فصل 04 (علوم تجربی هشتم)

پاسخنامه‌ی تحلیلی

«هماهنگی فعالیت‌های بدن به دو روش عصبی و شیمیایی انجام می‌شود و هر سه مورد بالا نمونه‌ای از تنظیم عصبی‌اند» درست است؛ زیرا هر سه فعالیتِ ذکرشده (تندی ضربان قلب، ترشح عرق، و انقباض ارادی ماهیچه) از طریق دستگاه عصبی فرمان می‌گیرند، حتی اگر یکی از آن‌ها (ضربان قلب) غیرارادی و دیگری (انقباض ماهیچه) ارادی باشد؛ هماهنگیِ کلیِ بدن هم به‌طورِ کلی از دو روشِ عصبی و شیمیایی انجام می‌شود. «هر سه مورد فقط توسط دستگاه عصبی و بدون دخالت هورمون‌ها در کل بدن تنظیم می‌شوند» نادرست است؛ زیرا رد کردنِ کاملِ نقشِ هورمون‌ها در تنظیمِ بدن به‌طور کلی درست نیست؛ صرفاً این فصل تنها روی تنظیم عصبی تمرکز دارد، نه این‌که هورمون‌ها اصلاً نقشی نداشته باشند. «تندی ضربان قلب و ترشح عرق نمونه‌ی تنظیم هورمونی‌اند، ولی انقباض آگاهانه‌ی ماهیچه تنظیم عصبی است» نادرست است؛ زیرا ضربان قلب و ترشح عرق در این سناریو نمونه‌ی فعالیت غیرارادیِ عصبی‌اند، نه هورمونی. «ترشح عرق تنظیم عصبی است، اما ضربان قلب و انقباض ارادی ماهیچه هر دو تنظیم هورمونی‌اند» نادرست است؛ زیرا ضربان قلب هم مانند دو موردِ دیگر تحتِ فرمانِ دستگاه عصبی است، نه هورمونی. تلهٔ تستی: نباید «غیرارادی‌بودن» یک فعالیت را با «هورمونی‌بودن» آن اشتباه گرفت — بسیاری از فعالیت‌های غیرارادی (مثل ضربان قلب در این فصل) هم زیرِ نظارتِ دستگاه عصبی‌اند، نه فقط هورمون‌ها.

پاسخنامه‌ی تحلیلی

«پیام اول حسی (از بدن به مرکز) و پیام دوم حرکتی (از مرکز به بدن) نام دارد» درست است؛ زیرا پیامی که از گیرنده‌ی پوست به‌سمتِ نخاع (بخش مرکزی) می‌رود، اطلاعات را از بدن به مرکز می‌برد و پیام حسی نام دارد؛ پیامی که از نخاع به‌سمتِ ماهیچه می‌رود، دستور را از مرکز به بدن می‌برد و پیام حرکتی نام دارد. «هر دو پیام از نوع پیام حرکتی‌اند، چون هر دو به بخش محیطی مربوط‌اند» نادرست است؛ زیرا نامِ پیام به جهتِ حرکتش بستگی دارد نه صرفاً ارتباط با بخش محیطی؛ این دو پیام جهتِ کاملاً متفاوتی دارند. «پیام اول حرکتی (از مرکز به بدن) و پیام دوم حسی (از بدن به مرکز) نام دارد» نادرست است؛ زیرا جهتِ این دو پیام را برعکس توصیف کرده است؛ پیامِ نخاع به ماهیچه، حرکتی است نه حرکتی-به-حسی. «هر دو پیام از نوع پیام حسی‌اند، چون منشأ هر دو دستگاه عصبی محیطی است» نادرست است؛ زیرا پیام دوم (نخاع به ماهیچه) دقیقاً برعکسِ جهتِ پیام حسی حرکت می‌کند، پس نمی‌تواند حسی نامیده شود. تلهٔ تستی: نامِ «حسی» یا «حرکتی» به مبدأ و مقصدِ پیام (بدن↔مرکز) بستگی دارد، نه به این‌که کدام بخش (مرکزی/محیطی) در مسیر قرار دارد.

