بیماری‌های غیرواگیر و پیشگیری از آن‌ها

فصل ۰۳: پیشگیری از بیماری‌ها

سلامت و بهداشت

درس ششم: بیماری‌های غیرواگیر

۱. بیماری — تعریف و طیف

بیماری: هرگونه حالت ناخوشایند و رنج‌آوری که احساس تندرستی را دچار اختلال کند.

بیماری درجات دارد و در یک طیف مطرح می‌شود:

بیماری‌ها به دو دسته واگیر و غیرواگیر تقسیم می‌شوند.

۲. بیماری‌های غیرواگیر — کلیات

تعریف: بیماری‌هایی که عامل عفونی حاد مشخصیندارند و چند عامل خطر درابتلا به آن‌ها نقش دارند.

عوامل خطر: عوامل اجتماعی، محیطی و رفتاری که احتمالابتلا یا آسیب را افزایش می‌دهند.

نکته: حذف یا کنترل عوامل خطر می‌تواند مانع از بروز ۸۰٪ بیماری‌های قلبی‌ـ‌عروقی، سکته و دیابت و ۴۰٪ سرطان‌ها شود.

سهم بیماری‌های غیرواگیر در مرگ‌ومیرایران

نکته: ۷۶٪ مرگ‌ومیر ایران از بیماری‌های غیرواگیر است. بیماری قلبی‌ـ‌عروقی با۴۶٪ رتبه اول را دارد.

۳. بیماری‌های قلبی‌ـ‌عروقی

###ساختار و عملکرد قلب

• قلب: پمپ عضلانی توخالی به اندازه مشت دست
• در طول شبانه‌روز بیش از صدهزار بار می‌تپد
• در طول عمر حدود ۳۰۰ میلیون لیتر خون پمپ می‌کند
• تغذیه عضله قلب توسط شریان‌های کرونر راست و چپ

آترواسکلروز تا سکته — زنجیره بیماری

نکته: انسداد رگ‌های کرونر بیشترین عامل مرگ‌ومیر قلبی است.

عوامل خطر قلبی‌ـ‌عروقی

نکته: فشار خون بالا و اختلالات چربی خون مهم‌ترین عوامل خطر قابل کنترل هستند.

سابقه خانوادگی «زودرس» چه زمانی مصداق دارد؟

• پدر یا برادر: قبل از ۵۵ سالگی
• مادر یا خواهر: قبل از ۶۵ سالگی

۴. فشار خون بالا (قاتل خاموش)

فشار خون: نیرویی که قلب به دیواره شریان‌ها وارد می‌کند تا خون در بدن جاری شود.

اعداد مهم

نکته: فشار خون اولیه سال‌ها بدون علامت است — به همین دلیل «قاتل خاموش» نامیده می‌شود.

علایم (زمانی که به اندام‌های حیاتی آسیب رسیده)

سردرد پس‌سری | سرگیجه، تاری دید | تپش قلب و خستگی زودرس | تنگی نفس شبانه | درد قفسه سینه

پیشگیری و کنترل

بدون دخانیات | بدون غذای چرب و پرنمک | وزن مطلوب | فعالیت بدنی منظم | مصرف کافی میوه و سبزی | مدیریت استرس

۵. اختلالات چربی خون

انواع چربی‌های خون و سطوح مهم

نکته:

• HDL بیشتر ← خطر قلبی کمتر (رابطه عکس)
• LDL بیشتر ← خطر قلبی بیشتر (رابطه مستقیم)
• تری‌گلیسرید بالا ← HDL را کاهش می‌دهد

انواع چربی‌های غذایی

نکته: چربی ترانس هر دو ضربه می‌زند: LDL را بالا و HDL را پایین می‌آورد.
نکته: در رژیم غذایی سالم، ۱۵ تا ۳۰ درصد کل انرژی از چربی تأمین می‌شود.

