فصل 12 (علوم تجربی هشتم)

پاسخنامه‌ی تحلیلی

«سنگ واحد بزرگ‌تری است که از یک یا چند نوع کانی ساخته شده و کانی واحد سازندهٔ آن است.» درست است؛ درست مثل رابطهٔ آجر با دیوار، سنگ از یک یا چند نوع کانی تشکیل شده و کانی واحد سازندهٔ کوچک‌تر است. گزینهٔ «کانی واحد بزرگ‌تری است که از چند نوع سنگ کنار هم ساخته می‌شود.» رد می‌شود چون رابطه را برعکس بیان می‌کند؛ این سنگ است که از کانی ساخته می‌شود، نه کانی از سنگ. گزینهٔ «سنگ و کانی از عنصرهای کاملاً یکسان و به نسبت برابر ساخته می‌شوند، پس تفاوتی ندارند.» رد می‌شود چون سنگ‌های مختلف از ترکیب و نسبت‌های متفاوتی از کانی‌ها ساخته می‌شوند و همین تفاوت ترکیب، یکی از عوامل تمایز سنگ‌هاست. گزینهٔ «کانی فقط در سنگ‌های آذرین دیده می‌شود ولی سنگ در هر سه گروه یافت می‌شود.» رد می‌شود چون کانی واحد سازندهٔ همهٔ سنگ‌هاست، نه فقط آذرین. تلهٔ تستی: در زبان روزمره «سنگ» و «کانی» گاهی به‌جای هم به کار می‌روند، اما در علوم تجربی کانی واحد سازنده و سنگ محصول نهایی کنار هم قرار گرفتن کانی‌هاست؛ دقیقاً مثل رابطهٔ آجر با دیوار.

پاسخنامه‌ی تحلیلی

«مقاومت، رنگ، چگالی، ترکیب مواد تشکیل‌دهنده» درست است؛ این چهار ویژگی باعث می‌شوند سنگ‌ها در برابر فشار و سایش، رنگ ظاهری، تراکم ماده در واحد حجم، و نوع و تعداد کانی‌های سازنده با هم فرق داشته باشند. گزینهٔ «مقاومت، رنگ، وزن کلی، اندازهٔ قطعه سنگ» رد می‌شود چون وزن کلی و اندازهٔ قطعه به بزرگی تکهٔ برداشته‌شده بستگی دارد، نه به نوع خودِ سنگ. گزینهٔ «رنگ، چگالی، دمای تشکیل، محل کشف سنگ» رد می‌شود چون دمای تشکیل و محل کشف، ویژگی خودِ سنگ نیستند بلکه شرایط بیرونی مربوط به منشأ آن‌اند. گزینهٔ «مقاومت، ترکیب مواد، سن زمین‌شناسی، عمق تشکیل» رد می‌شود چون سن زمین‌شناسی و عمق تشکیل، جزو فهرست رسمی تفاوت سنگ‌ها نیستند. تلهٔ تستی: بسیاری از گزینه‌های مشابه، دو مورد از چهار ویژگی درست را با دو مورد نامرتبط (وزن کل، عمق، سن) ترکیب می‌کنند تا شبیه پاسخ درست به‌نظر برسند؛ باید هر چهار مورد گزینه هم‌زمان با فهرست رسمی مطابقت داشته باشد.

پاسخنامه‌ی تحلیلی

«عنصر، کانی، سنگ، سنگ‌کره» درست است؛ عنصرها کنار هم کانی می‌سازند، کانی‌ها کنار هم سنگ می‌سازند، و انبوه سنگ‌های به‌هم‌پیوسته سنگ‌کرهٔ زمین را تشکیل می‌دهند. گزینهٔ «کانی، عنصر، سنگ‌کره، سنگ» رد می‌شود چون ترتیب کانی و عنصر را برعکس کرده و سنگ‌کره را پیش از سنگ آورده، در حالی‌که سنگ‌کره از سنگ‌ها ساخته می‌شود نه برعکس. گزینهٔ «سنگ، کانی، عنصر، سنگ‌کره» رد می‌شود چون از بزرگ‌تر به کوچک‌تر شروع می‌کند و در پایان به سنگ‌کره (بزرگ‌ترین واحد) می‌رسد که با روند نزولی سنگ به عنصر ناسازگار است. گزینهٔ «عنصر، سنگ، کانی، سنگ‌کره» رد می‌شود چون جای کانی و سنگ را عوض کرده؛ سنگ از کانی ساخته می‌شود، نه کانی از سنگ. تلهٔ تستی: چون هر چهار مفهوم در یک زنجیرهٔ منطقی قرار دارند، جابه‌جایی حتی دو حلقهٔ میانی (کانی و سنگ) کل توالی را نادرست می‌کند؛ باید هر چهار جایگاه هم‌زمان درست باشد.

پاسخنامه‌ی تحلیلی

«تولید مستقیم انرژی هسته‌ای در نیروگاه اتمی» درست است چون در فهرست کاربردهای کلی سنگ‌ها ذکر نشده؛ سنگ‌ها ممکن است حاوی عنصرهای رادیواکتیو (مانند اورانیم در برخی گرانیت‌ها) باشند، اما این با کاربرد مستقیم آن‌ها در نیروگاه اتمی متفاوت است. گزینهٔ «ساختمان‌سازی مانند نما، کف و پله» رد می‌شود چون یکی از کاربردهای اصلی و ذکرشدهٔ سنگ‌هاست. گزینهٔ «حاوی بودن منابع طبیعی مانند نفت، گاز، آب و آهن» رد می‌شود چون سنگ‌ها به‌عنوان مخزن این منابع طبیعی معرفی شده‌اند. گزینهٔ «تبدیل شدن به خاک در شرایط مناسب محیطی» رد می‌شود چون این تبدیل به‌صراحت به‌عنوان یکی از کاربردهای غیرمستقیم سنگ‌ها (بستر زیستن جانداران) بیان شده است. تلهٔ تستی: وجود عنصر رادیواکتیو در برخی سنگ‌ها (مثل هشدار دربارهٔ اورانیم در گرانیت) نباید با «کاربرد» آن سنگ در تولید انرژی هسته‌ای اشتباه گرفته شود؛ این دو مفهوم متفاوت‌اند.

پاسخنامه‌ی تحلیلی

«البرز و زاگرس» درست است؛ این دو رشته‌کوه به‌صراحت به‌عنوان مهم‌ترین معادن سنگ ایران معرفی شده‌اند. گزینهٔ «زاگرس و هیمالیا» رد می‌شود چون هیمالیا در قلمرو ایران نیست؛ هرچند ایران و هیمالیا هر دو بخشی از یک کمربند کوه‌زایی گسترده‌ترند، اما هیمالیا خودِ رشته‌کوه معدنی ایران نیست. گزینهٔ «البرز و آتشفشان سهند» رد می‌شود چون سهند یک کوه آتشفشانی منفرد است، نه یکی از دو رشته‌کوه اصلی معدنی کشور. گزینهٔ «دماوند و بینالود» رد می‌شود چون دماوند یک قلهٔ آتشفشانی در دل البرز است و بینالود هم رشته‌کوه اصلی معادن سنگ کشور معرفی نشده. تلهٔ تستی: نام بردن از یک کوه یا قلهٔ خاص (مثل دماوند یا سهند) که در دل یکی از این دو رشته‌کوه قرار دارد، نباید با نام خودِ رشته‌کوه اصلی اشتباه گرفته شود.