پاسخنامه‌ی تحلیلی

«$31$ جفت» درست است؛ زیرا از مجموع $43$ جفت عصبِ محیطی، $12$ جفت از مغز و $31$ جفت از نخاع منشأ می‌گیرند؛ اگر فقط اعصابِ مغزی از کار بیفتند، همان $31$ جفتِ نخاعی سالم باقی می‌مانند. «$12$ جفت» نادرست است؛ زیرا این عدد شمارِ اعصابِ ازکارافتاده (مغزی) است، نه اعصابِ سالمِ باقی‌مانده. «$43$ جفت» نادرست است؛ زیرا این عدد مجموعِ کلِ اعصاب پیش از ازکارافتادنِ اعصابِ مغزی است، نه تعدادِ باقی‌مانده. «$19$ جفت» نادرست است؛ زیرا این عدد از هیچ محاسبه‌ی درستی روی این اعداد به‌دست نمی‌آید. تلهٔ تستی: باید عددِ سؤال ($31$) را از تفریقِ $43-12$ به‌دست آورد، نه با حدس یا به‌خاطرآوردنِ یکی از دو عددِ اصلی به‌تنهایی.

پاسخنامه‌ی تحلیلی

«بخش مرکزی اطلاعات را بررسی و دستور صادر می‌کند، و بخش محیطی این اطلاعات و دستورها را جابه‌جا می‌کند» درست است؛ زیرا وظیفه‌ی «مرکز فرماندهی» به مغز و نخاع (بخش مرکزی) و وظیفه‌ی «رابطِ انتقال پیام» به اعصاب محیطی نسبت داده می‌شود؛ این دقیقاً همان تقسیمِ کاری است که در این گزینه آمده. «بخش مرکزی فقط اطلاعات را دریافت می‌کند و بخش محیطی فقط دستور صادر می‌کند» نادرست است؛ زیرا هم دریافت و هم صدورِ دستور در بخش مرکزی رخ می‌دهد، نه این‌که این دو وظیفه بینِ مرکزی و محیطی تقسیم شده باشد. «بخش مرکزی همان اعصاب محیطی‌اند و بخش محیطی همان مغز و نخاع است» نادرست است؛ زیرا تعریفِ این دو بخش را کاملاً برعکس کرده است؛ اعصاب همان بخش محیطی‌اند نه مرکزی. «بخش مرکزی فقط شامل مغز است و نخاع بخشی از دستگاه عصبی محیطی محسوب می‌شود» نادرست است؛ زیرا نخاع به همراهِ مغز جزوِ بخشِ مرکزی است، نه محیطی. تلهٔ تستی: نخاع را نباید با اعصابِ محیطی اشتباه گرفت — نخاع خودش بخشی از مرکز فرماندهی است، در حالی‌که فقط تارهای عصبیِ بیرونِ جمجمه و ستون مهره‌ها بخش محیطی محسوب می‌شوند.

پاسخنامه‌ی تحلیلی

«عطسه: بازتابی — بلندشدن: ارادی — تنفس: غیرارادی» درست است؛ زیرا عطسه پاسخی سریع، بدون اراده و برای حفظ سلامت بدن (خروج ذره‌ی مزاحم) است، پس بازتابی است؛ بلندشدن و بستنِ کتاب با تصمیمِ آگاهانه‌ی سارا انجام شده، پس ارادی است؛ و تنفس بدونِ توجهِ او و به‌طور پیوسته جریان دارد، پس غیرارادی است. «عطسه: بازتابی — بلندشدن: غیرارادی — تنفس: ارادی» نادرست است؛ زیرا بلندشدن با تصمیمِ آگاهانه انجام شده (ارادی) و تنفسِ بدونِ توجه، غیرارادی است، نه برعکس. «عطسه: غیرارادی — بلندشدن: ارادی — تنفس: بازتابی» نادرست است؛ زیرا عطسه نمونه‌ی مشخصِ بازتاب است نه صرفاً غیرارادیِ پیوسته، و تنفسِ عادی هم بازتاب نیست. «عطسه: ارادی — بلندشدن: بازتابی — تنفس: غیرارادی» نادرست است؛ زیرا عطسه هرگز با تصمیمِ آگاهانه رخ نمی‌دهد و بلندشدن هم پاسخِ لحظه‌ایِ حفاظتی نیست که بازتابی باشد. تلهٔ تستی: «غیرارادی» و «بازتابی» را نباید یکی دانست — غیرارادی یعنی پیوسته و بدون توقف (مثل تنفس)، در حالی‌که بازتابی یعنی پاسخِ لحظه‌ای به یک محرکِ مشخص (مثل عطسه).