ارگونومی، کمردرد و حوادث خانگی

فصل ۰۶: محیط کار و زندگی سالم

سلامت و بهداشت

درس سیزدهم: پیشگیری از اختلالات اسکلتی‌ـ‌عضلانی (کمردرد)

درس سیزدهم: پیشگیری از اختلالات اسکلتی‌ـ‌عضلانی (کمردرد)

۱. اختلالات اسکلتی‌ـ‌عضلانی: تعریف و اهمیت

بدن هر فرد بالغ شامل ۲۰۶ استخوان و بیش از ۶۰ ماهیچه است که از طریق غضروف، رباط‌ها و مفاصل به هم متصل‌اند.

اختلالات اسکلتی‌ـ‌عضلانی:
یکی از شایع‌ترین بیماری‌های ناشی از کار در سطح جهان است که مفاصل، استخوان‌ها و ماهیچه‌ها را درگیر می‌کند و کیفیت زندگی را کاهش می‌دهد.

ماهیت چندعاملی: این اختلالات از یک علت واحد نیستند — ترکیبی از عوامل زیر در بروز آن‌ها نقش دارند:

• ضعف عضلانی ناشی از کم‌تحرکی
• وضعیت بدنی نامناسب (پوسچر بد)
• عادات و رفتارهای غلط روزمره
• عدم رعایت اصول ارگونومی

شایع‌ترین نواحی آسیب‌پذیر: کمر، مچ دست، شانه، بازو، گردن

نکته: کمر آسیب‌پذیرترین قسمت بدن است؛ چون هم وزن بدن را تحمل می‌کند، هم نقش اساسی در حرکت دارد، هم نگهدارنده اعضای دیگر است. طبق کتاب، ۹۰٪ علل بروز کمردرد به فشار بیش از حد به ناحیهٔ ستون فقرات کمری بر اثر انجام نامناسب برخی کارهای روزمره مربوط است.

۲. وضعیت بدنی مناسب (پوسچر)

تعریف: فرم و حالتی که بدن در طول انجام کار به خود می‌گیرد — شامل موقعیت سر، تنه و اندام‌ها در فضا.

وضعیت بدنی مناسب = حالتی که:

• کمترین فشار و تنش به سیستم اسکلتی‌ـ‌عضلانی وارد شود
• کارها با انرژی بیشتر و خستگی کمتر انجام شوند
• کمردرد و ناراحتی‌های اسکلتی بسیار نادر باشند

آزمون دیوار (ارزیابی وضعیت بدن):

پشت به دیوار بایستید؛ پشت سر و باسن با دیوار مماس باشد و پاشنه‌ها حدود ۵ تا ۷٫۵ سانتی‌متر از دیوار فاصله داشته باشند. فاصلهٔ گودی کمر تا دیوار را بسنجید؛ اگر یک دست یا انگشتان به‌راحتی جا شوند، انحنای کمری در محدودهٔ طبیعی است. فضای زیاد می‌تواند نشانهٔ قوس بیش از حد و فضای خیلی کم نشانهٔ کاهش انحنا باشد.

| ناحیه | فاصله ایده‌آل از دیوار |
|---|
| گردن | ۵ سانتی‌متر |
| کمر | ۲ تا ۵ سانتی‌متر |

علائم وضعیت بدنی نامناسب:

• عادات غلط هنگام ایستادن، راه رفتن، نشستن، خوابیدن
• اعتماد به نفس پاین و خجالتی بودن
• عضلات ضعیف و انعطاف‌ناپذیر
• اضافه وزن و چاقی
• کفش نامناسب و پاشنه بلند

۳. انجام صحیح کارهای روزمره

بلند کردن بار سبک:

کنار جسم زانو بزن ← یک پا جلوی دیگری ← بدون خم کردن پشت جسم را بلند کن

بلند کردن بار سنگین:

پاها را صاف روی زمین ← تا حد ممکن نزدیک جسم بایست ← زانو خم کن ← جسم را نزدیک به بدن نگه دار ← از پیچش و چرخاندن کمر جداً خوداری کن

نکته: اکثر صدمات کمری به خاطر ریقه نادرست بلند کردن بار است — بلند کردن با کمر راست و پاهای خمیده، روش ایمن‌تر است.

