Q: برخلاف خاک رس که نفوذپذیری بسیار کمی دارد، سنگ آهک با وجود ذرات ریز اولیه، نفوذپذیری قابل توجهی پیدا میکند. دلیل اصلی این تفاوت چیست؟

آبهای زیرزمینی اسیدی، کربنات کلسیم سنگ آهک را حل کرده و به تدریج حفرهها و کانالهای به هم پیوسته در آن ایجاد میکنند. — «آبهای زیرزمینی اسیدی، کربنات کلسیم سنگ آهک را حل کرده و به تدریج حفرهها و کانالهای به هم پیوسته در آن ایجاد میکنند.» درست است زیرا بر اساس متن، برخلاف رس، نفوذپذیری آهک به اندازه ذرات اولیه ربطی ندارد و آب کمی اسیدی به مرور کربنات کلسیم را حل کرده و حفره میسازد که نفوذپذیری اکتسابی ایجاد میکند. «ذرات سنگ آهک پس از تشکیل، بر اثر فشار و دما به یکدیگر جوش خورده و فضاهای خالی بزرگتری ایجاد میشود.» رد میشود زیرا فشار و دما معمولاً فضاهای خالی را کاهش میدهد. «سنگ آهک به دلیل ماهیت شیمیایی خود، همواره دارای درزها و شکافهای طبیعی است.» رد میشود زیرا نفوذپذیری آهک اکتسابی است و همواره درز ندارد. «نفوذپذیری سنگ آهک ناشی از وجود دانههای درشت کانی کلسیت در ساختار آن است که فضاهای خالی زیادی بین آنهاست.» رد میشود زیرا دانههای کلسیت معمولاً ریزند و نفوذپذیری اولیه کمی دارند. تلهٔ تستی این سؤال آن است که دانشآموز با مقایسه سطحی با رس، ممکن است گزینهٔ «دانههای درشت» را انتخاب کند، در حالی که علت اصلی فرایند انحلال شیمیایی است.

Q: در یک منطقه، سرعت حرکت آب زیرزمینی در لایه آبرفت $v_a = 300\,\text{m/year}$ و در لایه رسی $v_r = 0.6\,\text{m/year}$ است. نسبت $\frac{v_a}{v_r}$ کدام است؟

500 — «500» درست است زیرا $\frac{300}{0.6}=500$ است. «200» رد میشود زیرا حاصل تقسیم 300 بر 0.6 برابر 500 است نه 200. «300» رد میشود زیرا حاصل تقسیم 300 بر 0.6 برابر 500 است نه 300. «600» رد میشود زیرا حاصل تقسیم 300 بر 0.6 برابر 500 است نه 600. تلهٔ تستی این سؤال آن است که دانشآموز ممکن است به اشتباه 300 را بر 0.6 تقسیم کند و 500 را بهدست نیاورد (مثلاً با جابهجایی ممیز) و گزینهٔ 300 یا 200 را انتخاب کند.

Question 1

برخلاف خاک رس که نفوذپذیری بسیار کمی دارد، سنگ آهک با وجود ذرات ریز اولیه، نفوذپذیری قابل توجهی پیدا می‌کند. دلیل اصلی این تفاوت چیست؟

