02_درس دوم (عربی 1)

پاسخنامه‌ی تحلیلی

«قَرَأَ الطّالِبُ ثَلاثَةَ كُتُبٍ في العُطلَةِ.» درست است زیرا «کتاب» مذکر است، پس طبق قانون تأنیث مقلوب عدد «ثلاثة» باید با «ة» بیاید؛ «کتب» جمع مجرور مضاف‌إلیه است؛ «ثلاثةَ» چون مفعول‌به است منصوب آمده. «قَرَأَ الطّالِبُ ثَلاثُ كُتُبٍ في العُطلَةِ.» نادرست است زیرا عدد «ثلاث» بدون «ة» برای معدود مذکر «کتاب» نقض قانون تأنیث مقلوب است؛ «قَرَأَ الطّالِبُ ثَلاثَةَ كُتُبٌ في العُطلَةِ.» نادرست است زیرا «کتبٌ» باید مجرور باشد چون مضاف‌إلیهِ عدد است، اینجا به‌اشتباه مرفوع آمده؛ «قَرَأَ الطّالِبُ ثَلاثَةُ كُتُبٍ في العُطلَةِ.» نادرست است زیرا «ثلاثةُ» باید منصوب باشد چون مفعول‌به فعل «قرأ» است، اینجا به‌اشتباه مرفوع آمده. تلهٔ تستی: در اعداد ۳ تا ۱۰ خیلی‌ها فراموش می‌کنند که قاعده برعکسِ ظاهر کلمه عمل می‌کند: معدود مذکر عدد را «مؤنث» (با ة) می‌کند.

پاسخنامه‌ی تحلیلی

«زُرنا خَمسَ حَدائِقَ عامَّةٍ في المَدينَةِ.» درست است زیرا «حدیقة» مؤنث است، پس عدد «خمس» باید بدون «ة» بیاید؛ «حدائقَ» مضاف‌إلیهِ مجرور است (چون ممنوع‌الصرف است علامتِ جرّش فتحه است) و صفتش «عامّةٍ» هم مجرور آمده؛ «خمسَ» چون مفعول‌به است منصوب است. «زُرنا خَمسَةَ حَدائِقَ عامَّةٍ في المَدينَةِ.» نادرست است زیرا عدد «خمسة» با «ة» برای معدود مؤنث «حدیقة» نقض قانون تأنیث مقلوب است؛ «زُرنا خَمسَ حَدائِقُ عامَّةٍ في المَدينَةِ.» نادرست است زیرا «حدائقُ» باید مجرور باشد چون مضاف‌إلیه است، اینجا به‌اشتباه مرفوع آمده؛ «زُرنا خَمسُ حَدائِقَ عامَّةٍ في المَدينَةِ.» نادرست است زیرا «خمسُ» باید منصوب باشد چون مفعول‌به فعل «زار» است، اینجا به‌اشتباه مرفوع آمده. تلهٔ تستی: وقتی معدود مؤنث است، ذهن به‌اشتباه تمایل دارد عدد را هم مؤنث (با ة) بنویسد؛ این دقیقاً عکسِ قاعدهٔ تأنیث مقلوب است.

پاسخنامه‌ی تحلیلی

«دَخَلَ الصَّفَّ طالِبٌ واحِدٌ فَقَط.» درست است زیرا در عدد «۱»، عدد بعد از معدود می‌آید و باید در جنس با آن موافق باشد؛ «طالب» مذکر است و «واحدٌ» هم مذکر و مرفوع (چون صفت برای فاعل مرفوع) آمده. «دَخَلَ الصَّفَّ واحِدٌ طالِبٌ فَقَط.» نادرست است زیرا ترتیب برعکس شده: در عدد ۱ و ۲، عدد باید بعد از معدود بیاید نه قبل از آن؛ «دَخَلَ الصَّفَّ طالِبٌ واحِدَةٌ فَقَط.» نادرست است زیرا «واحدةٌ» صورت مؤنث است در حالی‌که معدود «طالبٌ» مذکر است؛ باید موافقت جنس رعایت شود؛ «دَخَلَتِ الصَّفَّ طالِبَةٌ واحِدٌ فَقَط.» نادرست است زیرا معدود «طالبةٌ» مؤنث است اما عدد «واحدٌ» مذکر آمده؛ باید «واحدةٌ» می‌بود. تلهٔ تستی: عدد ۱ و ۲ برخلاف اعداد ۳ تا ۱۰، «موافق» جنسِ معدود می‌آیند، نه مخالف آن؛ خلط این دو قاعده رایج‌ترین اشتباه است.