سایر حرکات صحیح روزمره:

۴. تقویت عضلات کمر

اکثر صدمات کمری به علت ضعف عضلات کمر است.

روش: چند دقیقه در روز ←ابتدا گرم کردن با حرکات کششی ← سپس حرکات تقویتی ۱۰ تا ۲۰ بار تکرار

نکته: تقویت عضلات کمر = پیشگیری از صدمه. درمان داروی بدون تقویت عضلانی، کمرد را ریشه‌کن نمی‌کند.

۵. ارگونومی

تعریف: علم ارگونومی (مهندسی عوامل انسانی) = تطبیق محیط، ابزار و شرایط کار با توانایی‌های انسان برای پیشگیری از اختلالات اسکلتی‌ـ‌عضلانی و افزایش بهره‌وری.

نکته: ارگونومی فقط به محیط کار محدود نمی‌شود — کل زندگی افراد (خانه، مدرسه، ورزش) را در بر می‌گیرد.

نکات ارگونومی کوله‌پشتی:

| نکته | جزئیات |
|---|
| حداکثر وزن | ۱۰٪ وزن بدن (مثال: وزن ۵۰ کیلو ← کوله حداکثر ۵ کیلو) |
| ساختار کوله | سبک، اسفنج پشت و بندها، بندهای پهن، حتماً دو بند |
| چیدمان | سنگین‌ترین اشیا نزدیک پشت، متوسط وسط، سبک جلو |
| تنظیم بندها | قالب پشت بدن، بندها متقارن (نه یکی شل یکی سفت) |
| بار اضافه | با دست حمل شود |

عوارض رعایت‌نکردن: انحراف ستون فقرات، درد کمر و شانه، فصله بین مهره‌ها، تغییرات قلبی‌عروقی، تنفسی و الگوی راه رفتن در نوجوان.

نکات ارگونومی دوچرخه:

زاویه بین ران و ساق پا وقتی رکاب پاین است = ۲۵ تا ۳۰ درجه

نکات ارگونومی گوشی/تبلت:

به جای یک دست، از دو دست استفاده شود.

۶. ده اصل ارگونومی

نکته: در اصل ۱، ستون فقرات انسان شکل S انگلیسی دارد. کار طولانی با پشت منحنی C فشار زیادی وارد می‌کند. برای نشستن طولانی حمایت‌کننده مناسب لازم است.

۸. توصیه‌های خودمراقبتی

• در همه وضعیت‌ها (ایستاده، نشسته، خوابیده، راه رفتن) وضعیت بدنی صحیح داشته باشید
• در کارهای طولانی‌مدت از حرکات کششی مناسب برای رفع خستگی عضلات استفاده کنید
• نکات ارگونومی وسایل (کوله، گوشی، دوچرخه و..) را رعایت کنید
• حرکات غلط را اصلاح کنید
• روزانه حرکات کششی و نرمش عمومی انجام دهید
• عضلات خود را تقویت کنید

فراتر از کتاب

ستون فقرات و دیسک‌ها:
بین هر دو مهره، یک دیسک بین‌مهره‌ای (Intervertebral Disc) وجود دارد که ماند ضربه‌گیر عمل می‌کند. این دیسک‌ها از یک هسته ژله‌ای (Nucleus Pulposus) و یک حلقه فیبری (Annulus Fibrosus) تشکیل شده‌اند. وضعیت بدنی نادرست و بلند کردن نادرست بار، فشار ناهمگونی به دیسک‌ها وارد می‌کند که می‌تواند منجر به فتق دیسک (دیسک‌گردن یا کمر) شود — این همان فشاری است که کتاب از آن با عنوان «ایجاد فصله میان مهره‌ها» یاد کرده.

قانون ۱۰٪ و بیومکانیک:
در بیومکانیک ستون فقرات ثابت شده که وقتی تنه ۴۵ درجه به جلو خم می‌شود، فشار روی دیسک‌های کمری تا ۷ برابر وزن بالاتنه افزایش می‌یابد. به همین دلیل بلند کردن بار با کمر خمیده حتی برای اشیای سبک هم مضر است.

