پرش به محتوای اصلی

دلفین، دوست دریایی انسان (عربی ۱)

بخشی از بانک سؤال طبقه‌بندی‌شده‌ی این مبحث در کوئیز سنتر — رایگان و بدون نیاز به ثبت‌نام

خلاصه‌ی درسنامه

این خلاصه‌ای از درسنامه‌ی کامل است. متن کامل با همه‌ی نکته‌ها، مثال‌های حل‌شده و جمع‌بندی، با ثبت‌نام رایگان در دسترست قرار می‌گیرد.

درس هشتم عربی ۱: دلفین، دوستِ باوفایِ انسان

درس با گزیده‌ای از دعایِ جوشنِ کبیر آغاز می‌شود: يا مَنْ في السَّماءِ عَظَمَتُكَ، وَ في الْأَرْضِ آياتُكَ، وَ في الْبِحارِ عَجائِبُكَ، وَ في الْقُلوبِ مَحَبَّتُكَ\text{يا مَنْ في السَّماءِ عَظَمَتُكَ، وَ في الْأَرْضِ آياتُكَ، وَ في الْبِحارِ عَجائِبُكَ، وَ في الْقُلوبِ مَحَبَّتُكَ}ادامهٔ فرمول را افقی ببین — «ای کسی که در آسمان بزرگواری‌ات، در زمین نشانه‌هایت، در دریاها شگفتی‌هایت و در دل‌ها محبتت است». نکتهٔ دستوریِ این بخش، ساختارِ خبرِ مقدم: هر جار و مجرورِ «فی + اسم» پیش از مبتدا آمده و جمله را مقلوب کرده است — قاعده‌ای که در همهٔ چهار بندِ دعا تکرار می‌شود.

متنِ اصلیِ درس، گفتگویِ اعضایِ یک خانواده (پدر، مادر، حامد، صادق، نورا) دربارهٔ دلفین پس از دیدنِ فیلمی دربارهٔ دلفینی است که انسانی را از غرق‌شدن نجات داده و به ساحل رسانده. حامد باورش نمی‌شود: لا أُصَدِّقُ؛ هذا أَمْرٌ عَجيبٌ\text{لا أُصَدِّقُ؛ هذا أَمْرٌ عَجيبٌ}ادامهٔ فرمول را افقی ببین (باور نمی‌کنم؛ این امری شگفت‌انگیز است)، اما صادق پاسخ می‌دهد دلفین از دیرباز دوستِ انسان در دریاهاست. پدر توضیح می‌دهد دلفین حافظه‌ای قوی دارد، شنوایی‌اش ده برابرِ انسان است، وزنش تقریباً دو برابرِ وزنِ انسان است (ضِعْفَيْ وَزْنِ الْإِنْسانِ\text{ضِعْفَيْ وَزْنِ الْإِنْسانِ}ادامهٔ فرمول را افقی ببین — نمونهٔ مثنی با علامتِ نصبِ «ی») و از پستاندارانی است که بچه‌هایش را شیر می‌دهد. نورا می‌پرسد آیا دلفین واقعاً حیوانی باهوش و انسان‌دوست است، و پدر تأیید می‌کند دلفین‌ها می‌توانند محلِ سقوطِ هواپیما یا غرقِ کشتی را هم به انسان نشان دهند. مادر می‌افزاید دلفین‌ها در جنگ و صلح نقش دارند، رازهایِ زیرِ آب را کشف می‌کنند، و به کمکِ انسان در یافتنِ محلِ تجمعِ ماهی‌ها می‌آیند. طبق دانشنامه‌ای که مادر خوانده، دلفین‌ها با صداهایِ خاص با هم صحبت می‌کنند، مانندِ پرندگان آواز می‌خوانند، مانندِ کودکان گریه می‌کنند، و مانندِ انسان سوت می‌زنند و می‌خندند.

بخشِ هیجان‌انگیزِ درس، دشمنیِ دلفین‌ها با کوسه‌ماهی‌هاست: تَحْسَبُ الدَّلافينُ سَمَكَ الْقِرْشِ عَدُوّاً لَها\text{تَحْسَبُ الدَّلافينُ سَمَكَ الْقِرْشِ عَدُوّاً لَها}ادامهٔ فرمول را افقی ببین — دلفین‌ها کوسه را دشمنِ خود می‌دانند، و به‌محضِ دیدنِ کوسه، سریع دورش جمع می‌شوند و با بینیِ تیزشان او را می‌زنند و می‌کشند. صادق هم می‌گوید حرکاتِ گروهیِ دلفین‌ها را دیده و می‌پرسد آیا آن‌ها واقعاً با هم صحبت می‌کنند.