۶. اقدامات اورژانسی

سکته قلبی

مهم‌ترین علامت: درد فشارنده در وسط قفسه سینه که بیش از چند دقیقهادامه دارد.
علایم همراه: عرق سرد، رنگ‌پریدگی، تنگی نفس، تهوع، نبض نامنظم، درد با انتشار به شانه، گردن، بازو، فک پایین.

اقدام:

• جلوگیری از هرگونه حرکت
• قرارگیری به حالت نشسته یا نیمه خوابیده
• شل کردن لباس تنگ
• انتقال فوری به بیمارستان با برانکارد

سکته مغزی

علایم: سردرد ناگهانی شدید | از دست دادن ناگهانی بینایی | اختلال تکلم | ضعف یک طرفه بدن | از دست دادن تعادل

نکتهٔ کتاب: زمان طلایی برای بازگرداندن جریان خون به مغز حدود ۳٫۵ ساعت است؛ اقدام اصلی، رساندن فرد به بیمارستان در سریع‌ترین زمان ممکن است.

۷. سرطان

مکانیسم تشکیل تومور

سلول طبیعی ← جهش ← سلول سرطانی (خودسر، بدون هماهنگی) ← تقسیم زنجیره‌ای ← تومور

ده گام پیشگیری از سرطان (فهرست کتاب)

۱. نشانه‌های هشدار را جدی بگیرید و به‌موقع به پزشک یا مرکز بهداشتی مراجعه کنید.
۲. از سیگار و قلیان و قرارگرفتن در معرض دود آنها پرهیز کنید.
۳. با ضدآفتاب و پوشش مناسب از پوست در برابر آفتاب محافظت کنید.
۴. روزانه ۵ واحد میوه و سبزی بخورید.
۵. مصرف قند، شکر، نمک و روغن را کاهش دهید.
۶. وزن مطلوب را حفظ کنید.
۷. روزانه دست‌کم ۲۰ دقیقه تند راه بروید.
۸. از الکل و مواد مخدر پرهیز کنید.
۹. آلاینده‌های سرطان‌زا را بشناسید و هنگام مواجهه از خود محافظت کنید.
۱۰. با خود، دیگران و محیط زیست مهربان باشید.

۴۰ تا ۵۰ درصد سرطان‌ها با حفظ وزن مطلوب، تغذیه و عادت‌های غذایی سالم، فعالیت بدنی و پرهیز از دخانیات و الکل قابل پیشگیری‌اند (عدد کتاب).

علایم هشداردهنده

تغییر رنگ یا اندازهٔ خال پوستی؛ زخمِ بهبودنیافته؛ پیدایش توده در بدن؛ سرفه یا گرفتگی طولانی‌مدت صدا؛ اختلال بلع یا سوءهاضمه؛ استفراغ یا سرفهٔ خونی؛ اسهال یا یبوست؛ خونریزی غیرطبیعی در ادرار یا مدفوع، یا از واژن و نوک سینه؛ بی‌اشتهایی یا کاهش وزن بی‌دلیل.

داشتن این نشانه‌ها به‌تنهایی به‌معنای سرطان نیست؛ علت بسیاری از آنها بیماری‌های دیگری است، اما ارزیابی پزشکی لازم است. سابقهٔ خانوادگی عاملِ توجه در غربالگری است، نه علامت هشدار.

آزمایش‌های غربالگری

نکته: کتاب سن واحدی برای همهٔ سرطان‌ها تعیین نمی‌کند؛ با توجه به نوع سرطان، سابقهٔ خانوادگی و نظر پزشک، غربالگری ممکن است از ۳۰، ۴۰ یا ۵۰سالگی توصیه شود. تشخیص زودهنگام می‌تواند درمان را مؤثرتر کند.

۸. دیابت

مکانیسم اساسی

انسولین (هورمون لوزالمعده) = کلید سلول ← اجازهورود گلوکز به سلول را می‌دهد.