Accepted Answer

آب‌های زیرزمینی اسیدی، کربنات کلسیم سنگ آهک را حل کرده و به تدریج حفره‌ها و کانال‌های به هم پیوسته در آن ایجاد می‌کنند. — «آب‌های زیرزمینی اسیدی، کربنات کلسیم سنگ آهک را حل کرده و به تدریج حفره‌ها و کانال‌های به هم پیوسته در آن ایجاد می‌کنند.» درست است زیرا بر اساس متن، برخلاف رس، نفوذپذیری آهک به اندازه ذرات اولیه ربطی ندارد و آب کمی اسیدی به مرور کربنات کلسیم را حل کرده و حفره می‌سازد که نفوذپذیری اکتسابی ایجاد می‌کند. «ذرات سنگ آهک پس از تشکیل، بر اثر فشار و دما به یکدیگر جوش خورده و فضاهای خالی بزرگتری ایجاد می‌شود.» رد می‌شود زیرا فشار و دما معمولاً فضاهای خالی را کاهش می‌دهد. «سنگ آهک به دلیل ماهیت شیمیایی خود، همواره دارای درزها و شکاف‌های طبیعی است.» رد می‌شود زیرا نفوذپذیری آهک اکتسابی است و همواره درز ندارد. «نفوذپذیری سنگ آهک ناشی از وجود دانه‌های درشت کانی کلسیت در ساختار آن است که فضاهای خالی زیادی بین آن‌هاست.» رد می‌شود زیرا دانه‌های کلسیت معمولاً ریزند و نفوذپذیری اولیه کمی دارند. تلهٔ تستی این سؤال آن است که دانش‌آموز با مقایسه سطحی با رس، ممکن است گزینهٔ «دانه‌های درشت» را انتخاب کند، در حالی که علت اصلی فرایند انحلال شیمیایی است.

Question 2

در یک منطقه، سرعت حرکت آب زیرزمینی در لایه آبرفت $v_a = 300\,	ext{m/year}$ و در لایه رسی $v_r = 0.6\,	ext{m/year}$ است. نسبت $\frac{v_a}{v_r}$ کدام است؟

Accepted Answer

500 — «500» درست است زیرا $\frac{300}{0.6}=500$ است. «200» رد می‌شود زیرا حاصل تقسیم 300 بر 0.6 برابر 500 است نه 200. «300» رد می‌شود زیرا حاصل تقسیم 300 بر 0.6 برابر 500 است نه 300. «600» رد می‌شود زیرا حاصل تقسیم 300 بر 0.6 برابر 500 است نه 600. تلهٔ تستی این سؤال آن است که دانش‌آموز ممکن است به اشتباه 300 را بر 0.6 تقسیم کند و 500 را به‌دست نیاورد (مثلاً با جابه‌جایی ممیز) و گزینهٔ 300 یا 200 را انتخاب کند.

Question 3

در یک سفره تحت فشار، اگر ارتفاع منطقه تغذیه $200\,	ext{m}$ از سطح چاه آرتزین بیشتر باشد، آب درون چاه تا چه ارتفاعی بالا می‌آید؟

Accepted Answer

تا سطحی برابر با ارتفاع منطقه تغذیه، طبق اصل ظروف مرتبط. — «تا سطحی برابر با ارتفاع منطقه تغذیه، طبق اصل ظروف مرتبط.» درست است زیرا در سفره تحت فشار، فشار آب را تا سطحی معادل ارتفاع منطقه تغذیه بالا می‌برد. «تا $200\,	ext{m}$ پایین‌تر از سطح چاه، نه بالاتر.» رد می‌شود چون جهت درست برعکس است؛ آب بالا می‌آید نه پایین می‌رود. «تا ارتفاعی کمتر از سطح منطقه تغذیه، به علت افت فشار در مسیر.» رد می‌شود زیرا در شرایط ایده‌آل بدون افت، آب تا همان ارتفاع تغذیه می‌رسد. «تا $100\,	ext{m}$ بالاتر از سطح چاه، یعنی نصف اختلاف ارتفاع.» رد می‌شود چون عدد و منطق محاسبه‌اش نادرست است. تلهٔ تستی این سؤال آن است که دانش‌آموز افت فشار مسیر را در محاسبه دخالت دهد، در حالی که اختلاف ارتفاع به‌تنهایی سطح نهایی آب را تعیین می‌کند.