درس با خبری واقعی از اینترنت به پایان می‌رسد: جریانِ آب مردی را به‌شدت به اعماق کشیده بود؛ او می‌گوید ناگهان چیزی او را با قدرت به بالا برد و به ساحل رساند، و وقتی خواست از نجات‌دهندهٔ خودش تشکر کند، کسی را نیافت جز دلفینی بزرگ که با شادی کنارش در آب می‌پرید. مادر نتیجه می‌گیرد: إِنَّ الْبَحْرَ وَ الْأَسْماكَ نِعْمَةٌ عَظيمَةٌ مِنَ اللهِ\text{إِنَّ الْبَحْرَ وَ الْأَسْماكَ نِعْمَةٌ عَظيمَةٌ مِنَ اللهِ}ادامهٔ فرمول را افقی ببین — همانا دریا و ماهی‌ها نعمتی بزرگ از جانبِ خداست.

نکتهٔ دستوریِ پرتکرارِ متن نونِ وقایه است — نونی که پیش از ضمیرِ «ی» می‌آید و فعل را از کسره حفظ می‌کند: يُحَيِّرُني\text{يُحَيِّرُني}ادامهٔ فرمول را افقی ببین (مرا حیران می‌کند)، تُرْشِدَنا\text{تُرْشِدَنا}ادامهٔ فرمول را افقی ببین (ما را راهنمایی کند)، رَفَعَني\text{رَفَعَني}ادامهٔ فرمول را افقی ببین و أَخَذَني\text{أَخَذَني}ادامهٔ فرمول را افقی ببین (مرا بالا برد، مرا برد). فعل‌هایِ بابِ إفعال هم برجسته‌اند: أَنْقَذَ\text{أَنْقَذَ}ادامهٔ فرمول را افقی ببین (نجات داد)، أَوْصَلَ\text{أَوْصَلَ}ادامهٔ فرمول را افقی ببین (رساند)، أَرْشَدَ\text{أَرْشَدَ}ادامهٔ فرمول را افقی ببین (راهنمایی کرد)، أَرْضَعَ\text{أَرْضَعَ}ادامهٔ فرمول را افقی ببین (شیر داد) — این باب معمولاً معنایِ تأثیر یا انتقال می‌دهد. جدولِ واژگانِ درس هم ریشه و مشتقاتِ کلماتی مانندِ مَوْج\text{مَوْج}ادامهٔ فرمول را افقی ببین (موج، جمع أَمْواج\text{أَمْواج}ادامهٔ فرمول را افقی ببین)، بِحار\text{بِحار}ادامهٔ فرمول را افقی ببین (دریاها، مفرد بَحْر\text{بَحْر}ادامهٔ فرمول را افقی ببین)، ذاكِرَة\text{ذاكِرَة}ادامهٔ فرمول را افقی ببین (حافظه) و لَبونَة\text{لَبونَة}ادامهٔ فرمول را افقی ببین (پستاندار، صفتِ مشبهه) را مرور می‌کند.

درس با حدیثِ پیامبر(ص) به پایان می‌رسد: اَلنَّظَرُ في ثَلاثَةِ أَشْياءَ عِبادَةٌ: اَلنَّظَرُ فِي الْمُصْحَفِ، وَ النَّظَرُ في وَجْهِ الْوالِدَيْنِ، وَ النَّظَرُ في الْبَحْرِ\text{اَلنَّظَرُ في ثَلاثَةِ أَشْياءَ عِبادَةٌ: اَلنَّظَرُ فِي الْمُصْحَفِ، وَ النَّظَرُ في وَجْهِ الْوالِدَيْنِ، وَ النَّظَرُ في الْبَحْرِ}ادامهٔ فرمول را افقی ببین — نگاه‌کردن در سه چیز عبادت است: قرآن، چهرهٔ پدر و مادر، و دریا. این حدیث، پیامِ کلیِ درس دربارهٔ قدردانی از شگفتی‌هایِ آفرینش را جمع‌بندی می‌کند.

