Q: کدام گزینه بهدرستی علت اصلی کاهش چشمگیر مرگومیر در دو قرن اخیر را بیان میکند؟

بهبود بهداشت و بهبود تغذیه — گزینهی «بهبود بهداشت و بهبود تغذیه» درست است، چون این دو عامل باعثِ مهارِ بیماریهای واگیردار و افزایشِ تولیدِ غذا شدهاند و طبقِ درس، مهمترین علتِ کاهشِ مرگومیرند. گزینهی «کاهش جنگهای جهانی و افزایش صلح» نادرست است، چون این بندِ درس دربارهٔ کاهشِ جنگهای جهانی صحبت نمیکند و علتِ اصلی نیست. گزینهی «افزایش مهاجرت و شهرنشینی» نادرست است، چون اینها پیامدهای رشدِ جمعیتاند، نه علتِ کاهشِ مرگومیر. گزینهی «پیشرفت فناوری اطلاعات و اینترنت» نادرست است، چون این پدیدهای کاملاً مدرن و متأخر است و هیچ ربطی به روندِ دویستسالهٔ کاهشِ مرگومیر ندارد. تلهٔ تستی: نباید پیامدهای رشدِ جمعیت (مانندِ شهرنشینی) را با علتِ اصلیِ کاهشِ مرگومیر (بهداشت و تغذیه) اشتباه گرفت.

Q: در کشوری میزان موالید $8$ در هزار و میزان مرگومیر $10$ در هزار است. کدام عبارت دربارهٔ وضعیت جمعیت این کشور درست است؟

رشد طبیعی جمعیت $-0.2\%$ و جمعیت در حال کاهش است. — گزینهی «رشد طبیعی جمعیت $-0.2\%$ و جمعیت در حال کاهش است.» درست است، چون $(8-10)\times\frac{100}{1000}=-0.2\%$ و منفیبودنِ این عدد یعنی جمعیت رو به کاهش است. گزینهی «رشد طبیعی جمعیت $0.2\%$ و جمعیت در حال افزایش است.» نادرست است، چون علامتِ منفی را نادیده گرفته؛ موالید کمتر از مرگومیر است، پس رشد نمیتواند مثبت باشد. گزینهی «رشد طبیعی جمعیت $-0.02\%$ و جمعیت ثابت است.» نادرست است، چون یک رقم اشتباهِ اعشاری دارد و ادعای «ثابتبودن» هم با منفیبودنِ رشد در تضاد است. گزینهی «رشد طبیعی جمعیت $0.02\%$ و جمعیت در حال کاهش است.» نادرست است، چون هم علامت و هم مقدار را اشتباه دارد. تلهٔ تستی: رایجترین خطا در این نوع سؤال، فراموشکردنِ ضربِ نهایی در $0.1$ یا نادیدهگرفتنِ علامتِ منفی است.

Q: کدام یک از عوامل زیر به عنوان یک عامل طبیعی جذبکننده جمعیت شناخته میشود؟

جلگههای آبرفتی و حاصلخیز — گزینهی «جلگههای آبرفتی و حاصلخیز» درست است، چون خاکِ حاصلخیز و منابعِ آبِ کافی، طبقِ درس، از عواملِ طبیعیِ جذبکنندهٔ جمعیتاند. گزینهی «آبوهوای گرم و خشکِ بیابانی» نادرست است، چون آبوهوای گرم و خشک جزءِ عواملِ دافعهٔ طبیعی است، نه جاذبه. گزینهی «مناطقِ مرتفع و سردِ کوهستانی» نادرست است، چون ارتفاعِ زیاد و سرمای شدید هم از عواملِ دافعهٔ طبیعیاند. گزینهی «جنگلهای انبوه و غیرقابل نفوذ» نادرست است، چون جنگلهای غیرقابلِنفوذ مانعِ سکونتاند و جمعیت را جذب نمیکنند. تلهٔ تستی: باید بینِ شرایطِ طبیعیِ «مساعد» (جلگهٔ حاصلخیز) و شرایطِ طبیعیِ «نامساعد» (سرما، خشکی، جنگلِ انبوه) که همگی «طبیعی»اند اما قطبِ متفاوت (جاذبه/دافعه) دارند، تمایز گذاشت.