ارگونومی شناختی:
ارگونومی فقط جسمانی نیست. ارگونومی شناختی (Cognitive Ergonomics) به تناسب بار ذهنی، طراحی رابط کاربری و محیط کار با ظرفیت شناختی انسان می‌پردازد — مثلاً طراحی داشبورد خودر یا نرم‌افزار.

Text Neck (گردن متی):
پدیده‌ای نوین که با افزایش استفاده از گوشی هوشمند شیوع یافته. سر انسان حدود ۵ کیلوگرم وزن دارد؛ به ازای هر ۱۵ درجه خم شدن به جلو، فشار وارده به ستون فقرات گردنی تا ۲۷ کیلوگرم می‌رسد. دلیل اینکه کتاب تأکید دارد گوشی را با دو دست و در ارتفاع مناسب نگه دارید.

جمع‌بندی سریع

سلامت و بهداشت

درس چهاردهم: پیشگیری از حوادث خانگی

درس چهاردهم: پیشگیری از حوادث خانگی

۱. تعریف و اهمیت حوادث خانگی

باور غلط رایج: بسیاری خانه را امن‌ترین مکان می‌داند، اما واقعیت برعکس است.

نکته جنسیتی:

• دختران: بیشتر در داخل خانه دچار حادثه می‌شوند
• پسران: بیشتر در خارج از خانه

تعریف حوادث خانگی: سوانحی که در خانه یا محیط اراف آن رخ می‌دهد و موجب آسیب قابل تشخیص به افراد می‌شود.

شایع‌ترین حوادث خانگی: مسمومیت با مواد شیمیایی، آتش‌سوزی، خفگی، سقوط

۲. سطوح پیشگیری از حوادث

| سطح | زمان | هدف |
|---|---|
| سطح ۱ | قبل از حادثه | کاهش عوامل خطر |
| سطح ۲ | زمان وقوع حادثه | اتخاذ تدابیر مناسب + تماس با امداد (اورژانس، آتش‌نشانی) |
| سطح ۳ | پس از حادثه | توان‌بخشی فرد آسیب‌دیده و جلوگیری از ناکارآمدی |

عوامل خطرساز اصلی:

• وجود افراد ناتوان (کودک، سالمند، معلول، بیمار)
• استرس و هیجان
• ماجراجوی و هیجان‌خواهی
• اعتیاد به سیگار و مواد
• عم رعایت اصول ایمنی در ساخت و استفاده
• ناآگاهی از اصول ایمنی

۳. مسمومیت با گاز مونوکسید کربن

مونوکسید کربن در اثر سوختن ناقص سوخت‌های فسیلی مانند نفت، گاز، بنزین، گازوئیل و زغال چوب تولید می‌شود. این گاز بی‌رنگ، بی‌بو، بی‌مزه و غیرمحرک است؛ به همین دلیل مسمومیت با آن ممکن است به‌سادگی رخ دهد. علائم اولیه می‌تواند شبیه سرماخوردگی باشد: سردرد، گیجی، تنگی نفس، ضعف و بی‌حالی و تهوع. کاهش هوشیاری، اغما و در موارد شدید ایست قلبی‌ـ‌تنفسی و مرگ نیز ممکن است رخ دهد.

اقدام ذکرشده در کتاب: مصدوم را سریع به فضای آزاد منتقل کنید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید، علائم حیاتی را کنترل کنید و از باز بودن راه هوایی مطمئن شوید.

۴. مسمومیت با مواد شیمیایی

تعریف: واکنشی شیمیایی و خطرناک در بدن متعاقب ورود موادی مانند: داروها، شوینده‌های خانگی، واکس، لاک‌پاک‌کن، ضدیخ، حشره‌کش، مرگ‌موش، قرص برنج و...

علائم مسمومیت:

• تنفس سخت و دشوار
• تحریک چشم، پوست، گلو و مجرای تنفسی
• تغییر رنگ پوست
• سرد و تاری دید
• سرگیجه، عدم تعادل و فقدان هماهنگی
• دردهای شکمی و اسهال

کار با مواد شوینده در منزل:

• از پاک‌کننده استاندارد استفاده کنید
• جوش شیرین جایگزین کم‌خطرتری برای سفیدکننده‌های قوی است

نکته: ترکیب جوهرنمک + وایتکس بسیار خطرناک است — برای چشم، پوست وریه. جداً از ترکیب این دو بپرهیزید.