سؤال تستی

۱۰ تست با پاسخنامه‌ی تحلیلی — برای دیدن بزن

پاسخنامه‌ی تحلیلی سه‌بخشی برای هر سؤال

  • چرا گزینه‌ی درست، درست است
  • چرا هر گزینه‌ی دیگر غلط است
  • تله‌ی تستی‌ای که باید بشناسی

1. کدام گزینه ترجمهٔ لَيْسَعَجِيبًالَيْسَ عَجِيبًاادامهٔ فرمول را افقی ببین است؟

  • شگفت‌انگیز نیست
  • شگفت‌انگیز خواهد شد
  • شگفت‌انگیزتر است
  • شگفت‌انگیز بود

پاسخنامه‌ی تحلیلی

ليسليسادامهٔ فرمول را افقی ببین فعل ناقص برای نفی جملهٔ اسمیه است و خبر آن منصوب می‌آید؛ عجيبًاعجيبًاادامهٔ فرمول را افقی ببین خبر ليسليسادامهٔ فرمول را افقی ببین است و معنی عبارت شگفت‌انگیز نیست می‌شود. بنابراین گزینهٔ «شگفت‌انگیز نیست» درست است. گزینهٔ «شگفت‌انگیز بود» نادرست است چون «لَيْسَ» نفیِ زمانِ حال است، نه فعلِ ماضیِ «بود». گزینهٔ «شگفت‌انگیز خواهد شد» نادرست است چون «لَيْسَ» بر آینده دلالت نمی‌کند؛ «خواهد شد» معادلِ «سَيَكُونُ» است. گزینهٔ «شگفت‌انگیزتر است» نادرست است چون اسمِ تفضیل («شگفت‌انگیزتر») در عبارت نیست و نفیِ «لَيْسَ» هم نادیده گرفته شده است. تلهٔ تستی: ليسليسادامهٔ فرمول را افقی ببین فعل ناقصهٔ زمانِ حال/عام است، نه زمانِ گذشته یا آینده؛ ترجمه‌ای که آن را «بود» یا «خواهد بود» بگیرد زمانِ فعل را عوض کرده است.

2. تعریب درست «ما را با این دوست آشنا کن» کدام است؟

  • اِعْرِفْنَاهٰذَاالصَّدِيقَاِعْرِفْنَا هٰذَا الصَّدِيقَادامهٔ فرمول را افقی ببین
  • اِعْرِفْلَنَاهٰذَاالصَّدِيقِاِعْرِفْ لَنَا هٰذَا الصَّدِيقِادامهٔ فرمول را افقی ببین
  • عَرَّفْنَامِنْهٰذَاالصَّدِيقِعَرَّفْنَا مِنْ هٰذَا الصَّدِيقِادامهٔ فرمول را افقی ببین
  • عَرِّفْنَاعَلَىهٰذَاالصَّدِيقِعَرِّفْنَا عَلَى هٰذَا الصَّدِيقِادامهٔ فرمول را افقی ببین

پاسخنامه‌ی تحلیلی

فعل امر عرّفعرّفادامهٔ فرمول را افقی ببین از باب تفعیل به معنای آشنا کن و معرفی کن است؛ ناناادامهٔ فرمول را افقی ببین مفعول‌به و علىهذاالصديقعلى هذا الصديقادامهٔ فرمول را افقی ببین متمم فعل است. بنابراین گزینهٔ «عَرِّفْنَاعَلَىهٰذَاالصَّدِيقِعَرِّفْنَا عَلَى هٰذَا الصَّدِيقِادامهٔ فرمول را افقی ببین» درست است. گزینهٔ «اِعْرِفْنَاهٰذَاالصَّدِيقَاِعْرِفْنَا هٰذَا الصَّدِيقَادامهٔ فرمول را افقی ببین» نادرست است چون «اِعْرِفْ» امرِ ثلاثیِ مجرد به‌معنای «بشناس» است، نه «آشنا کن»، و حرفِ جرِّ لازمِ «عَلَى» را هم ندارد. گزینهٔ «اِعْرِفْلَنَاهٰذَاالصَّدِيقِاِعْرِفْ لَنَا هٰذَا الصَّدِيقِادامهٔ فرمول را افقی ببین» نادرست است چون هم فعلِ مجردِ «اِعْرِفْ» به‌کار رفته و هم به‌جای «عَلَى» حرفِ «لِـ» آمده است. گزینهٔ «عَرَّفْنَامِنْهٰذَاالصَّدِيقِعَرَّفْنَا مِنْ هٰذَا الصَّدِيقِادامهٔ فرمول را افقی ببین» نادرست است چون فعل به‌صورتِ ماضیِ «عَرَّفَ» صرف شده، نه امر، و حرفِ جرِّ آن «مِنْ» است نه «عَلَى». تلهٔ تستی: فعلِ عرّف...علىعرّف...علىادامهٔ فرمول را افقی ببین (باب تفعیل، متعدی با حرف جرِ على) نباید با عرَفعرَفادامهٔ فرمول را افقی ببین (باب مجرد، به معنای شناخت) خلط شود؛ این دو فعل معنای متفاوتی دارند.