اگر انسولین کم باشد یا کارایی نداشته باشد:

• سلول گرسنه می‌ماند
• قند خون بالا می‌رود ← مثل سم به بافت‌ها آسیب می‌زند

دیابت نوع۱ در برابر نوع ۲

نکته: دیابت نوع ۲ شایع‌ترین است و اغلب بدون علامت — پس غربالگری مهم است.

مقادیر قند خونناشتا

عوارض دیابت (در صورت کنترل نشدن)

نابینایی | نارسایی کلیه (دیالیز) | قطع پا | سکته قلبی و مغزی

هفت گام پیشگیری از بیماری‌های قلبی‌عروقی (فهرست کتاب)

۱. کنترل منظم فشارخون؛ فاصلهٔ کنترل را پزشک با توجه به عوامل خطر تعیین می‌کند.
۲. پرهیز از دخانیات و مشروبات الکلی.
۳. حفظ کلسترول و قند خون در حد مطلوب با رژیم غذایی مناسب.
۴. حفظ وزن مطلوب؛ کاهش ۵ تا ۱۰ درصد وزن در افراد دارای اضافه‌وزن در کنترل خطر سکته مؤثر است.
۵. فعالیت بدنی منظم؛ کتاب روزانه ۳۰ تا ۶۰ دقیقه فعالیت با شدت متوسط را توصیه می‌کند.
۶. معاینات پزشکی منظم و بررسی چربی خون.
۷. تمرین کاهش و کنترل استرس و اضطراب.

هفت گام پیشگیری از دیابت (فهرست کتاب)

رژیم غذایی متوازن و متعادل؛ پرهیز از غذاهای پرشکر یا پرچرب؛ مراجعه به پزشک در صورت داشتن عوامل خطرِ غیرقابل پیشگیری؛ حفظ وزن مطلوب؛ فعالیت بدنی روزانه؛ پرهیز از دخانیات؛ کنترل منظم قند خون.

مطالب تکمیلیِ خارج از متن کتاب (برای مطالعه بیشتر)

مطالب این بخش افزوده‌اند و نباید به‌عنوان عبارت یا عدد کتاب در سؤال‌های مبتنی بر کتاب به‌کار روند.

چرا LDL «بد» است؟
LDL در حضور رادیکال‌های آزاد اکسیده می‌شود. LDL اکسیده‌شده توسط ماکروفاژها (سلول‌های ایمنی) بلعیده می‌شود و تبدیل به سلول‌های کف‌آلود (foam cells) می‌شود که اساس پلاک آترواسکلروتیک هستند. این دقیقاً توضیح مولکولی همان فرایندی است که کتاب توصیف کرده.

سرطان و سیستم ایمنی:
بدن هر روز ده‌ها سلول جهش‌یافته تولید می‌کند. سیستم ایمنی سالم اکثر آن‌ها را شناسایی و نابود می‌کند. سرطان زمانی پیشرفت می‌کند که سلول‌های بدخیم یاد می‌گیرند از سیستم ایمنی فرار کنند — این پایه درمان‌های جدیدایمونوتراپی است.

مقاومت به انسولین:
در دیابت نوع ۲، سلول‌های بدن به تدریج نسبت به انسولین کم‌پاسخ می‌شوند. لوزالمعده جبران می‌کند و انسولین بیشتریترشح می‌کند، تا جایی که دیگر کافی نیست. چاقی شکمی (احشایی) عامل اصلی این مقاومت است —ارتباط مستقیم با درس چاقی.

زمان طلایی ۳ساعت در سکته مغزی:
در این بازه می‌توان با تزریق داروی tPA (ترومبولیتیک) لخته را حل کرد. پس از ۳ ساعت، آسیب برگشت‌ناپذیر می‌شود — به همین دلیل کتاب روی سرعت انتقال تأکید می‌کند.

جمع‌بندی سریع

سلامت و بهداشت

درس هفتم: بیماری‌های واگیر

۱. تعریف و اهمیت

بیماری‌های واگیر: بیماری‌هایی که از طریق یک عامل بیماری‌زا (ویروس، باکتری، قارچ، انگل) از فرد بیمار به فرد سالم منتقل می‌شوند.