• بسیاری از مواد ضدعفونی‌کننده از ماسک‌های کاغذی عبور می‌کنند
• در فضای بسته از مواد شوینده استفاده نکنید
• تهویه: هواکش + بازکردن پجره + دستمال ضخیم مرطوب روی دهان و بین

نگهداری صحیح مواد شیمیایی:

• برچسب ظروف را هرگز نکنید
• اگر برچسب پوسید، دوباره بزنید
• بقیه ماده را بهظرف اصلی بازگردانید
• در محلی دور از دسترس کودکان نگهداری کنید

استفاده صحیح از اسپری حشره‌کش:

۱. دستورالعمل را بخوانید
۲. همه افراد از اتاق خارج شوند
۳. در و پنجره‌ها بسته شود
۴. روی ظروف غذا و وسایل کودک نایلون بکشید یا خارج کنید
۵. قوطی را دور از خود نگه دارید
۶. فوراً از اتاق خارج شوید و دست‌ها را بشوید
۷. پس از نیم تا یک ساعت تهویه کنید، بعد وارد شوید

پاکسازی خرده‌های لامپ کم‌مصرف (جیوه‌ای):

• چند دقیقه اتاق را ترک کنید
• هرگز از جاروبرقی یا دستمال آشپزخانه استفاده نکنید
• با دستکش یکبار مصرف و کاغذ جمع کنید (خطر جذب جیوه از پوست)
• در کیسه پلاستیکی، جدا از سایر زباله‌ها دفع کنید

۵. آتش‌سوزی

اهمیت:

• بیشتر مرگ‌ومیرهای آتش‌سوزی در خانه اتفاق می‌افتد
• آتش در عرض ۲ دقیقه جان‌ها را تهدید می‌کند
• در عرض ۵ دقیقه می‌تواند خانه را محاصره کند

نکته: خفگی مهم‌ترین عل مرگ از آتش‌سوزی است — ۲ تا ۳ برابر بیشتر از سوختگی کشته می‌دهد. گرما و دود خطرناک‌تر از شعله‌اند.

انواع آتش‌سوزی و روش مقابله:

نکته: برای آتش مایعات ← نمک یا کپسول، نه آب. برای آتش برق ← CO₂. برای آتش خشک ← آب.

هشداردهنده‌ها:

• هشداردهنده دود: وقتی دود در فضا می‌پیچد، به صدا درمی‌آید
• هشداردهنده حریق: وقتی دمای محیط از حد طبیعی بالاتر رود، به صدا درمی‌آید
• باتری‌ها حداقل سالی یک بار تعویض شوند

هنگام آتش‌سوزی در منزل:

• از نزدیک‌ترین در خروجی ساختمان را ترک کنید
• با ۱۲۵ (آتش‌نشانی) تماس بگیرید
• پارچه خیس روی صورت + خروج حتی چهار دست‌وپا
• قبل از باز کردن در ← لمس کنید؛ اگر گرم بود، باز نکنید
• اگر گیر افتادید ← درزهای در را با لباس/پتو پر کنید
• در آپارتمان ← هرگز از آسانسور استفاده نکنید؛ فقط پله اضطراری
• پس از خروج ← برنگردید

۶. خفگی (انسداد راه تنفس)

تعریف: انسداد راه تنفس به علت قرارگیری جسمی در گلو یا نای.

عوامل شایع: کیسه پلاستیکی، بالش/پتو روی صورت، غذا، تکه اسبا‌بازی (خردسالان)، طناب دور گردن، گیر کردن سر بین میله‌های تخت.

انواع انسداد:

انسداد خفی (راه هوایی ناقص بسته):

• علائم: تنفس صدادار و سخت، سرفه، خشونت صدا، بی‌قراری شدید
• اقدام: تشویق به سرفه + ماندن کار بیمار + در صورت عدم بهبود ← ۱۱۵

هشدار: در انسداد خفیف، ضربه به پشت ممنوع است — ممکن است جسم جابه‌جا شده و انسداد کامل شود.