پاسخنامه‌ی تحلیلی

«شارَكَ في المُسابَقَةِ أَحَدَ عَشَرَ طالِباً.» درست است زیرا «طالب» مذکر است، پس صورت مذکرِ عدد ۱۱ یعنی «أحدَ عشرَ» به‌کار رفته و معدود «طالباً» طبق قاعدهٔ اعداد ۱۱ تا ۹۹ مفرد و منصوب آمده. «شارَكَ في المُسابَقَةِ إِحدَی عَشرَةَ طالِباً.» نادرست است زیرا «إحدی عشرةَ» صورت مؤنث عدد ۱۱ است در حالی‌که معدود «طالب» مذکر است؛ «شارَكَ في المُسابَقَةِ أَحَدَ عَشَرَ طالِبٍ.» نادرست است زیرا معدود اعداد ۱۱ تا ۹۹ باید منصوب باشد، نه مجرور؛ «شارَكَ في المُسابَقَةِ أَحَدَ عَشَرَ طُلّابٍ.» نادرست است زیرا معدود اعداد ۱۱ تا ۹۹ باید مفرد باشد؛ «طلّاب» به‌اشتباه جمع آمده. تلهٔ تستی: در عدد ۱۱، برخلاف اعداد ۱۳ تا ۱۹، عدد «موافق» جنس معدود می‌آید نه مخالف آن؛ این تفاوت را با اعداد ۱۳ تا ۱۹ نباید یکی گرفت.

پاسخنامه‌ی تحلیلی

«قَضَتِ العائِلَةُ ثَلاثَ عَشرَةَ لَيلَةً في القَريَةِ.» درست است زیرا «لیلة» مؤنث است؛ در اعداد ۱۳ تا ۱۹ جزء اول مخالفِ جنس می‌آید («ثلاثَ» بدون ة) و جزء دوم موافقِ جنس («عشرةَ» با ة)؛ معدود «لیلةً» هم مفرد و منصوب است. «قَضَتِ العائِلَةُ ثَلاثَةَ عَشَرَ لَيلَةً في القَريَةِ.» نادرست است زیرا این صورت، صورتِ مذکرِ عدد ۱۳ است («ثلاثةَ عشَرَ»)، در حالی‌که معدود «لیلة» مؤنث است؛ «قَضَتِ العائِلَةُ ثَلاثَ عَشَرَ لَيلَةً في القَريَةِ.» نادرست است زیرا جزء دوم باید موافقِ جنس معدود مؤنث و با «ة» یعنی «عشرةَ» باشد؛ اینجا بدون «ة» آمده؛ «قَضَتِ العائِلَةُ ثَلاثَ عَشرَةَ لَيالٍ في القَريَةِ.» نادرست است زیرا معدود اعداد ۱۱ تا ۹۹ باید مفرد منصوب باشد؛ «لیالٍ» به‌اشتباه جمع و مجرور آمده. تلهٔ تستی: در اعداد ۱۳ تا ۱۹ دو جزء دو قاعدهٔ متفاوت دارند: جزء اول مخالفِ جنس، جزء دوم موافقِ جنس؛ خلط این دو، شایع‌ترین خطای این بخش است.

