Q: دانشآموزی دو ویژگی را برای یک نوع پیامرسانی در بدن یادداشت کرده است: «ماهیت پیام الکتریکی است» و «اثر آن کوتاهمدت و زودگذر است». این دو ویژگی با هم، مربوط به کدام نوع تنظیم است؟

تنظیم عصبی، زیرا هر دو ویژگی همزمان فقط در این نوع تنظیم دیده میشوند — «تنظیم عصبی، زیرا هر دو ویژگی همزمان فقط در این نوع تنظیم دیده میشوند» درست است؛ در تنظیم عصبی، پیامها الکتریکیاند و اثرشان هم کوتاهمدت و زودگذر است، برخلاف تنظیم هورمونی که پیامش شیمیایی و اثرش طولانیمدت است. «تنظیم هورمونی، زیرا پیام شیمیایی هم اثر کوتاهمدت دارد» رد میشود چون در تنظیم هورمونی نه پیام الکتریکی است و نه اثر کوتاهمدت. «تنظیم عصبی از نظر ماهیت پیام و تنظیم هورمونی از نظر مدت اثر» رد میشود چون این دو ویژگی را بین دو نوع تنظیم تقسیم میکند، در حالیکه سؤال هر دو را با هم برای یک نوع واحد پرسیده است. «هیچکدام، زیرا اثر پیام عصبی هرگز کوتاهمدت نیست» رد میشود چون این ادعا نادرست است. تلهٔ تستی: وقتی سؤال دو ویژگی را با «و» به هم متصل میکند، باید هر دو با هم و برای یک نوع تنظیم واحد صادق باشند، نه اینکه هرکدام را جدا و بین دو گزینه پخش کرد.

Q: یک غده در بدن، ترشحات خود را از راه یک لولهٔ مخصوص به داخل روده میریزد و ترشحش هرگز مستقیماً وارد خون نمیشود. این غده چه نوعی است و کدام مثال زیر با آن همخانواده است؟

برونریز؛ همخانواده با غدد عرق — «برونریز؛ همخانواده با غدد عرق» درست است؛ غدهای که ترشحش را از راه مجرا به بیرون یا به حفرهای مانند روده میفرستد و مستقیم وارد خون نمیکند، برونریز است، درست مانند غدد عرق. «درونریز؛ همخانواده با غده تیروئید» رد میشود چون تیروئید بدون مجرا مستقیماً به خون ترشح میکند، در حالیکه غدهٔ سؤال دارای مجراست. «برونریز؛ همخانواده با غده هیپوفیز» رد میشود چون هیپوفیز یک غدهٔ درونریز بدون مجراست، نه برونریز. «درونریز؛ همخانواده با غدد بزاقی» رد میشود چون غدد بزاقی خودشان برونریزند، پس این گزینه هم نوعِ غده و هم مثالِ همخانواده را اشتباه بیان میکند. تلهٔ تستی: وجودِ «مجرا» نشانهٔ قطعی برونریزبودن است؛ نباید نوع غده را از روی نامش حدس زد، بلکه باید از روی مسیر ترشحش تشخیص داد.

Q: اگر بهطور فرضی مجرای خروجی بخش گوارشیِ لوزالمعده بهطور کامل مسدود شود (بدون آسیب به بافت درونریز آن)، کدام یک از موارد زیر بیدرنگ مختل میشود؟

رسیدن آنزیمهای گوارشی لوزالمعده به روده — «رسیدن آنزیمهای گوارشی لوزالمعده به روده» درست است؛ چون این ترشح از راه همان مجرای مسدودشده به روده میرسد و انسداد مجرا مستقیماً مانع رسیدنش میشود. «ورود انسولین ترشحی لوزالمعده به خون» رد میشود چون انسولین از بخش درونریز و مستقیم به خون ترشح میشود، نه از راه مجرا. «ورود گلوکاگون ترشحی لوزالمعده به خون» رد میشود چون گلوکاگون هم مانند انسولین مستقیماً و بدون نیاز به مجرا وارد خون میشود. «حساسیت یاختههای کبد به هورمون انسولین» رد میشود چون این حساسیت ویژگی خودِ یاختههای کبد است و ربطی به مجرای لوزالمعده ندارد. تلهٔ تستی: فرضِ سؤال فقط مسیرِ برونریز را قطع میکند؛ باید دقت کرد که نقشِ درونریز (که از مسیر خون است، نه مجرا) دستنخورده باقی میماند.