انسداد کامل (راه هوایی کملاً بسته):

• علائم: عدم توانایی در سرفه، نفس کشیدن و صحبت کردن؛ تلاش تنفسی آشکار؛ کشیده شدن فضای بین دنده‌ای؛ رنگ خاکستری صورت؛ کبودی لب‌ها؛ فشردن گلو با دو دست

اقدام در انسداد کامل:
۱. ۵ ضربه با پاشنه دست به پشت، بین دو کتف
۲. پس از هر ضربه بررسی کنید
۳. اگر برطرف نشد ← مانور هیملیک (Heimlich):

• پشت بیمار بایستید
• دو دست را حلقه کنید
• یک دست مشت (شصت به داخل) بین ناف و قفسه سینه
• دست دیگر روی دست اول
• حرکت سریع به داخل و بالا — چندین بار تکرار

نکته: در افراد خیلی چاق و خانم‌های باردار ← فشار روی قفسه سینه (نه شکم).

پیشگیری از خفگی:

• هنگام غذا خوردن صحبت و خندیدن ممنوع
• غذا را به تکه‌های کوچک تقسیم کنید
• هرگز طناب دور گردن نپیچید
• اشیای کوچک دور از دسترس کودکان
• اسباب‌بازی متناسب با سن کودک
• مراقبت از نوزاد در خواب (الش/پتو مسیر تنفس را نبند)

۷. سقوط

شایع‌ترین حادثه: دوران کودکی و سالمندی

عوامل خطر محیطی:

• سطوح ناصاف و لغزنده
• ب و طناب در مسیر
• وسایل پراکنده (مبلمان، میز، صندلی)
• نور کم و روشنای ناکافی
• قالیچه‌های سرخورنده (به‌خصوص روی سرامیک)
• دمپای یا کفش نامناسب
• نورپردازی سایه‌روشن

عوامل خطر فردی:

• مشکلات بینای، عصبی، قلبی
• افت فشار خون
• مشکلات مفصلی و اسکلتی‌ـ‌عضلانی
• داروهای خواب‌آور، آرام‌بخش، ضدافسردگی

۸. توصیه‌های خودمراقبتی

• نصب کپسول آتش‌نشانی در خانه
• تهیه برنامه فرار از آتش و تمرین آن حداقل ۲ بار در سال
• ماندن در آشپزخانه هنگام پخت‌وپز
• نصب نرده در راه‌پله و دستگیره در حمام/وان
• سطوح ضدلغزنده در حمام
• قرار دادن درپوش روی پریزهای برق
• چسباند شماره‌های اضطراری (اورژانس، آتش‌نشانی و..) نزدیک تلفن
• استفاده از قل‌های مخصوص اطفال برای کابینت‌های حاوی مواد سمی
• نگهداری شوینده‌ها، سموم و داروها درظروف مخصوص و دور از دسترس کودکان

فراتر از کتاب

مانور هیملیک — بیومکانیک:
این مانور با ایجاد فشار ناگهانی بر دیافراگم، هوای ذخیره‌شده در ریه‌ها را با فشار به بیرون می‌راند — ماند یک پیستون که جسم گیر کده را پرتاب می‌کند. به همین دلیل در افراد باردار که دیافراگم بالا رفته، فشار به قفسه سینه منتقل می‌شود.

گاز CO و آتش‌سوزی:
بیشتر مرگ‌های آتش‌سوزی به دلیل مونوکسیدکربن (CO) است نه شعله. این گاز بی‌رنگ و بی‌بو با تمایل ۲۰۰ برابری نسبت به اکسیژن به هموگلوبین متصل می‌شود و از رسیدن اکسیژن به بافت‌ها جلوگیری می‌کند — همان مکانیسمی که کتاب از آن به‌عنوان «گازهای سمی که موجب خواب‌آلودگی می‌شوند» یاد کرده.

جیوه و سیستم عصبی:
جیوه موجود در لامپ‌های کم‌مصرف، بخار جیوه آزاد می‌کند که از طریق استنشاق یا پوست جذب شده و نوروتوکسین است — یعنی مستقیماً به سیستم عصبی آسیب می‌رساند. به همین دلیل کتاب تأکید دارد از جاروبرقی استفاده نکنید، چون ذرات را پخش می‌کند.