3. کدام گزینه مفهوم مَكَانِغَرَقِسَفِينَةٍمَكَانِ غَرَقِ سَفِينَةٍادامهٔ فرمول را افقی ببین را درست می‌رساند؟

  • محل تجمع ماهی‌ها
  • محل ساخت کشتی
  • محل غرق شدن کشتی
  • محل حرکت هواپیما

پاسخنامه‌ی تحلیلی

غرقغرقادامهٔ فرمول را افقی ببین مصدر به معنای غرق شدن است و در ترکیب اضافی با سفينةسفينةادامهٔ فرمول را افقی ببین آمده؛ بنابراین معنی آن محل غرق شدن کشتی است. بنابراین گزینهٔ «محل غرق شدن کشتی» درست است. گزینهٔ «محل ساخت کشتی» نادرست است چون «غَرَق» یعنی غرق‌شدن، نه «ساخت». گزینهٔ «محل حرکت هواپیما» نادرست است چون هم «غَرَق» را به «حرکت» و هم «سَفينة» (کشتی) را به «هواپیما» تغییر داده است. گزینهٔ «محل تجمع ماهی‌ها» نادرست است چون کلِ ترکیب را به موضوعِ دیگری (تجمعِ ماهی‌ها) تبدیل کرده که در عبارت نیامده است. تلهٔ تستی: غَرَقغَرَقادامهٔ فرمول را افقی ببین (غرق‌شدن) نباید با بِناءبِناءادامهٔ فرمول را افقی ببین (ساختن) یا حَرَكَةحَرَكَةادامهٔ فرمول را افقی ببین (حرکت) اشتباه شود؛ این ترکیب مشخصاً دربارهٔ محلِ حادثه است.

4. کدام گزینه ترجمهٔ تُسَاعِدُالْإِنْسَانَعَلَىاكْتِشَافِأَمَاكِنِتَجَمُّعِالْأَسْمَاكِتُسَاعِدُ الْإِنْسَانَ عَلَى اكْتِشَافِ أَمَاكِنِ تَجَمُّعِ الْأَسْمَاكِادامهٔ فرمول را افقی ببین است؟

  • ماهی‌ها را برای کشف انسان راهنمایی می‌کند
  • به انسان در کشف محل‌های تجمع ماهی‌ها کمک می‌کند
  • به انسان در ساخت کشتی‌های دریایی کمک می‌کند
  • انسان را از محل‌های تجمع ماهی‌ها دور می‌کند

پاسخنامه‌ی تحلیلی

فعل تساعدعلىتساعد علىادامهٔ فرمول را افقی ببین یعنی در کاری کمک می‌کند و اكتشافأماكنتجمعالأسماكاكتشاف أماكن تجمع الأسماكادامهٔ فرمول را افقی ببین یعنی کشف مکان‌های تجمع ماهی‌ها. بنابراین گزینهٔ «به انسان در کشف محل‌های تجمع ماهی‌ها کمک می‌کند» درست است. گزینهٔ «به انسان در ساخت کشتی‌های دریایی کمک می‌کند» نادرست است چون «اكْتِشَافِ أَمَاكِنِ تَجَمُّعِ الْأَسْمَاكِ» را به «ساختِ کشتی» تغییر داده است. گزینهٔ «انسان را از محل‌های تجمع ماهی‌ها دور می‌کند» نادرست است چون فعلِ «تُسَاعِدُ … عَلَى» (کمک می‌کند به) را به «دور می‌کند» تبدیل کرده که معنایی متضاد است. گزینهٔ «ماهی‌ها را برای کشف انسان راهنمایی می‌کند» نادرست است چون نقش‌ها را جابه‌جا کرده؛ در متن دلفین به انسان کمک می‌کند، نه اینکه ماهی‌ها را راهنمایی کند. تلهٔ تستی: مفعولِ کمک‌کردن، انسان است و آنچه کشف می‌شود، محل‌های تجمعِ ماهی‌هاست؛ جابه‌جاییِ این دو نقش معنای جمله را برعکس می‌کند.

5. کدام گزینه ترجمهٔ درست تَبْكِيكَالْأَطْفَالِوَتَضْحَكُكَالْإِنْسَانِتَبْكِي كَالْأَطْفَالِ وَتَضْحَكُ كَالْإِنْسَانِادامهٔ فرمول را افقی ببین است؟

  • کودکان و انسان را به گریه و خنده می‌آورد
  • با کودکان و انسان سخن می‌گوید و آواز می‌خواند
  • مانند کودکان می‌خندد و مانند انسان گریه می‌کند
  • مانند کودکان گریه می‌کند و مانند انسان می‌خندد