Q: کدام یک از موارد زیر دربارهٔ «بافت هدف» یک هورمون نادرست است؟

همهٔ یاختههای بدن بهطور یکسان تحت تأثیر هر هورمون قرار میگیرند — «همهٔ یاختههای بدن بهطور یکسان تحت تأثیر هر هورمون قرار میگیرند» نادرست است؛ اگرچه هورمون از راه خون به تقریباً همهٔ نقاط بدن میرسد، فقط بافت هدف (یاختههای حساس به آن هورمون) واقعاً تحت تأثیرش قرار میگیرد. «فقط یاختههای حساس به یک هورمون خاص، تحت تأثیر مستقیم آن قرار میگیرند» درست است و دقیقاً تعریف بافت هدف را بیان میکند. «هورمون از راه خون به همهٔ نقاط بدن میرسد، اما فقط بافت هدف به آن پاسخ میدهد» درست است و همان مکانیزم گزینشگریِ بافت هدف را توضیح میدهد. «بافت هدف، مجموعه یاختههایی است که نسبت به یک هورمون خاص حساساند» درست است و عیناً تعریف بافت هدف است. تلهٔ تستی: پخششدنِ هورمون در کل خون را نباید با اثرگذاریِ آن روی کل بدن یکی گرفت؛ رسیدن با اثرگذاری فرق دارد.

Question 1

دانش‌آموزی دو ویژگی را برای یک نوع پیام‌رسانی در بدن یادداشت کرده است: «ماهیت پیام الکتریکی است» و «اثر آن کوتاه‌مدت و زودگذر است». این دو ویژگی با هم، مربوط به کدام نوع تنظیم است؟

Accepted Answer

تنظیم عصبی، زیرا هر دو ویژگی هم‌زمان فقط در این نوع تنظیم دیده می‌شوند — «تنظیم عصبی، زیرا هر دو ویژگی هم‌زمان فقط در این نوع تنظیم دیده می‌شوند» درست است؛ در تنظیم عصبی، پیام‌ها الکتریکی‌اند و اثرشان هم کوتاه‌مدت و زودگذر است، برخلاف تنظیم هورمونی که پیامش شیمیایی و اثرش طولانی‌مدت است. «تنظیم هورمونی، زیرا پیام شیمیایی هم اثر کوتاه‌مدت دارد» رد می‌شود چون در تنظیم هورمونی نه پیام الکتریکی است و نه اثر کوتاه‌مدت. «تنظیم عصبی از نظر ماهیت پیام و تنظیم هورمونی از نظر مدت اثر» رد می‌شود چون این دو ویژگی را بین دو نوع تنظیم تقسیم می‌کند، در حالی‌که سؤال هر دو را با هم برای یک نوع واحد پرسیده است. «هیچ‌کدام، زیرا اثر پیام عصبی هرگز کوتاه‌مدت نیست» رد می‌شود چون این ادعا نادرست است. تلهٔ تستی: وقتی سؤال دو ویژگی را با «و» به هم متصل می‌کند، باید هر دو با هم و برای یک نوع تنظیم واحد صادق باشند، نه اینکه هرکدام را جدا و بین دو گزینه پخش کرد.