سقوط و پوکی استخوان:
در سالمندان، سقوط خطرناک‌تر است چون پوکی استخوان (استئوپروز) شکندگی استخوان را افزایش می‌دهد. شکستگی لگن در سالمندان یکی از شایع‌ترین عل مرگ‌ومیر غیرمستقیم است.

جمع‌بندی سریع

نمونه سؤال‌های تشریحی با پاسخ

۱. اختلالات اسکلتی‑عضلانی چیست و چرا کمر آسیب‌پذیرترین بخش بدن به شمار می‌رود؟

بدن هر فرد بالغ شامل ۲۰۶ استخوان و بیش از ۶۰۰ عضله است که از طریق غضروف، رباط‌ها و مفاصل به هم متصل‌اند.

اختلالات اسکلتی‌ـ‌عضلانی یکی از شایع‌ترین بیماری‌های ناشی از کار و سبک زندگی در جهان است که مفاصل، استخوان‌ها و ماهیچه‌ها را درگیر می‌کند و کیفیت زندگی را کاهش می‌دهد. این اختلالات یک علت واحد ندارند؛ ترکیبی از ضعف عضلانی ناشی از کم‌تحرکی، وضعیت بدنی نامناسب، عادات و رفتارهای غلط روزمره و رعایت نکردن اصول ارگونومی در بروز آن‌ها نقش دارد.

شایع‌ترین نواحی آسیب‌پذیر کمر، مچ دست، شانه، بازو و گردن است. کمر آسیب‌پذیرترین بخش است چون هم وزن بدن را تحمل می‌کند، هم نقش اساسی در حرکت دارد و هم نگهدارندهٔ اعضای دیگر است. طبق کتاب، ۹۰ درصد علل بروز کمردرد به فشار بیش از حد به ناحیهٔ ستون فقرات کمری بر اثر انجام نامناسب برخی کارهای روزمره مربوط است.

۲. وضعیت بدنی مناسب را تعریف کنید، «آزمون دیوار» را شرح دهید و روش صحیح بلند کردن بار سنگین را بنویسید.

وضعیت بدنی (پوسچر) فرم و حالتی است که بدن در طول انجام کار به خود می‌گیرد و شامل موقعیت سر، تنه و اندام‌ها در فضاست. وضعیت بدنی مناسب حالتی است که کمترین فشار و تنش به سیستم اسکلتی‑عضلانی وارد شود، کارها با انرژی بیشتر و خستگی کمتر انجام گیرد و کمردرد و ناراحتی‌های اسکلتی نادر باشد.

در آزمون دیوار، پشت سر و باسن با دیوار مماس است و پاشنه‌ها حدود ۵ تا ۷٫۵ سانتی‌متر از دیوار فاصله دارند. فاصلهٔ گودی کمر سنجیده می‌شود؛ جا شدن یک دست یا انگشتان به‌راحتی در فضای میان کمر و دیوار، طبق کتاب در محدودهٔ طبیعی است.

برای بلند کردن بار سنگین: پاها را صاف روی زمین بگذارید، تا حد ممکن نزدیک جسم بایستید، زانوها را خم کنید، جسم را نزدیک به بدن نگه دارید و از پیچش و چرخاندن کمر جداً خودداری کنید. قاعدهٔ کلی این است که بلند کردن بار با کمر راست و پاهای خمیده انجام شود، زیرا اکثر صدمات کمری از شیوهٔ نادرست بلند کردن بار و ضعف عضلات کمر ناشی می‌شود.

۳. ارگونومی را تعریف کنید و نکات ارگونومی مربوط به کوله‌پشتی را توضیح دهید.

ارگونومی یا مهندسی عوامل انسانی، علم تطبیق محیط، ابزار و شرایط کار با توانایی‌های انسان برای پیشگیری از اختلالات اسکلتی‑عضلانی و افزایش بهره‌وری است. نکتهٔ مهم اینکه ارگونومی تنها به محیط کار محدود نمی‌شود و کل زندگی افراد از خانه و مدرسه تا ورزش را دربر می‌گیرد.