پاسخنامه‌ی تحلیلی

تبكيتبكيادامهٔ فرمول را افقی ببین یعنی گریه می‌کند و تضحكتضحكادامهٔ فرمول را افقی ببین یعنی می‌خندد؛ دو عبارت تشبیهی كالأطفالكالأطفالادامهٔ فرمول را افقی ببین و كالإنسانكالإنسانادامهٔ فرمول را افقی ببین به ترتیب مانند کودکان و مانند انسان هستند. بنابراین گزینهٔ «مانند کودکان گریه می‌کند و مانند انسان می‌خندد» درست است. گزینهٔ «مانند کودکان می‌خندد و مانند انسان گریه می‌کند» نادرست است چون جای دو فعلِ «تَبْكِي» (گریه می‌کند) و «تَضْحَكُ» (می‌خندد) را عوض کرده است. گزینهٔ «کودکان و انسان را به گریه و خنده می‌آورد» نادرست است چون دلفین را از فاعلِ گریه و خنده به عاملی که دیگران را می‌گریاند و می‌خنداند تبدیل کرده است. گزینهٔ «با کودکان و انسان سخن می‌گوید و آواز می‌خواند» نادرست است چون هر دو فعل را با «سخن گفتن و آواز خواندن» جایگزین کرده که در عبارت نیامده است. تلهٔ تستی: هر فعل باید با تشبیهِ خودش جفت شود (گریه ← کودکان، خنده ← انسان)؛ جابه‌جاکردنِ این تشبیه‌ها رایج‌ترین خطای این‌گونه سؤال است.

6. کدام گزینه مفهوم جملهٔ مربوط به ارتباط دلفین‌ها را بهتر می‌رساند؟

  • دلفین‌ها فقط با حرکات بی‌صدا ارتباط دارند
  • دلفین‌ها با انسان سخن ادبی و کامل دارند
  • دلفین‌ها با صداهای خاص نوعی ارتباط برقرار می‌کنند
  • دلفین‌ها فقط مانند پرندگان پرواز می‌کنند

پاسخنامه‌ی تحلیلی

در متن آمده که دانشمندان تأکید می‌کنند دلفین‌ها با استفاده از صداهای معین می‌توانند سخن بگویند؛ پس مفهوم ارتباط صوتی خاص درست است. بنابراین گزینهٔ «دلفین‌ها با صداهای خاص نوعی ارتباط برقرار می‌کنند» درست است. گزینهٔ «دلفین‌ها فقط با حرکات بی‌صدا ارتباط دارند» نادرست است چون «صداهای خاص» را نادیده گرفته و ارتباط را به «حرکاتِ بی‌صدا» محدود کرده است. گزینهٔ «دلفین‌ها با انسان سخن ادبی و کامل دارند» نادرست است چون ارتباطِ صوتیِ میانِ خودِ دلفین‌ها را به «سخنِ ادبی و کاملِ با انسان» تبدیل کرده است. گزینهٔ «دلفین‌ها فقط مانند پرندگان پرواز می‌کنند» نادرست است چون اصلِ موضوع (ارتباط) را حذف کرده و به رفتاری نامربوط (پرواز مانندِ پرندگان) تغییر داده است. تلهٔ تستی: متن دربارهٔ ارتباطِ صوتی با اصواتِ معین سخن می‌گوید؛ نسبت‌دادنِ ارتباطِ بی‌صدا یا کلامِ کاملِ ادبی به دلفین‌ها فراتر از چیزی است که متن بیان می‌کند.

7. کدام گزینه ترجمهٔ هَلْلِلدَّلَافِينِأَعْدَاءٌ؟هَلْ لِلدَّلَافِينِ أَعْدَاءٌ؟ادامهٔ فرمول را افقی ببین است؟

  • آیا دشمنان دلفین‌ها را می‌بینند؟
  • آیا دلفین‌ها با دشمنان سخن می‌گویند؟
  • آیا دشمنان برای دلفین‌ها مفیدند؟
  • آیا دلفین‌ها دشمنانی دارند؟