خطر اصلی این بیماری‌ها: توانایی ایجاد همه‌گیری در جامعه.

ابزارهای کنترل: واکسیناسیون، بهداشت فردی، بهسازی محیط، تغذیه مناسب.

۲. پنج دسته بیماری‌های واگیر بر اساس راه انتقال

نکته: طبقه‌بندی بر اساس شیوه انتقال است، نه نوع عامل بیماری‌زا. این۵ دسته را حفظ کنید.

۳. دسته اول: بیماری‌های گوارشی

بیش از نیمی از بیماری‌ها و مرگ‌های کودکان خردسال از این دسته است.
مسیر انتقال: غذا، آب و دست‌های آلوده ← دهان

پیشگیری (نکات مهم)

• آب آشامیدنی باید سالم باشد؛ در صورت تردید: جوشاندن حداقل ۱ دقیقه با هم‌زدن مداوم
• شیر خام: حتماً جوشانده شود
• شستن دست‌ها قبل از آماده‌سازی و صرف غذا
• پرهیز از سبزی‌های خام وساالدهایی که شست‌وشوی بهداشتی آن‌ها مطمئن نیست
• پرهیز از غذاهای خیابانی بدون نظارت
• پختن کامل غذا
• پرهیز از آب و سبزی‌های غیربهداشتی

۴. دسته دوم: بیماری‌های تنفسی

انتقال از طریق: قطراتریز معلق در هوا هنگام عطسه و سرفه فرد بیمار.

مقایسه سرماخوردگی و آنفلوآنزا

نکته: سرماخوردگی معمولاً بدون نیاز به دارو و با استراحت درمان می‌شود. آنفلوآنزا می‌تواند نیاز به درمان داشته باشد. آنتی‌بیوتیک برای ویروس مؤثر نیست.

۵. دسته سوم: بیماری‌های پوستی — پدیکلوزیس

پدیکلوزیس: شایع‌ترین بیماری انگلی از طریق پوست و مو.

عامل: شپش سر — انگلی که در پشت گوش و گردن زندگی و تخم‌گذاری می‌کند.
علامت اصلی: خارش شدید در این نواحی.

راه انتقال: وسایل شخصی مشترک — شانه، برس، کلاه، روسری، لباس، وسایل خواب، وسایل سلمانی.

پیشگیری: رعایت بهداشت فردی + پرهیز از استفاده از وسایل شخصی دیگران.

۶. دسته چهارم: بیماری‌های آمیزشی

انتقال از راه آمیزش جنسی.

نشانه‌هایی که کتاب برای بیماری‌های منتقل‌شونده از راه تناسلی می‌آورد

• زخم یا ضایعات پوستی در نواحی تناسلی
• ترشح غیرطبیعی از نظر حجم، رنگ یا بو
• تورم غدد در ناحیهٔ تناسلی، درد پایین شکم یا سوزش ادرار
• عفونت‌های غیرمعمول

عوارض در صورت درمان نشدن: عقیمی، نازایی، زایمان زودرس، مرده‌زایی.

پیشگیری: پایبندی به اصول اخلاقی و پرهیز از بی‌بندوباری جنسی.

۷. دسته پنجم: بیماری‌های منتقله از طریق خون

الف) هپاتیت

تعریف: التهاب کبدناشی ازویروس ← آسیب و اختلال در عملکرد کبد.