Question 2

یک غده در بدن، ترشحات خود را از راه یک لولهٔ مخصوص به داخل روده می‌ریزد و ترشحش هرگز مستقیماً وارد خون نمی‌شود. این غده چه نوعی است و کدام مثال زیر با آن هم‌خانواده است؟

Accepted Answer

برون‌ریز؛ هم‌خانواده با غدد عرق — «برون‌ریز؛ هم‌خانواده با غدد عرق» درست است؛ غده‌ای که ترشحش را از راه مجرا به بیرون یا به حفره‌ای مانند روده می‌فرستد و مستقیم وارد خون نمی‌کند، برون‌ریز است، درست مانند غدد عرق. «درون‌ریز؛ هم‌خانواده با غده تیروئید» رد می‌شود چون تیروئید بدون مجرا مستقیماً به خون ترشح می‌کند، در حالی‌که غدهٔ سؤال دارای مجراست. «برون‌ریز؛ هم‌خانواده با غده هیپوفیز» رد می‌شود چون هیپوفیز یک غدهٔ درون‌ریز بدون مجراست، نه برون‌ریز. «درون‌ریز؛ هم‌خانواده با غدد بزاقی» رد می‌شود چون غدد بزاقی خودشان برون‌ریزند، پس این گزینه هم نوعِ غده و هم مثالِ هم‌خانواده را اشتباه بیان می‌کند. تلهٔ تستی: وجودِ «مجرا» نشانهٔ قطعی برون‌ریزبودن است؛ نباید نوع غده را از روی نامش حدس زد، بلکه باید از روی مسیر ترشحش تشخیص داد.

Question 3

لوزالمعده در یک زمان معین می‌تواند هم‌زمان دو نوع فعالیت متفاوت داشته باشد. کدام جفت زیر این دو فعالیت را به‌درستی و به‌طور هم‌زمان توصیف می‌کند؟

Accepted Answer

ترشح انسولین مستقیماً به خون و ترشح آنزیم گوارشی از راه مجرا به روده — «ترشح انسولین مستقیماً به خون و ترشح آنزیم گوارشی از راه مجرا به روده» درست است؛ لوزالمعده هم‌زمان یک غدهٔ درون‌ریز (انسولین و گلوکاگون مستقیم به خون) و یک غدهٔ برون‌ریز (آنزیم‌های گوارشی از راه مجرا به روده) است. «ترشح انسولین از راه مجرا به روده و ترشح آنزیم گوارشی مستقیماً به خون» رد می‌شود چون دقیقاً مسیرها را جابه‌جا کرده است. «ترشح گلوکاگون از راه مجرا به معده و ترشح انسولین از راه مجرا به روده» رد می‌شود چون هیچ‌کدام از هورمون‌های لوزالمعده از راه مجرا ترشح نمی‌شوند. «ترشح آنزیم گوارشی مستقیماً به خون و ترشح گلوکاگون از راه مجرا به روده» رد می‌شود چون باز هم مسیرهای درون‌ریز و برون‌ریز را برعکس نسبت داده است. تلهٔ تستی: نقشِ دورگهٔ لوزالمعده وقتی امتحان‌گیر می‌شود که مسیرِ ترشح (مستقیم به خون در برابر از راه مجرا) بین دو نوع ترشح آن جابه‌جا شود؛ باید هر ترشح را با مسیر درست خودش جفت کرد.

Question 4

اگر به‌طور فرضی مجرای خروجی بخش گوارشیِ لوزالمعده به‌طور کامل مسدود شود (بدون آسیب به بافت درون‌ریز آن)، کدام یک از موارد زیر بی‌درنگ مختل می‌شود؟