Q: کدام عبارت در مورد کشورهای دارای رشد منفی جمعیت درست است؟

میزان مرگومیر از میزان موالید بیشتر است و جمعیت رو به کاهش میگذارد — گزینهی «میزان مرگومیر از میزان موالید بیشتر است و جمعیت رو به کاهش میگذارد» درست است، چون این دقیقاً تعریفِ رشدِ منفی است. گزینهی «میزان موالید و مرگومیر تقریباً برابر است و جمعیت ثابت میماند» نادرست است، چون این توصیفِ رشدِ نزدیک به صفر است، نه رشدِ منفی. گزینهی «میزان موالید از میزان مرگومیر بیشتر است ولی رشد همچنان منفی گزارش میشود» نادرست است، چون از نظرِ منطقی خودمتناقض است: اگر موالید از مرگومیر بیشتر باشد، طبقِ فرمول رشد باید مثبت باشد، نه منفی. گزینهی «رشد طبیعی جمعیت صفر است ولی به دلیل مهاجرت، جمعیت کاهش مییابد» نادرست است، چون این حالت را با کاهشِ جمعیت از طریقِ مهاجرت (نه رشدِ طبیعیِ منفی) توضیح میدهد، در حالی که سؤال دربارهٔ رشدِ طبیعی است. تلهٔ تستی: گزینههایی که ادعای خودمتناقض دارند (مانندِ «موالید بیشتر ولی رشد منفی») را باید با اعمالِ مستقیمِ فرمولِ رشدِ طبیعی رد کرد، نه با حدس.

Question 1

کدام گزینه به‌درستی علت اصلی کاهش چشمگیر مرگ‌ومیر در دو قرن اخیر را بیان می‌کند؟

Accepted Answer

بهبود بهداشت و بهبود تغذیه — گزینه‌ی «بهبود بهداشت و بهبود تغذیه» درست است، چون این دو عامل باعثِ مهارِ بیماری‌های واگیردار و افزایشِ تولیدِ غذا شده‌اند و طبقِ درس، مهم‌ترین علتِ کاهشِ مرگ‌ومیرند. گزینه‌ی «کاهش جنگ‌های جهانی و افزایش صلح» نادرست است، چون این بندِ درس دربارهٔ کاهشِ جنگ‌های جهانی صحبت نمی‌کند و علتِ اصلی نیست. گزینه‌ی «افزایش مهاجرت و شهرنشینی» نادرست است، چون این‌ها پیامدهای رشدِ جمعیت‌اند، نه علتِ کاهشِ مرگ‌ومیر. گزینه‌ی «پیشرفت فناوری اطلاعات و اینترنت» نادرست است، چون این پدیده‌ای کاملاً مدرن و متأخر است و هیچ ربطی به روندِ دویست‌سالهٔ کاهشِ مرگ‌ومیر ندارد. تلهٔ تستی: نباید پیامدهای رشدِ جمعیت (مانندِ شهرنشینی) را با علتِ اصلیِ کاهشِ مرگ‌ومیر (بهداشت و تغذیه) اشتباه گرفت.

Question 2

در کشوری میزان موالید $8$ در هزار و میزان مرگ‌ومیر $10$ در هزار است. کدام عبارت دربارهٔ وضعیت جمعیت این کشور درست است؟

Accepted Answer

رشد طبیعی جمعیت $-0.2\%$ و جمعیت در حال کاهش است. — گزینه‌ی «رشد طبیعی جمعیت $-0.2\%$ و جمعیت در حال کاهش است.» درست است، چون $(8-10)	imes\frac{100}{1000}=-0.2\%$ و منفی‌بودنِ این عدد یعنی جمعیت رو به کاهش است. گزینه‌ی «رشد طبیعی جمعیت $0.2\%$ و جمعیت در حال افزایش است.» نادرست است، چون علامتِ منفی را نادیده گرفته؛ موالید کمتر از مرگ‌ومیر است، پس رشد نمی‌تواند مثبت باشد. گزینه‌ی «رشد طبیعی جمعیت $-0.02\%$ و جمعیت ثابت است.» نادرست است، چون یک رقم اشتباهِ اعشاری دارد و ادعای «ثابت‌بودن» هم با منفی‌بودنِ رشد در تضاد است. گزینه‌ی «رشد طبیعی جمعیت $0.02\%$ و جمعیت در حال کاهش است.» نادرست است، چون هم علامت و هم مقدار را اشتباه دارد. تلهٔ تستی: رایج‌ترین خطا در این نوع سؤال، فراموش‌کردنِ ضربِ نهایی در $0.1$ یا نادیده‌گرفتنِ علامتِ منفی است.