سیر بیماری هپاتیت B:
دوره بدون علامت ← علایم شبه‌سرماخوردگی (ضعف، بی‌اشتهایی، تب، خستگی) ← یرقان (زردی) ← در بیشتر موارد بهبودی کامل / در عده‌ای: مزمن ← سیروز ← سرطان کبد

پیشگیری از انتقال هپاتیت B در خانه:

• آزمایش خون سایر اعضا
• تزریق واکسن (برای هپاتیت B واکسن وجود دارد)
• عدم اشتراک وسایل تیز و برنده (تیغ، ناخن‌گیر)
• عدم تماس با خون یا مایعات بدن بیمار

ب) HIV / ایدز

تفاوت HIV و ایدز

نکته: HIV ≠ ایدز

• HIV: ویروس نقص ایمنی انسانی؛ آلودگی با آن یک بیماری عفونیِ قابل‌کنترل است.
• ایدز: مرحله انتهایی HIV — در صورت درمان به‌موقع،ممکن است فرد هرگز بهایدز نرسد

مکانیسم بیماری

HIV وارد بدن می‌شود ← لنفوسیت‌های T کمکی (CD4) را آلوده و نابود می‌کند ← سیستم ایمنی تضعیف می‌شود ← عفونت‌های فرصت‌طلب (سل، برفک دهانی،ذات‌الریه) و سرطان ظاهر می‌شوند.

دوران پنجره

ازورود ویروس به بدن تا تولید آنتی‌بادی قابل تشخیص: ۲ هفته تا ۳ ماه

نکته: در دوران پنجره ویروس در بدن هست اما نتیجهٔ آزمایش ممکن است منفی باشد. بنابراین اگر احتمال آلودگی وجود دارد، یک آزمایش منفی کافی نیست و باید مشاوره و آزمایش مجدد انجام شود.

راه‌های انتقال HIV

HIV از این راه‌ها منتقل نمی‌شود

دست دادن | هم‌کلاسی | سوار یک اتوبوس | غذا وظروف مشترک | عطسه و سرفه | اشک و بزاق | سرویس بهداشتی و استخر مشترک | پشه و حشرات

نکته: HIV فقط در گلبول‌های سفید زنده می‌ماند و گلبول سفید فقط در خون و ترشحات جنسی وجود دارد — پس از راه هوا یا تماس عادی منتقل نمی‌شود.

درمان

داروی قطعی وجود ندارد، اما داروهای ضدویروسی (ARV) می‌توانند:

• بارویروسی را به شدت کاهش دهند
• از رسیدن به مرحله ایدز جلوگیری کنند
• فرد را به زندگی عادی برگردانند

مشاوره و آزمایش رایگان و محرمانه در مراکز مشاوره بیماری‌های رفتاری در سراسر کشور.

پیشگیری از HIV

1. پرهیز از مواد مخدر تزریقی
2. پایبندی به اصول اخلاقی
3. عدم استفاده از وسایل نوک‌تیز مشترک
4. اطمینان از استریل بودن وسایل دندانپزشکی
5. رعایت احتیاط هنگام حجامت، خالکوبی
6. تقویت مهارت «نه گفتن» در موقعیت‌های خطرآفرین

مطالب تکمیلیِ خارج از متن کتاب (برای مطالعه بیشتر)

چرا HIV سیستم ایمنی را نابود می‌کند؟
HIV به‌طور اختصاصی سلول‌های CD4+ (گلبول‌های سفید راهنمای سیستم ایمنی) را آلوده می‌کند. این سلول‌ها «فرمانده» ایمنی هستند. وقتی تعداد CD4 به زیر۲۰۰ در میلی‌لیتر برسد، بیمار وارد مرحله ایدز شده است. ارزیابی پیشرفت بیماری با شمارش همین سلول‌هاست.

چرا آنتی‌بیوتیک برای آنفلوآنزا و سرماخوردگی مفید نیست؟
آنتی‌بیوتیک‌ها فقط روی باکتری‌ها مؤثرند. سرماخوردگی و آنفلوآنزا هر دو ویروسی هستند. مصرف بی‌رویه آنتی‌بیوتیک برای بیماری‌های ویروسی، مقاومت آنتی‌بیوتیکی ایجاد می‌کند که یکی از بحران‌های بهداشت جهانی است.

هپاتیت C: بدون واکسن
برخلاف هپاتیت B، تاکنون واکسنی برای هپاتیت C تولید نشده. اما خوشبختانه داروهای جدید (DAA) می‌توانند در بیش از۹۵٪ موارد هپاتیت C را کاملاً درمان کنند.