پاسخنامه‌ی تحلیلی

«اشتَرَی الطّالِبُ خَمسَةً وَ عِشرینَ كِتاباً مِنَ المَعرَضِ.» درست است زیرا در عددِ معطوف، یکان («خمسةً») پیش از دهگان می‌آید؛ چون «کتاب» مذکر است یکان با «ة» آمده؛ کلِ عدد مفعول‌بهِ فعلِ «اشتری» و منصوب است، پس دهگان هم «ينَ» گرفته؛ معدود «کتاباً» مفرد و منصوب است. «اشتَرَی الطّالِبُ عِشرینَ وَ خَمسَةً كِتاباً مِنَ المَعرَضِ.» نادرست است زیرا ترتیب برعکس شده: در عربی همیشه یکان پیش از دهگان می‌آید؛ «اشتَرَی الطّالِبُ خَمساً وَ عِشرینَ كِتاباً مِنَ المَعرَضِ.» نادرست است زیرا یکان «خمساً» بدون «ة» برای معدود مذکر «کتاب» نقض قانون تأنیث مقلوب است؛ «اشتَرَی الطّالِبُ خَمسَةً وَ عِشرینَ كُتُبٍ مِنَ المَعرَضِ.» نادرست است زیرا معدودِ اعدادِ ۱۱ تا ۹۹ باید مفرد و منصوب باشد؛ «کتبٍ» به‌اشتباه جمع و مجرور آمده. تلهٔ تستی: برخلاف فارسی که دهگان پیش از یکان می‌آید («بیست و پنج»)، در عربی همیشه یکان اول است («خمسة و عشرون»)؛ فراموش‌کردنِ این ترتیب رایج‌ترین خطای اعداد معطوف است.

پاسخنامه‌ی تحلیلی

«زُرتُ أَربَعاً وَ ثَلاثينَ حُجرَةً في هذا الفُندُقِ.» درست است زیرا «حجرة» مؤنث است، پس یکان «أربعاً» بدون «ة» آمده؛ چون مفعول‌به و منصوب است دهگان هم «ينَ» گرفته؛ معدود «حجرةً» مفرد و منصوب است. «زُرتُ أَربَعَةً وَ ثَلاثينَ حُجرَةً في هذا الفُندُقِ.» نادرست است زیرا یکان «أربعةً» با «ة» برای معدود مؤنث «حجرة» نقض قانون تأنیث مقلوب است؛ «زُرتُ أَربَعاً وَ ثَلاثونَ حُجرَةً في هذا الفُندُقِ.» نادرست است زیرا چون کل عدد مفعول‌به و منصوب است، دهگان باید «ينَ» بگیرد نه «ونَ» که ویژهٔ رفع است؛ «زُرتُ أَربَعاً وَ ثَلاثينَ حُجُراتٍ في هذا الفُندُقِ.» نادرست است زیرا معدود اعداد مرکب باید مفرد منصوب باشد؛ «حُجُراتٍ» به‌اشتباه جمع و مجرور آمده. تلهٔ تستی: حتی وقتی یکان درست بدون «ة» می‌آید، خیلی‌ها دهگانِ همان عدد را به‌اشتباه با «ونَ» می‌نویسند و به نقش نحوی جمله توجه نمی‌کنند.

پاسخنامه‌ی تحلیلی

«زارَ الحُجّاجُ ضَريحَ الإمامِ الرِّضا، ثامِنِ أَئِمَّةِ الشّيعَةِ.» درست است زیرا «ثامنِ» عدد ترتیبی بر وزن «فاعِل» است و به‌عنوان بدل از «الإمام الرضا»، مجرور و مضاف به «أئمة» آمده؛ این دقیقاً همان ساختاری است که در متن درس (ثامنِ أئمّتِنا) به‌کار رفته. «زارَ الحُجّاجُ ضَريحَ الإمامِ الرِّضا، ثَمانِيَةِ أَئِمَّةِ الشّيعَةِ.» نادرست است زیرا «ثمانیة» عدد اصلی (هشت) است نه عدد ترتیبی (هشتم)؛ باید «ثامن» به‌کار رود؛ «زارَ الحُجّاجُ ضَريحَ الإمامِ الرِّضا، الثّامِنَةِ أَئِمَّةِ الشّيعَةِ.» نادرست است زیرا صیغهٔ مؤنث «الثامنة» با موصوف مذکر «الإمام» هم‌خوان نیست؛ «زارَ الحُجّاجُ ضَريحَ الإمامِ الرِّضا، ثامِناً أَئِمَّةِ الشّيعَةِ.» نادرست است زیرا «ثامنِ» چون بدل و مضاف است باید مجرور بیاید، نه منصوب «ثامناً». تلهٔ تستی: اعداد ترتیبی ۲ تا ۱۰ بر وزن «فاعِل» (ثانی، ثالث، ...، ثامن) هستند و باید هم در جنس با موصوف موافق باشند و هم اعراب موصوف را بگیرند؛ خلطِ عدد ترتیبی با عدد اصلی رایج‌ترین اشتباه است.