Accepted Answer

رسیدن آنزیم‌های گوارشی لوزالمعده به روده — «رسیدن آنزیم‌های گوارشی لوزالمعده به روده» درست است؛ چون این ترشح از راه همان مجرای مسدودشده به روده می‌رسد و انسداد مجرا مستقیماً مانع رسیدنش می‌شود. «ورود انسولین ترشحی لوزالمعده به خون» رد می‌شود چون انسولین از بخش درون‌ریز و مستقیم به خون ترشح می‌شود، نه از راه مجرا. «ورود گلوکاگون ترشحی لوزالمعده به خون» رد می‌شود چون گلوکاگون هم مانند انسولین مستقیماً و بدون نیاز به مجرا وارد خون می‌شود. «حساسیت یاخته‌های کبد به هورمون انسولین» رد می‌شود چون این حساسیت ویژگی خودِ یاخته‌های کبد است و ربطی به مجرای لوزالمعده ندارد. تلهٔ تستی: فرضِ سؤال فقط مسیرِ برون‌ریز را قطع می‌کند؛ باید دقت کرد که نقشِ درون‌ریز (که از مسیر خون است، نه مجرا) دست‌نخورده باقی می‌ماند.

Question 5

کدام یک از موارد زیر دربارهٔ «بافت هدف» یک هورمون نادرست است؟

Accepted Answer

همهٔ یاخته‌های بدن به‌طور یکسان تحت تأثیر هر هورمون قرار می‌گیرند — «همهٔ یاخته‌های بدن به‌طور یکسان تحت تأثیر هر هورمون قرار می‌گیرند» نادرست است؛ اگرچه هورمون از راه خون به تقریباً همهٔ نقاط بدن می‌رسد، فقط بافت هدف (یاخته‌های حساس به آن هورمون) واقعاً تحت تأثیرش قرار می‌گیرد. «فقط یاخته‌های حساس به یک هورمون خاص، تحت تأثیر مستقیم آن قرار می‌گیرند» درست است و دقیقاً تعریف بافت هدف را بیان می‌کند. «هورمون از راه خون به همهٔ نقاط بدن می‌رسد، اما فقط بافت هدف به آن پاسخ می‌دهد» درست است و همان مکانیزم گزینش‌گریِ بافت هدف را توضیح می‌دهد. «بافت هدف، مجموعه یاخته‌هایی است که نسبت به یک هورمون خاص حساس‌اند» درست است و عیناً تعریف بافت هدف است. تلهٔ تستی: پخش‌شدنِ هورمون در کل خون را نباید با اثرگذاریِ آن روی کل بدن یکی گرفت؛ رسیدن با اثرگذاری فرق دارد.

نوع اختلال	علائم
کم‌کاری تیروئید	خستگی، خواب‌آلودگی، کمبودِ انرژی، افزایشِ وزن
پرکاری تیروئید	خستگی، اختلالِ خواب، کاهشِ وزن، عرقِ زیاد، تندیِ ضربان

هورمون	اثر	زمانِ ترشح
انسولین	کاهشِ قندِ خون	وقتی قندِ خون بالا می‌رود
گلوکاگون	افزایشِ قندِ خون	وقتی قندِ خون پایین می‌آید

فصل 06 (علوم تجربی هشتم)

خلاصه‌ی درسنامه

فصل 06 (علوم تجربی هشتم)

دستگاه هورمونی چیست؟

تنظیم رشد — هیپوفیز

تنظیم سوخت‌وساز — تیروئید

تنظیم قند خون — لوزالمعده

مقابله با فشارهای روحی — فوق‌کلیه

تنظیم کلسیم خون — پاراتیروئید

تنظیم بلوغ — غدد جنسی

تنظیم ترشح هورمون‌ها

چند نکتهٔ فراتر از کتاب

اشتباهات رایج

نمونه سؤال

نمونه تست

مباحث مرتبط

ادامه‌ی این مبحث رو ببین

ویژگی	تنظیم عصبی	تنظیم هورمونی
سرعت	بسیار سریع	کندتر
ماهیتِ پیام	الکتریکی	شیمیایی
ماندگاریِ اثر	کوتاه‌مدت	طولانی‌مدت
مسیرِ انتقال	اعصاب	خون