مفهوم «بار بیماری» در بیماری‌های واگیر:
نگرانی اصلی در بیماری‌های واگیر نه فقط مرگ‌ومیر، بلکه همه‌گیری (Epidemic) و پاندمی (بیماری‌گیر جهانی) است. آنفلوآنزای۱۹۱۸ و COVID-19 نمونه‌هایی از پاندمی هستند که نشان دادند کنترل بیماری‌های تنفسی چقدر دشوار است.

جمع‌بندی سریع

نمونه سؤال‌های تشریحی با پاسخ

۱. بیماری‌های غیرواگیر را تعریف کنید و سهم آن‌ها را در مرگ‌ومیر کشور توضیح دهید.

بیماری‌های غیرواگیر بیماری‌هایی هستند که عامل عفونی حاد مشخصی ندارند و چند عامل خطر در ابتلا به آن‌ها نقش دارد. عوامل خطر نیز عوامل اجتماعی، محیطی و رفتاری‌اند که احتمال ابتلا یا آسیب را افزایش می‌دهند.

بر اساس آمار درس، بیماری‌های غیرواگیر روی‌هم ۷۶ درصد مرگ‌ومیر در ایران را تشکیل می‌دهند: بیماری‌های قلبی‑عروقی ۴۶ درصد، سرطان‌ها ۱۳ درصد، سایر بیماری‌های غیرواگیر ۱۱ درصد، بیماری‌های تنفسی ۴ درصد و دیابت ۲ درصد. سهم آسیب‌ها نیز ۱۴ درصد است.

نکتهٔ امیدبخش درس این است که حذف یا کنترل عوامل خطر می‌تواند مانع بروز ۸۰ درصد بیماری‌های قلبی‑عروقی، سکته و دیابت و ۴۰ درصد سرطان‌ها شود.

۲. فشار خون را تعریف کنید، اعداد مهم آن را بنویسید و بگویید چرا به آن «قاتل خاموش» می‌گویند.

فشار خون نیرویی است که قلب به دیوارهٔ شریان‌ها وارد می‌کند تا خون در بدن جاری شود. فشار سیستولی یا ماکزیمم هنگام پمپ قلب و فشار دیاستولی یا مینیمم هنگام استراحت قلب اندازه‌گیری می‌شود.

اعداد مهم بر اساس درس: فشار طبیعی ۱۲۰ روی ۸۰ میلی‌متر جیوه است و فشار ۱۴۰ روی ۹۰ و بالاتر فشار خون بالا شمرده می‌شود و نیاز به مراجعه به پزشک دارد. همچنین توصیهٔ درس دربارهٔ نمک این است که مصرف روزانه در افراد زیر ۵۰ سال ۵ گرم و در افراد بالای ۵۰ سال ۳ گرم باشد، و افراد با فشار طبیعی هر دو سال یک‌بار کنترل شوند.

علت نام‌گذاری «قاتل خاموش» این است که فشار خون اولیه سال‌ها بدون علامت است و علائمی مانند سردرد پس‌سری، سرگیجه و تاری دید، تپش قلب و خستگی زودرس، تنگی نفس شبانه و درد قفسهٔ سینه زمانی ظاهر می‌شوند که به اندام‌های حیاتی آسیب رسیده باشد.

۳. تفاوت LDL و HDL را توضیح دهید و بگویید چرا چربی ترانس از همهٔ چربی‌ها زیان‌بارتر شمرده می‌شود.

LDL یا چربی «بد» در دیوارهٔ شریان رسوب می‌کند و رابطهٔ مستقیم با خطر بیماری قلبی دارد؛ یعنی هرچه بیشتر باشد خطر بیشتر است. مقدار قابل قبول آن کمتر از ۱۳۰ است.

