظیم قند نقش دارد.. تلهٔ تستی: فرض اینکه هر غده فقط یک نوع ترشح دارد. گزینهٔ درست «هم ترشح برونریز گوارشی و هم هورمون درونریز دارد.» است.

Question 1

چرا هر هورمون فقط بر سلول‌های خاصی اثر می‌کند، با اینکه در خون به همهٔ بدن می‌رسد؟

Accepted Answer

هر هورمون گیرندهٔ اختصاصی پروتئینی دارد که در سطح غشا یا داخل سلول‌های هدف قرار دارد. هورمون در خون به همهٔ بدن می‌رسد، اما فقط سلولی که گیرندهٔ آن را دارد به آن متصل می‌شود؛ اتصال هورمون به گیرنده زنجیره‌ای از واکنش‌ها را راه می‌اندازد که اثر هورمون است. مانند کلید و قفل: کلید (هورمون) همه‌جا هست، ولی فقط در قفل مناسب (گیرندهٔ سلول هدف) می‌چرخد. سلولی که گیرنده ندارد، به آن هورمون پاسخ نمی‌دهد.

Question 2

تنظیم قند خون با انسولین و گلوکاگون را توضیح دهید و بگویید چرا این یک بازخورد منفی است.

Accepted Answer

پس از غذا قند خون بالا می‌رود و پانکراس انسولین ترشح می‌کند؛ انسولین گلوکز را وارد سلول‌ها و در کبد و ماهیچه به گلیکوژن تبدیل می‌کند و قند پایین می‌آید. در گرسنگی قند پایین می‌آید و پانکراس گلوکاگون ترشح می‌کند؛ کبد گلیکوژن را به گلوکز تبدیل می‌کند و قند بالا می‌رود.

این بازخورد منفی است، چون هر تغییر (افزایش یا کاهش قند) سازوکاری را فعال می‌کند که خلاف همان تغییر عمل می‌کند؛ نتیجه ثابت ماندن قند خون در محدودهٔ طبیعی است، مثل ترموستات.

Question 3

دیابت نوع ۱ و نوع ۲ را مقایسه کنید و بگویید چرا انسولین تزریق می‌شود، نه خوراکی.

Accepted Answer

- نوع ۱: کمبود یا نبود انسولین، چون سلول‌های سازندهٔ انسولین در پانکراس از بین رفته‌اند؛ معمولاً از کودکی و نوجوانی؛ درمان با تزریق انسولین. - نوع ۲: مقاومت سلول‌ها به انسولین (انسولین هست ولی اثر نمی‌کند)؛ معمولاً در بزرگسالی و همراه چاقی و کم‌تحرکی؛ کنترل با تغذیه، ورزش و دارو. انسولین پروتئین است و اگر خورده شود، آنزیم‌های گوارشی آن را به آمینواسید تجزیه می‌کنند و اثرش از بین می‌رود؛ بنابراین زیر پوست تزریق می‌شود تا مستقیم به خون برسد.

Question 4

هورمون معمولاً چگونه به سلول هدف دوردست می‌رسد؟

Accepted Answer

از راه خون یا مایع میان‌بافتی به سلول هدف می‌رسد. — «از راه خون یا مایع میان‌بافتی به سلول هدف می‌رسد.» درست است، زیرا هورمون پیام‌رسان شیمیایی است و می‌تواند با خون منتقل شود.. «فقط با امتداد مستقیم یک آکسون تا همهٔ بدن می‌رسد.» نادرست است، چون امتداد آکسون مسیر انتقال هورمون نیست.. «از راه مجرای غدهٔ برون‌ریز به سطح پوست می‌رسد.» نادرست است، چون مجرا ویژگی غدهٔ برون‌ریز است.. «با استخوانچه‌ها از حلزون گوش به اندام‌ها می‌رسد.» نادرست است، چون استخوانچه‌ها ارتعاش صوتی را منتقل می‌کنند.. تلهٔ تستی: یکی گرفتن مسیر هورمونی با پیام مستقیم عصبی. گزینهٔ درست «از راه خون یا مایع میان‌بافتی به سلول هدف می‌رسد.» است.

Question 5

چرا هر سلولی که در معرض یک هورمون قرار می‌گیرد الزاماً پاسخ نمی‌دهد؟

Accepted Answer

فقط سلول دارای گیرندهٔ مناسب به آن هورمون پاسخ می‌دهد. — «چون هورمون فقط به سلول‌های نزدیک غده می‌رسد.» نادرست است، چون هورمون می‌تواند از راه خون به نقاط دور برسد.. «چون هورمون تنها در مجرای غدهٔ برون‌ریز حرکت می‌کند.» نادرست است، چون ترشح برون‌ریز از مجراست، اما هورمون به خون می‌رود.. «چون همهٔ سلول‌ها گیرندهٔ یکسان برای همهٔ هورمون‌ها دارند.» نادرست است، چون گیرنده‌ها اختصاصی‌اند و همهٔ سلول‌ها یکسان پاسخ نمی‌دهند.. «فقط سلول دارای گیرندهٔ مناسب به آن هورمون پاسخ می‌دهد.» درست است، زیرا گیرندهٔ مناسب ویژگی سلول هدف است.. تلهٔ تستی: فرض اثر یکسان هورمون بر همهٔ سلول‌های بدن. گزینهٔ درست «فقط سلول دارای گیرندهٔ مناسب به آن هورمون پاسخ می‌دهد.» است.