Question 3

کدام یک از موارد زیر نمونه‌ای از مهاجرت اجباری محسوب می‌شود؟

Accepted Answer

پناهندگی مردم رواندا به کشورهای همسایه در پی جنگ داخلی ۱۹۹۴ — گزینه‌ی «پناهندگی مردم رواندا به کشورهای همسایه در پی جنگ داخلی ۱۹۹۴» درست است، چون این مهاجرت به‌دلیلِ جنگ و بدونِ ارادهٔ مردم رخ داد و نمونهٔ روشنِ مهاجرتِ اجباری است. گزینه‌ی «مهاجرت بیش از ۱۰۰ میلیون اروپایی به آمریکا در قرن ۱۹ و ۲۰» نادرست است، چون این مهاجرت با میل و انتخابِ خودِ افراد برای زندگیِ بهتر انجام شد، یعنی اختیاری است. گزینه‌ی «مهاجرت روستاییان به شهرها برای دستیابی به امکانات بهتر» نادرست است، چون انگیزهٔ اقتصادی و انتخابِ آزاد دارد، نه اجبار. گزینه‌ی «مهاجرت کارگران فصلی به مناطق کشاورزی برای کار موقت» نادرست است، چون این هم مهاجرتی اختیاری و بر اساسِ فرصتِ شغلی است. تلهٔ تستی: مهاجرتِ اقتصادی (برایِ کار یا امکاناتِ بهتر) هرچقدر هم گسترده باشد، تا وقتی فردی گزینهٔ ماندن داشته باشد، اختیاری محسوب می‌شود، نه اجباری.

Question 4

کدام یک از عوامل زیر به عنوان یک عامل طبیعی جذب‌کننده جمعیت شناخته می‌شود؟

Accepted Answer

جلگه‌های آبرفتی و حاصلخیز — گزینه‌ی «جلگه‌های آبرفتی و حاصلخیز» درست است، چون خاکِ حاصلخیز و منابعِ آبِ کافی، طبقِ درس، از عواملِ طبیعیِ جذب‌کنندهٔ جمعیت‌اند. گزینه‌ی «آب‌وهوای گرم و خشکِ بیابانی» نادرست است، چون آب‌وهوای گرم و خشک جزءِ عواملِ دافعهٔ طبیعی است، نه جاذبه. گزینه‌ی «مناطقِ مرتفع و سردِ کوهستانی» نادرست است، چون ارتفاعِ زیاد و سرمای شدید هم از عواملِ دافعهٔ طبیعی‌اند. گزینه‌ی «جنگل‌های انبوه و غیرقابل نفوذ» نادرست است، چون جنگل‌های غیرقابلِ‌نفوذ مانعِ سکونت‌اند و جمعیت را جذب نمی‌کنند. تلهٔ تستی: باید بینِ شرایطِ طبیعیِ «مساعد» (جلگهٔ حاصلخیز) و شرایطِ طبیعیِ «نامساعد» (سرما، خشکی، جنگلِ انبوه) که همگی «طبیعی»اند اما قطبِ متفاوت (جاذبه/دافعه) دارند، تمایز گذاشت.

Question 5

کدام عبارت در مورد کشورهای دارای رشد منفی جمعیت درست است؟

Accepted Answer

میزان مرگ‌ومیر از میزان موالید بیشتر است و جمعیت رو به کاهش می‌گذارد — گزینه‌ی «میزان مرگ‌ومیر از میزان موالید بیشتر است و جمعیت رو به کاهش می‌گذارد» درست است، چون این دقیقاً تعریفِ رشدِ منفی است. گزینه‌ی «میزان موالید و مرگ‌ومیر تقریباً برابر است و جمعیت ثابت می‌ماند» نادرست است، چون این توصیفِ رشدِ نزدیک به صفر است، نه رشدِ منفی. گزینه‌ی «میزان موالید از میزان مرگ‌ومیر بیشتر است ولی رشد همچنان منفی گزارش می‌شود» نادرست است، چون از نظرِ منطقی خودمتناقض است: اگر موالید از مرگ‌ومیر بیشتر باشد، طبقِ فرمول رشد باید مثبت باشد، نه منفی. گزینه‌ی «رشد طبیعی جمعیت صفر است ولی به دلیل مهاجرت، جمعیت کاهش می‌یابد» نادرست است، چون این حالت را با کاهشِ جمعیت از طریقِ مهاجرت (نه رشدِ طبیعیِ منفی) توضیح می‌دهد، در حالی که سؤال دربارهٔ رشدِ طبیعی است. تلهٔ تستی: گزینه‌هایی که ادعای خودمتناقض دارند (مانندِ «موالید بیشتر ولی رشد منفی») را باید با اعمالِ مستقیمِ فرمولِ رشدِ طبیعی رد کرد، نه با حدس.

ساکنان سیارۀ زمین

خلاصه‌ی درسنامه

ساکنان سیارۀ زمین

رشد جمعیت جهان

رشد طبیعی جمعیت

تفاوت کشورها و رشد منفی

پراکندگی جمعیت

مهاجرت

افزایش شهرنشینی

اشتباه‌های رایج

نمونه سؤال

نمونه تست

مباحث مرتبط

ادامه‌ی این مبحث رو ببین