نکات ارگونومی کوله‌پشتی:

• حداکثر وزن: ۱۰ درصد وزن بدن؛ برای نمونه فردی با وزن ۵۰ کیلوگرم باید کوله‌ای حداکثر ۵ کیلوگرمی حمل کند.
• ساختار کوله: سبک، دارای اسفنج در پشت و بندها، با بندهای پهن و حتماً دو بند.
• چیدمان: سنگین‌ترین اشیا نزدیک پشت، اشیای متوسط در میانه و سبک‌ها جلو.
• تنظیم بندها: قالب پشت بدن و متقارن، نه یکی شل و یکی سفت.
• بار اضافه: با دست حمل شود.

رعایت نکردن این نکات می‌تواند به انحراف ستون فقرات، درد کمر و شانه، فاصله افتادن بین مهره‌ها و تغییراتی در وضعیت قلبی‑عروقی، تنفسی و الگوی راه رفتن نوجوان بینجامد.

۴. انواع آتش‌سوزی و روش خاموش کردن هرکدام را بنویسید و بگویید مهم‌ترین علت مرگ در آتش‌سوزی چیست.

چهار نوع آتش‌سوزی و روش مقابله با هرکدام:

• آتش خشک مانند چوب، پنبه، پشم و علوفه: خاموش کردن با آب و نیز پتو یا فرش مرطوب.
• آتش مایعات قابل اشتعال مانند بنزین، نفت، الکل و روغن: با قطع اکسیژن یعنی پودر، کف، شن، پتوی خیس، نمک یا کپسول؛ در این حالت هرگز آب نریزید.
• آتش برق مانند ژنراتور، کابل، رادیو و کامپیوتر: با گاز دی‌اکسید کربن.
• آتش گاز قابل اشتعال مانند لولهٔ گاز و کپسول گاز: قطع منبع گاز، بستن در و پنجره، خروج و تماس با ۱۲۵.

مهم‌ترین علت مرگ در آتش‌سوزی خفگی است که ۲ تا ۳ برابر بیشتر از سوختگی قربانی می‌گیرد؛ یعنی گرما و دود خطرناک‌تر از خود شعله‌اند. بر اساس درس، آتش در عرض ۲ دقیقه جان‌ها را تهدید می‌کند و در عرض ۵ دقیقه می‌تواند خانه را محاصره کند. هنگام آتش‌سوزی باید از نزدیک‌ترین در خروجی بیرون رفت، پیش از باز کردن هر در آن را لمس کرد و اگر گرم بود باز نکرد، در آپارتمان هرگز از آسانسور استفاده نکرد و پس از خروج بازنگشت.

۵. انسداد خفیف و کامل راه هوایی را با هم مقایسه کنید و اقدام درست در هر مورد را توضیح دهید.

خفگی یعنی انسداد راه تنفس به علت قرار گرفتن جسمی در گلو یا نای.

انسداد خفیف یعنی راه هوایی ناقص بسته شده است. علائم آن تنفس صدادار و سخت، سرفه، خشونت صدا و بی‌قراری شدید است. اقدام درست تشویق مصدوم به سرفه و ماندن در کنار اوست و در صورت عدم بهبود، تماس با ۱۱۵. در این حالت ضربه زدن به پشت ممنوع است، زیرا ممکن است جسم جابه‌جا شود و انسداد کامل شود.

انسداد کامل یعنی راه هوایی کاملاً بسته شده است. علائم آن ناتوانی در سرفه کردن، نفس کشیدن و صحبت کردن، تلاش تنفسی آشکار، کشیده شدن فضای بین دنده‌ای، رنگ خاکستری صورت، کبودی لب‌ها و فشردن گلو با دو دست است.

اقدام در انسداد کامل: نخست ۵ ضربه با پاشنهٔ دست به پشت و بین دو کتف زده می‌شود و پس از هر ضربه وضعیت بررسی می‌شود؛ اگر برطرف نشد نوبت به مانور هیملیک می‌رسد: پشت بیمار بایستید، دو دست را حلقه کنید، یک دست را مشت کرده بین ناف و قفسهٔ سینه بگذارید، دست دیگر را روی آن قرار دهید و حرکتی سریع به داخل و بالا انجام دهید و چند بار تکرار کنید. در افراد خیلی چاق و خانم‌های باردار، فشار باید به قفسهٔ سینه وارد شود، نه شکم.