Question 6

غدهٔ درون‌ریز ترشح خود را معمولاً به کجا می‌ریزد؟

Accepted Answer

به خون؛ هورمون از آن راه به بافت‌های هدف می‌رسد. — «به استخوان؛ تا حرکت مفصل را مستقیماً ایجاد کند.» نادرست است، چون استخوان مقصد کلی هورمون‌های درون‌ریز نیست.. «به شکاف سیناپسی؛ تا پیام عصبی را جایگزین کند.» نادرست است، چون سیناپس محل ارتباط عصبی است.. «به خون؛ هورمون از آن راه به بافت‌های هدف می‌رسد.» درست است، زیرا غدهٔ درون‌ریز ترشح را به خون وارد می‌کند.. «به مجرا؛ سپس محصول را به سطح یا حفره می‌فرستد.» نادرست است، چون ترشح از مجرا به غدهٔ برون‌ریز مربوط است.. تلهٔ تستی: جابه‌جا گرفتن ترشح درون‌ریز و برون‌ریز. گزینهٔ درست «به خون؛ هورمون از آن راه به بافت‌های هدف می‌رسد.» است.

Question 7

غدهٔ برون‌ریز محصول خود را چگونه به محل اثر می‌رساند؟

Accepted Answer

از راه مجرا به سطح بدن یا حفره می‌فرستد. — «با بازخورد مثبت آن را مستقیماً وارد هسته می‌کند.» نادرست است، چون بازخورد نوع ترشح را تعیین نمی‌کند.. «از راه مجرا به سطح بدن یا حفره می‌فرستد.» درست است، زیرا مجرای ترشح ویژگی غدهٔ برون‌ریز است.. «به خون می‌ریزد تا مانند همهٔ هورمون‌ها دوردست برود.» نادرست است، چون ترشح هورمونی درون‌ریز به خون می‌رود.. «از راه عصب بینایی به مغز می‌فرستد.» نادرست است، چون عصب بینایی مسیر دیداری است.. تلهٔ تستی: یکی‌دانستن هر ترشح غده‌ای با هورمون. گزینهٔ درست «از راه مجرا به سطح بدن یا حفره می‌فرستد.» است.

Question 8

لوزالمعده چه ویژگی ویژه‌ای در ترشح دارد؟

Accepted Answer

هم ترشح برون‌ریز گوارشی و هم هورمون درون‌ریز دارد. — «هم ترشح برون‌ریز گوارشی و هم هورمون درون‌ریز دارد.» درست است، زیرا لوزالمعده آنزیم گوارشی از مجرا و هورمون به خون می‌فرستد.. «فقط انسولین را از راه مجرا به روده می‌ریزد.» نادرست است، چون انسولین هورمون است و به خون می‌رود.. «فقط آنزیم گوارشی را مستقیم به خون وارد می‌کند.» نادرست است، چون آنزیم گوارشی به مجرا می‌رود، نه خون.. «هیچ نقشی در گوارش یا تنظیم قند خون ندارد.» نادرست است، چون لوزالمعده در گوارش و تنظیم قند نقش دارد.. تلهٔ تستی: فرض اینکه هر غده فقط یک نوع ترشح دارد. گزینهٔ درست «هم ترشح برون‌ریز گوارشی و هم هورمون درون‌ریز دارد.» است.

اشتباه	درست
غدد درون‌ریز مجرا دارند.	مستقیم به خون می‌ریزند.
هورمون روی همهٔ سلول‌ها اثر می‌کند.	فقط سلول‌های دارای گیرنده.
انسولین قند خون را بالا می‌برد.	پایین می‌آورد؛ گلوکاگون بالا می‌برد.
انسولین را می‌شود خورد.	در گوارش تجزیه می‌شود و باید تزریق شود.
چاقی فقط ظاهر است.	بیماری با خطرات جدی است.

تنظیم هورمونی — علوم تیزهوشان هشتم (استعداد درخشان)

خلاصه‌ی درسنامه

تنظیم هورمونی (علوم تیزهوشان هشتم)

هورمون و غده

غده، هورمون و بافت هدف

هورمون چگونه اثر می‌کند؟

اشتها و چاقی

تنظیم قند خون

هورمون‌درمانی

تنظیم ترشح و ارتباط با دستگاه عصبی

اشتباه‌های رایج

سؤال تستی

نمونه سؤال تشریحی

مباحث مرتبط

ادامه‌ی این مبحث رو ببین