درس 8 (عربی هشتم)

پاسخنامه‌ی تحلیلی

«غائب مثنى مؤنث» درست است زیرا «هما» در این جمله ضمیرِ غایبِ مثنی است و فعلِ «تَسمَعانِ» (با حرفِ «تـ» در آغاز) دقیقاً نشانهٔ مثنیِ مؤنث است؛ اگر فاعل مذکر بود، فعل «يَسمَعانِ» می‌شد. «مخاطب مثنى مذكر» رد می‌شود چون هم جنسیت (مذکر به‌جایِ مؤنث) و هم مخاطب/غایب‌بودن (باید مخاطب باشد نه غایب، برایِ همخوانی با آغازِ «تـ» به این معنا) نادرست است؛ در واقع «تَسمَعانِ» می‌تواند مخاطبِ مثنی هم باشد، اما «هما» به‌تنهایی غایب را نشان می‌دهد نه مخاطب را. «غائب مثنى مذكر» رد می‌شود چون این حالت به فعلِ «يَسمَعانِ» (با «یـ») نیاز دارد، نه «تَسمَعانِ». «مخاطب مثنى مؤنث» رد می‌شود چون ضمیرِ «هما» مخصوصِ غایب است؛ مخاطبِ مثنی با ضمیرِ «أَنْتُما» بیان می‌شود، نه «هما». تلهٔ تستی: فعلِ «تَسْمَعانِ» به‌تنهایی هم می‌تواند مخاطبِ مثنی باشد هم غایبِ مثنیِ مؤنث؛ فقط ضمیر یا قرینهٔ جمله (اینجا «هما») است که این ابهام را برطرف می‌کند.

پاسخنامه‌ی تحلیلی

«از دست دادن فرصت غم است» ترجمهٔ درستِ «إضاعة الفرصة غصة» است؛ «إضاعَة» یعنی «از دست دادن/تلف کردن» و «غُصَّة» یعنی «غم و اندوه». «از دست دادن فرصت شادی است» رد می‌شود چون «غُصَّة» را با معنایِ متضادش (شادی) ترجمه کرده است. «یافتن فرصت سخت است» رد می‌شود چون هم فعلِ اصلی («إضاعَة»=از دست دادن، نه یافتن) و هم مفهومِ «غُصَّة» (غم، نه سختی) را عوض کرده است. «غنیمت شمردن فرصت شیرین است» رد می‌شود چون کلِ موضوعِ جمله (از دست دادنِ فرصت) را به نقیضش (غنیمت‌شمردن) تبدیل کرده است. تلهٔ تستی: کلمهٔ «غُصَّة» با کلماتِ مثبت مانندِ «غنیمت» یا «شادی» به‌آسانی اشتباه گرفته می‌شود، در حالی‌که دقیقاً معنایِ منفیِ «غم/اندوه» را می‌رساند.

پاسخنامه‌ی تحلیلی

«فتحة» درست است زیرا «أَقْرِباء» بر وزنِ «أَفْعِلاء» ممنوع‌من‌الصرف است و وقتی بدونِ «ال» و بدونِ اضافه در حالتِ مجرور بیاید، به‌جایِ کسره فتحه می‌گیرد. «كسرة» رد می‌شود چون این علامتِ عادیِ جر است که فقط برایِ اسم‌هایِ منصرف (غیرِ ممنوع‌من‌الصرف) یا برایِ «أَقْرِباء»یِ معرفه (با ال یا اضافه) به کار می‌رود. «ضمة» رد می‌شود چون این علامتِ رفع است، نه جر؛ در این سؤال کلمه در حالتِ مجرور قرار دارد. «سكون» رد می‌شود چون «أَقْرِباء» اسمی معرب است، نه مبنی؛ اسمِ معرب هرگز در حالتِ عادیِ اعرابی سکون نمی‌گیرد. تلهٔ تستی: در ممنوع‌من‌الصرفِ نکره (بدونِ ال و بدونِ اضافه)، فتحه جایگزینِ کسرهٔ معمولِ حالتِ جر می‌شود؛ این تنها استثنایِ اصلیِ قاعدهٔ ممنوع‌من‌الصرف است که باید حفظ شود.

پاسخنامه‌ی تحلیلی

«مفعول به منصوب بالفتحة» درست است زیرا در جملهٔ «يجمع الرجال الحطب»، «الرجال» فاعل و «الحطب» مفعول‌به فعلِ «يجمع» است و مفعول‌به همیشه منصوب (با فتحه) می‌آید. «فاعل مرفوع بالضمة» رد می‌شود چون فاعلِ این جمله «الرجال» است، نه «الحطب»؛ فاعل همان چیزی است که کارِ جمع‌کردن را انجام می‌دهد. «مبتدأ مرفوع بالضمة» رد می‌شود چون این جمله، جملهٔ فعلیه است (با فعلِ «يجمع» شروع شده)، پس اصلاً مبتدایی در کار نیست. «نائب فاعل مرفوع بالضمة» رد می‌شود چون فعلِ «يجمع» معلوم است نه مجهول؛ نائب فاعل فقط در جملهٔ مجهول (مثلِ «يُجْمَعُ الحَطَبُ») معنا دارد. تلهٔ تستی: در جملهٔ فعلیهٔ معلوم با فاعل و مفعولِ صریح، مفعول‌به همیشه منصوب است؛ دانش‌آموز نباید آن را با نقش‌هایِ مرفوع (فاعل، مبتدا، نائب‌فاعل) که فقط در ساختارهایِ متفاوت (جملهٔ اسمیه یا مجهول) کاربرد دارند اشتباه بگیرد.

پاسخنامه‌ی تحلیلی

«النساء يَجْلِبْنَ الطعامَ» درست است زیرا فاعل «النساء» (جمعِ مؤنثِ عاقل) پیش از فعل آمده و طبقِ قاعده، در این حالت فعل باید کاملاً با فاعل مطابقت کند؛ «يَجْلِبْنَ» (جمعِ مؤنثِ غایب) دقیقاً همین مطابقت را دارد. «النساء تَجْلِبُ الطعامَ» رد می‌شود چون فعل مفرد (تَجْلِبُ) است، در حالی‌که فاعل «النساء» جمع است و پیش از فعل آمده، پس فعل باید هم در عدد مطابقت کند. «النساء يَجْلِبونَ الطعامَ» رد می‌شود چون فعل به‌صورتِ جمعِ مذکر (يَجْلِبونَ) آمده، در حالی‌که «النساء» جمعِ مؤنث است. «النساء يَجْلِبُ الطعامَ» رد می‌شود چون فعل هم مفرد است و هم مذکر، در حالی‌که فاعل جمعِ مؤنث است؛ اینجا هیچ‌کدام از دو ویژگیِ لازم (جمع‌بودن، مؤنث‌بودن) رعایت نشده. تلهٔ تستی: وقتی فاعلِ اسمِ ظاهرِ جمع پیش از فعل بیاید، برخلافِ حالتِ «فعل قبل از فاعل»، فعل باید کاملاً (هم در عدد هم در جنس) با آن مطابقت کند.