پاسخنامه‌ی تحلیلی

ساخت لـ+اسم+اسمنکرهلـ + اسم + اسم نکرهادامهٔ فرمول را افقی ببین مالکیت را می‌رساند؛ للدلافينأعداءٌللدلافين أعداءٌادامهٔ فرمول را افقی ببین یعنی دلفین‌ها دشمنانی دارند. بنابراین گزینهٔ «آیا دلفین‌ها دشمنانی دارند؟» درست است. گزینهٔ «آیا دشمنان دلفین‌ها را می‌بینند؟» نادرست است چون فاعل و مفعول را جابه‌جا کرده؛ پرسش دربارهٔ داشتنِ دشمن است، نه دیدنِ دشمنان. گزینهٔ «آیا دلفین‌ها با دشمنان سخن می‌گویند؟» نادرست است چون «لِلدَّلَافِينِ أَعْدَاءٌ» (دشمن داشتن) را به «سخن گفتن با دشمنان» تغییر داده است. گزینهٔ «آیا دشمنان برای دلفین‌ها مفیدند؟» نادرست است چون پرسش از وجودِ دشمن را به پرسش از سودمندبودنِ دشمنان تبدیل کرده است. تلهٔ تستی: للدلافينللدلافينادامهٔ فرمول را افقی ببین خبر مقدم (متعلق به داشتن) است و أعداءٌأعداءٌادامهٔ فرمول را افقی ببین مبتدای مؤخر؛ نباید دلفین‌ها را فاعلِ فعلی غیر از «داشتن» تصور کرد.

8. کدام گزینه ترجمهٔ دقیق تَحْسَبُالدَّلَافِينُسَمَكَالْقِرْشِعَدُوًّالَهَاتَحْسَبُ الدَّلَافِينُ سَمَكَ الْقِرْشِ عَدُوًّا لَهَاادامهٔ فرمول را افقی ببین است؟

  • دلفین‌ها کوسه را برای خود راهنما می‌دانند
  • کوسه دلفین‌ها را دشمن خود به حساب می‌آورد
  • دلفین‌ها کوسه را دشمن خود به حساب می‌آورند
  • دلفین‌ها دشمنان را مانند کوسه نجات می‌دهند

پاسخنامه‌ی تحلیلی

فعل تحسبتحسبادامهٔ فرمول را افقی ببین در اینجا دو مفعول دارد؛ سمكَالقرشسمكَ القرشادامهٔ فرمول را افقی ببین مفعول اول و عدوًاعدوًاادامهٔ فرمول را افقی ببین مفعول دوم است، و لهالهاادامهٔ فرمول را افقی ببین یعنی برای خودشان (دلفین‌ها). بنابراین گزینهٔ «دلفین‌ها کوسه را دشمن خود به حساب می‌آورند» درست است. گزینهٔ «دلفین‌ها کوسه را برای خود راهنما می‌دانند» نادرست است چون «عَدُوًّا» (دشمن) را با «راهنما» جایگزین کرده که معنایی متضاد است. گزینهٔ «کوسه دلفین‌ها را دشمن خود به حساب می‌آورد» نادرست است چون فاعل و مفعول را برعکس کرده؛ در متن دلفین‌ها کوسه را دشمن می‌شمارند، نه برعکس. گزینهٔ «دلفین‌ها دشمنان را مانند کوسه نجات می‌دهند» نادرست است چون فعلِ «تَحْسَبُ» (به شمار می‌آورد) را به «نجات می‌دهند» تغییر داده است. تلهٔ تستی: فاعلِ فعلِ تحسبتحسبادامهٔ فرمول را افقی ببین، دلفین‌ها هستند و مفعولِ اول، کوسه؛ گزینه‌ای که این دو را جابه‌جا کند (کوسه دلفین را دشمن بداند) دقیقاً برعکسِ متن است.

9. کدام گزینه ترجمهٔ رَفَعَنِيشَيْءٌبَغْتَةًإِلَىالْأَعْلَىرَفَعَنِي شَيْءٌ بَغْتَةً إِلَى الْأَعْلَىادامهٔ فرمول را افقی ببین است؟

  • من چیزی را ناگهان به بالا بردم
  • چیزی مرا آرام به ساحل رساند
  • چیزی ناگهان مرا به بالا برد
  • چیزی مرا ناگهان به اعماق کشید

پاسخنامه‌ی تحلیلی

رفعنيرفعنيادامهٔ فرمول را افقی ببین یعنی مرا بالا برد، شيءٌشيءٌادامهٔ فرمول را افقی ببین فاعل جمله است، بغتةًبغتةًادامهٔ فرمول را افقی ببین یعنی ناگهان و إلىالأعلىإلى الأعلىادامهٔ فرمول را افقی ببین یعنی به بالا. بنابراین گزینهٔ «چیزی ناگهان مرا به بالا برد» درست است. گزینهٔ «من چیزی را ناگهان به بالا بردم» نادرست است چون فاعل و مفعول را برعکس کرده؛ «ـني» مفعول است، پس «چیزی مرا برد»، نه «من چیزی را بردم». گزینهٔ «چیزی مرا آرام به ساحل رساند» نادرست است چون قیدِ «بَغْتَةً» (ناگهان) را به «آرام» و مقصدِ «الْأَعْلَى» را به «ساحل» تغییر داده است. گزینهٔ «چیزی مرا ناگهان به اعماق کشید» نادرست است چون جهتِ حرکت را برعکس کرده؛ «إِلَى الْأَعْلَى» یعنی «به بالا»، نه «به اعماق». تلهٔ تستی: جهتِ حرکت در این جمله به‌سویِ بالا (الأعلىالأعلىادامهٔ فرمول را افقی ببین) است، نه به‌سویِ اعماق یا ساحل؛ این دو جهت در ادامهٔ داستان به‌ترتیب می‌آیند و نباید زودتر از موعد با هم خلط شوند.