Question 4

چرا پاک‌سازی آب زیرزمینی آلوده معمولاً بسیار دشوارتر از پاک‌سازی آب یک رودخانه آلوده است؟

Accepted Answer

زیرا سرعت جریان آب زیرزمینی بسیار کم است و آب آلوده به کندی جابه‌جا و رقیق می‌شود. — «زیرا سرعت جریان آب زیرزمینی بسیار کم است و آب آلوده به کندی جابه‌جا و رقیق می‌شود.» درست است زیرا سرعت آب زیرزمینی بسیار کم است (متر در سال) و آلودگی برای مدت طولانی باقی می‌ماند. «زیرا آب زیرزمینی در معرض نور خورشید نیست و فرایند فتوسنتز در آن انجام نمی‌شود.» رد می‌شود زیرا تجزیه آلودگی عمدتاً توسط میکروب‌ها صورت می‌گیرد و نور خورشید عامل اصلی نیست. «زیرا آب زیرزمینی حاوی املاح معدنی فراوان است که آلودگی را جذب کرده و تثبیت می‌کند.» رد می‌شود زیرا املاح معدنی لزوماً آلودگی را تثبیت نمی‌کنند. «زیرا سفره‌های آب زیرزمینی توسط لایه‌های نفوذناپذیر پوشیده شده‌اند و آلودگی نمی‌تواند خارج شود.» رد می‌شود زیرا سفره آزاد لایه نفوذناپذیر بالایی ندارد. تلهٔ تستی این سؤال آن است که دانش‌آموز گزینه‌های مربوط به نور یا املاح را به دلیل ارتباط با تصفیه طبیعی انتخاب کند در حالی که علت اصلی کندی جریان است.

Question 5

آب سخت به آبی گفته می‌شود که ...

Accepted Answer

دارای غلظت بالایی از کلسیم و منیزیم باشد. — «دارای غلظت بالایی از کلسیم و منیزیم باشد.» درست است زیرا آب سخت به آبی گفته می‌شود که مقدار کلسیم و منیزیم آن زیاد باشد. «دارای آلودگی میکروبی فراوان باشد.» رد می‌شود زیرا آب سخت از نظر میکروبی می‌تواند سالم باشد. «دمای آن نسبت به آب سطحی بالاتر باشد.» رد می‌شود زیرا دمای آب زیرزمینی معمولاً ثابت است نه لزوماً بالاتر. «مقدار زیادی مواد آلی در خود داشته باشد.» رد می‌شود زیرا سختی به املاح معدنی مربوط است. تلهٔ تستی این سؤال آن است که دانش‌آموز ممکن است تصور کند آب سخت آلوده یا ناسالم است، در حالی که سختی به املاح کلسیم و منیزیم مربوط است.

ویژگی	سفره‌ی آزاد	سفره‌ی تحت فشار
لایه‌ی نفوذناپذیر	یکی، در زیر	دوتا، بالا و پایین
محل	دشت‌ها و دامنه‌ی کوه	مناطق کوهستانی و شیب‌دار
برداشت	چاه و قنات	چاه آرتزین

فصل 07 (علوم تجربی هفتم)

خلاصه‌ی درسنامه

فصل 07 (علوم تجربی هفتم)

چرا آب زیرزمینی مهم است؟

نفوذپذیری: کلید ورود آب به زمین

حرکت آب در زیرزمین

سطح ایستابی و ساختار زیرزمین

دو نوع سفره (آبخوان)

ویژگی‌های آب زیرزمینی

قنات (کاریز)

چرخه‌ی آب

اشتباه‌های رایج

نمونه سؤال با پاسخ

جمع‌بندی

نمونه تست

مباحث مرتبط

ادامه‌ی این مبحث رو ببین

ماده	نفوذپذیری	دلیل
شن و ماسه	زیاد	ذرات درشت، فضای خالی زیاد
آبرفت	زیاد	ترکیب شن و ماسه‌ی دانه‌درشت
سنگ آهک	متوسط تا زیاد	آب حلش می‌کند و حفره می‌سازد
خاک رس	بسیار کم	ذرات ریز، فضاها بسیار تنگ