پاسخنامه‌ی تحلیلی

«شارَكَ اثنا عَشَرَ طالِباً في المُخَيَّمِ الصَّيفِيِّ.» درست است زیرا «اثنا عشرَ» چون فاعل و در محلِ رفع است با «ا» آمده؛ معدود «طالباً» طبق قاعدهٔ اعداد ۱۱ تا ۹۹ مفرد و منصوب است. «شارَكَ اثنَي عَشَرَ طالِباً في المُخَيَّمِ الصَّيفِيِّ.» نادرست است زیرا چون «اثنا عشر» در این جمله فاعل و در محلِ رفع است، باید با «ا» بیاید («اثنا عشر») نه با «ي» که ویژهٔ نصب و جر است؛ «شارَكَتِ اثنَتا عَشرَةَ طالِباً في المُخَيَّمِ الصَّيفِيِّ.» نادرست است زیرا «اثنَتا عشرةَ» صورت مؤنث است در حالی‌که معدود «طالب» مذکر است؛ «شارَكَ اثنا عَشَرَ طُلّابٍ في المُخَيَّمِ الصَّيفِيِّ.» نادرست است زیرا معدود اعداد ۱۱ تا ۹۹ باید مفرد منصوب باشد؛ «طلّابٍ» به‌اشتباه جمع و مجرور آمده. تلهٔ تستی: عدد ۱۲ برخلاف بقیهٔ اعداد ۱۱ تا ۱۹، مثل مثنی معرب می‌شود (اثنا/اثنی) و به رفع/نصب و جر حساس است؛ این نکته را با مبنی‌بودنِ بقیهٔ اعداد ۱۱ تا ۱۹ نباید یکی گرفت.

پاسخنامه‌ی تحلیلی

«جَلَسَ في القاعَةِ تِسعَةَ عَشَرَ ضَيفاً.» درست است زیرا «ضیف» مذکر است؛ جزء اول «تسعةَ» با «ة» آمده چون مخالفِ جنس مذکر است و جزء دوم «عشَرَ» بدون «ة» آمده چون موافقِ جنس مذکر است؛ معدود «ضیفاً» مفرد و منصوب است. «جَلَسَ في القاعَةِ تِسعَ عَشرَةَ ضَيفاً.» نادرست است زیرا این صورت، صورتِ مؤنث عدد ۱۹ است، در حالی‌که معدود «ضیف» مذکر است؛ «جَلَسَ في القاعَةِ تِسعَةَ عَشرَةَ ضَيفاً.» نادرست است زیرا جزء دوم باید موافقِ جنس معدود مذکر و بدون «ة» یعنی «عشَرَ» باشد؛ اینجا با «ة» آمده که اشتباه است؛ «جَلَسَ في القاعَةِ تِسعَةَ عَشَرَ ضُيوفٍ.» نادرست است زیرا معدود اعداد ۱۱ تا ۹۹ باید مفرد منصوب باشد؛ «ضیوفٍ» به‌اشتباه جمع و مجرور آمده. تلهٔ تستی: در اعداد ۱۳ تا ۱۹، دانش‌آموزان معمولاً فقط جزء اول را درست می‌نویسند و جزء دومِ آن را که باید برعکسِ جزء اول عمل کند فراموش می‌کنند.