10. کدام گزینه ترجمهٔ دقیق مَاوَجَدْتُأَحَدًامَا وَجَدْتُ أَحَدًاادامهٔ فرمول را افقی ببین است؟

  • هیچ‌کس را نیافتم
  • کسی مرا نیافت
  • همه را پیدا کردم
  • یک نفر را نجات دادم

پاسخنامه‌ی تحلیلی

ماماادامهٔ فرمول را افقی ببین در این جمله برای نفی فعل ماضی است و أحدًاأحدًاادامهٔ فرمول را افقی ببین مفعول‌به منصوب در ساخت نفی به معنی هیچ‌کس است. بنابراین گزینهٔ «هیچ‌کس را نیافتم» درست است. گزینهٔ «کسی مرا نیافت» نادرست است چون فاعل و مفعول را برعکس کرده؛ «وَجَدْتُ» یعنی «من یافتم»، نه «کسی مرا یافت». گزینهٔ «همه را پیدا کردم» نادرست است چون حرفِ نفیِ «مَا» را حذف کرده و «أَحَدًا» (هیچ‌کس) را به «همه» تبدیل کرده است. گزینهٔ «یک نفر را نجات دادم» نادرست است چون فعلِ «وَجَدَ» (یافتن) را با «نجات دادن» جایگزین کرده و نفی را هم حذف کرده است. تلهٔ تستی: فاعلِ فعلِ وجدتُوجدتُادامهٔ فرمول را افقی ببین، راوی است و أحدًاأحدًاادامهٔ فرمول را افقی ببین مفعول‌به منفی؛ جابه‌جاکردنِ فاعل و مفعول یا حذفِ نشانهٔ نفی، معنا را کاملاً عوض می‌کند.

نمونه سؤال تشریحی

۳ سؤال امتحانی با پاسخ نمونه — برای دیدن بزن

۱. از دعایِ جوشنِ کبیر: «يا مَن في السَّماءِ عَظَمَتُكَ، وَ في الأَرضِ آياتُكَ، وَ في البِحارِ عَجائِبُكَ، وَ في القُلوبِ مَحَبَّتُكَ.» الف) عبارت را ترجمه کنید. ب) «يا»، «مَن» و چهار جار و مجرور را با نقش مشخص کنید و بگویید چرا اسم‌هایِ بعد از آن‌ها مرفوع‌اند. ج) ساختارِ جمله را «مقلوب» می‌نامند؛ توضیح دهید چرا و ضمیرِ «ـكَ» در «عَظَمَتُكَ» چه نقشی دارد.

پاسخ نمونه

پاسخ کامل:
الف) ای کسی که در آسمان بزرگواریِ توست، و در زمین نشانه‌هایِ توست، و در دریاها شگفتی‌هایِ توست، و در دل‌ها محبتِ توست.
ب) «يا»: حرف نداء؛ «مَن»: اسم موصول (کسی که)؛ «في السَّماءِ، في الأَرضِ، في البِحارِ، في القُلوبِ»: جار و مجرور که خبرِ مقدم‌اند؛ «عَظَمَتُكَ، آياتُكَ، عَجائِبُكَ، مَحَبَّتُكَ»: مبتدایِ مؤخر و مرفوع.
ج) ترتیبِ معمول (مبتدا + خبر) وارونه شده و خبر (شبه‌جمله) پیش از مبتدا آمده است؛ چون مبتدا نکره/مضاف به ضمیر است و تأکید بر مکان‌ها دارد. «ـكَ» ضمیر متصل و مضافٌ‌الیه است (مال تو).
معیارِ پذیرش: ترجمه، اجزا با نقش، دلیلِ مقلوب و نقشِ ضمیر.

کجا بخوانم:
درسنامهٔ «درسنامه عربی 1 — درس 8» — بخشِ «دعای آغازین (از دعای جوشن کبیر)» و بخشِ «تحلیل دستوری کامل:»

نکته مهم:
نکتهٔ مهم: جار و مجرور پیش از مبتدایِ نکره یا مضاف به ضمیر خبرِ مقدم است.