HDL یا چربی «خوب» کلسترول را از شریان جدا می‌کند و رابطهٔ عکس با خطر بیماری قلبی دارد؛ یعنی هرچه بیشتر باشد خطر کمتر است. مقدار مطلوب آن در مردان بالای ۴۰ و در زنان بالای ۵۰ است. تری‌گلیسرید بالا نیز HDL را کاهش می‌دهد.

دربارهٔ چربی‌های غذایی: چربی اشباع کلسترول را بالا می‌برد و مضر است؛ چربی غیراشباع کلسترول، LDL و تری‌گلیسرید را کاهش می‌دهد و مفید است؛ اما چربی ترانس خطرناک‌ترین است چون هم‌زمان دو کار می‌کند: LDL را بالا و HDL را پایین می‌آورد. منابع آن روغن جامد، غذاهای سرخ‌شده، شیرینی و مارگارین است. درس همچنین می‌گوید در رژیم غذایی سالم ۱۵ تا ۳۰ درصد کل انرژی از چربی تأمین می‌شود.

۴. بیماری‌های واگیر بر اساس راه انتقال به چند دسته تقسیم می‌شوند؟ هر دسته را با مثال بنویسید.

بیماری‌های واگیر بیماری‌هایی‌اند که از طریق یک عامل بیماری‌زا مانند ویروس، باکتری، قارچ یا انگل از فرد بیمار به فرد سالم منتقل می‌شوند و خطر اصلی آن‌ها توانایی ایجاد همه‌گیری است. طبقه‌بندی آن‌ها بر اساس شیوهٔ انتقال است، نه نوع عامل بیماری‌زا، و پنج دسته دارد:

۱. دستگاه گوارش: اسهال خونی، وبا، انگل‌های روده‌ای.
۲. دستگاه تنفس: سرماخوردگی، آنفلوآنزا.
۳. پوست و مخاط: پدیکلوزیس یا شپش سر.
۴. دستگاه تناسلی: بیماری‌های آمیزشی.
۵. خون و ترشحات بدن: هپاتیت B و HIV.

ابزارهای کنترل این بیماری‌ها نیز واکسیناسیون، بهداشت فردی، بهسازی محیط و تغذیهٔ مناسب است.

۵. تفاوت HIV و ایدز چیست، «دوران پنجره» را توضیح دهید و بگویید HIV از چه راه‌هایی منتقل می‌شود و از چه راه‌هایی منتقل نمی‌شود.

HIV ویروس نقص ایمنی انسانی و یک بیماری عفونی قابل کنترل است، اما ایدز مرحلهٔ انتهایی HIV است؛ یعنی این دو یکی نیستند و در صورت درمان به‌موقع ممکن است فرد هرگز به ایدز نرسد.

دوران پنجره فاصلهٔ میان ورود ویروس به بدن تا تولید آنتی‌بادی قابل تشخیص است و ۲ هفته تا ۳ ماه طول می‌کشد. در این دوران ویروس در بدن هست اما نتیجهٔ آزمایش منفی است؛ پس یک آزمایش منفی به‌تنهایی دلیل سالم بودن نیست.

راه‌های انتقال: تزریق با سرنگ مشترک، تماس جنسی پرخطر، دریافت خون یا فرآورده‌های خونی آلوده، و انتقال از مادر به فرزند در بارداری، زایمان و شیردهی.

اما HIV از این راه‌ها منتقل نمی‌شود: دست دادن، هم‌کلاسی بودن، سوار شدن بر یک اتوبوس، غذا و ظروف مشترک، عطسه و سرفه، اشک و بزاق، سرویس بهداشتی و استخر مشترک، و نیز پشه و حشرات. دلیل آن این است که HIV فقط در گلبول‌های سفید زنده می‌ماند و گلبول سفید فقط در خون و ترشحات جنسی وجود دارد.

درس همچنین یادآور می‌شود که مشاوره و آزمایش در مراکز مشاورهٔ بیماری‌های رفتاری در سراسر کشور رایگان و محرمانه است.