۲. جمله: «يُشاهِدُ أَعضاءُ الأُسرَةِ فِلماً رائِعاً عَنِ الدُّلفينِ الَّذي أَنقَذَ إِنساناً مِنَ الغَرَقِ، وَ أَوصَلَهُ إِلَی الشّاطِئِ.» الف) جمله را ترجمه کنید. ب) چرا «يُشاهِدُ» مفرد است با آنکه «أَعضاءُ» جمع است؟ ربطش با فعلیه‌بودن را توضیح دهید. ج) «رائِعاً»، «أَنقَذَ» و «أَوصَلَهُ» را تحلیل کنید (نوع کلمه، باب، ضمیر) و بگویید باب إفعال معمولاً چه معنایی می‌دهد.

پاسخ نمونه

پاسخ کامل:
الف) اعضایِ خانواده فیلمی شگفت‌انگیز دربارهٔ دلفینی تماشا می‌کنند که انسانی را از غرق‌شدن نجات داد و او را به ساحل رساند.
ب) جمله فعلیه است و فاعلِ ظاهر (أَعضاءُ) پس از فعل آمده؛ در این حالت فعل مفرد می‌ماند حتی اگر فاعل جمع باشد.
ج) «رائِعاً»: اسم فاعل از «راعَ» و صفتِ منصوب برایِ «فِلماً». «أَنقَذَ»: ماضی بابِ إفعال. «أَوصَلَهُ»: ماضی بابِ إفعال + ضمیر متصل «ـهُ» (مفعول). بابِ إفعال معمولاً معنایِ تأثیر یا انتقال می‌دهد (نجات داد، رساند).
معیارِ پذیرش: ترجمه، قانونِ فعلِ مفرد، سه تحلیل و معنایِ إفعال.

کجا بخوانم:
درسنامهٔ «درسنامه عربی 1 — درس 8» — بخشِ «بخش اول: تماشای فیلم دلفین»

نکته مهم:
نکتهٔ مهم: فاعلِ ظاهرِ پس از فعل ← فعل مفرد؛ بابِ إفعال معمولاً متعدی‌کننده است.

۳. در گفتگوی خانواده آمده است: «لا أُصَدِّقُ؛ هٰذا أَمرٌ عَجيبٌ. يُحَيِّرُني جِدّاً.» و «يا وَلَدَيَّ، لَيسَ عَجيباً، لِأَنَّ الدُّلفينَ صَديقُ الإنسانِ.» و «عَرِّفنا عَلی هٰذا الصَّديقِ». الف) عبارت‌ها را ترجمه کنید. ب) «يُحَيِّرُني» را به اجزا بشکنید و نقشِ هر جزء را بنویسید؛ «نون» چه نام دارد و چرا لازم است؟ ج) «عَجيب» از نظر وزن و معنا چیست؟ «وَلَدَيَّ» چگونه ساخته شده و «عَرِّفنا» چه فعلی است؟

پاسخ نمونه

پاسخ کامل:
الف) باور نمی‌کنم؛ این امری شگفت‌انگیز است. مرا بسیار حیران می‌کند. ای پسرانم، شگفت‌انگیز نیست؛ زیرا دلفین دوست انسان است. ما را با این دوست آشنا کن.
ب) يُحَيِّرُ + نِ + ي: فعل مضارع از تفعیل + نونِ وقایه + ضمیرِ متکلمِ وحده (مفعول: مرا). نونِ وقایه لازم است تا فعل کسرهٔ «ي» را نپذیرد و حرکتش حفظ شود.
ج) «عَجيب» بر وزن «فَعيل» و صیغهٔ مبالغه به معنی «بسیار شگفت‌انگیز» است. «وَلَدَيَّ»: مثنایِ «وَلَد» (ولَدَين) که نونش به‌خاطر اضافه به «ي» حذف شده و مضافٌ‌الیه یای متکلم است. «عَرِّفنا»: امرِ مفردِ مذکر مخاطب از تفعیل + ضمیر «نا».
معیارِ پذیرش: سه ترجمه، تجزیهٔ يُحَيِّرُني با دلیل، وزن مبالغه، مثنی و فعل امر.

کجا بخوانم:
درسنامهٔ «درسنامه عربی 1 — درس 8» — بخشِ «گفتگوی خانواده»

نکته مهم:
نکتهٔ مهم: نونِ وقایه پیش از یایِ متکلم می‌آید و فعل را از کسره حفظ می‌کند.

مباحث مرتبط

ادامه‌ی این مبحث رو ببین

با ثبت‌نام رایگان، به بانک کامل سؤال، شبیه‌ساز کنکور و تحلیل پیشرفت دسترسی داری

ثبت‌نام رایگان