پرش به محتوای اصلی

شگفتی‌های جهان حیوانات (عربی ۱)

بخشی از بانک سؤال طبقه‌بندی‌شده‌ی این مبحث در کوئیز سنتر — رایگان و بدون نیاز به ثبت‌نام

خلاصه‌ی درسنامه

این خلاصه‌ای از درسنامه‌ی کامل است. متن کامل با همه‌ی نکته‌ها، مثال‌های حل‌شده و جمع‌بندی، با ثبت‌نام رایگان در دسترست قرار می‌گیرد.

درس پنجم عربی ۱: شگفتی‌هایِ جهانِ حیوانات

درس با آیه‌ای آغاز می‌شود که به تفکر در آفرینش دعوت می‌کند: قُلْ سيرُوا فِي الْأَرْضِ فَانْظُروا كَيْفَ بَدَأَ الْخَلْقَ\text{قُلْ سيرُوا فِي الْأَرْضِ فَانْظُروا كَيْفَ بَدَأَ الْخَلْقَ}ادامهٔ فرمول را افقی ببین — «بگو: در زمین بگردید و بنگرید که [خدا] چگونه آفرینش را آغاز کرده است». سپس متن، شش شگفتیِ زیستیِ حیوانات را روایت می‌کند:

ماهی‌هایِ نورانیِ اعماقِ اقیانوس: غواصانی که شب به اعماقِ دریا می‌روند، صدها چراغِ رنگیِ ناشی از نورِ باکتری‌هایِ زیرِ چشمِ این ماهی‌ها را می‌بینند و می‌توانند در همان نور عکس بگیرند — پدیده‌ای که دانشمندان کشف کرده‌اند و امیدوارند روزی برایِ روشن‌کردنِ شهرها از آن بهره ببرند. متن با ضرب‌المثلِ مَنْ طَلَبَ شَيْئاً وَ جَدَّ وَجَدَ\text{مَنْ طَلَبَ شَيْئاً وَ جَدَّ وَجَدَ}ادامهٔ فرمول را افقی ببین (هر که چیزی بخواهد و جدیت کند، به دست می‌آورد) این بخش را می‌بندد.

زبانِ گربه، سلاحِ درمانی: إِنَّ لِسانَ الْقِطِّ سِلاحٌ طِبِّيٌّ دائِمٌ؛ لِأَنَّهُ مَمْلوءٌ بِغُدَدٍ تُفْرِزُ سائِلاً مُطَهِّراً\text{إِنَّ لِسانَ الْقِطِّ سِلاحٌ طِبِّيٌّ دائِمٌ؛ لِأَنَّهُ مَمْلوءٌ بِغُدَدٍ تُفْرِزُ سائِلاً مُطَهِّراً}ادامهٔ فرمول را افقی ببین — زبانِ گربه سلاحِ پزشکیِ دائمی است، زیرا پر از غده‌هایی است که مایعِ ضدعفونی‌کننده ترشح می‌کنند؛ گربه زخمش را چندین بار می‌لیسد تا بهبود یابد.

حیوانات و گیاهانِ دارویی: برخی پرندگان و جانوران به‌غریزه گیاهِ مناسب برایِ پیشگیری از بیماری‌ها را می‌شناسند و همین رفتار، انسان را به کشفِ خواصِ درمانیِ بسیاری از گیاهانِ وحشی راهنمایی کرده است.

زبانِ مشترکِ حیوانات: بیشترِ حیوانات، جدا از زبانِ اختصاصیِ خود، زبانِ عمومی‌ای هم دارند که با آن تفاهم می‌کنند؛ برایِ نمونه، صدایِ کلاغ بقیهٔ حیوانات را از خطر آگاه می‌کند تا سریعاً از منطقهٔ خطر دور شوند، و به همین دلیل متن او را «جاسوسی از جاسوسانِ جنگل» می‌نامد (بِمَنْزِلَةِ جاسوسٍ مِنْ جَواسيسِ الْغابَةِ\text{بِمَنْزِلَةِ جاسوسٍ مِنْ جَواسيسِ الْغابَةِ}ادامهٔ فرمول را افقی ببین).

اردک و غدهٔ روغنی: اردک غده‌ای نزدیکِ دُمش دارد که روغنِ مخصوصی را روی بدنش پخش می‌کند تا آب در پرهایش اثر نکند.

آفتاب‌پرست، چشم‌هایِ مستقل: تَسْتَطيعُ الْحِرْباءُ أَنْ تُديرَ عَيْنَيْها في اتِّجاهاتٍ مُخْتَلِفَةٍ دونَ أَنْ تُحَرِّكَ رَأْسَها\text{تَسْتَطيعُ الْحِرْباءُ أَنْ تُديرَ عَيْنَيْها في اتِّجاهاتٍ مُخْتَلِفَةٍ دونَ أَنْ تُحَرِّكَ رَأْسَها}ادامهٔ فرمول را افقی ببین — آفتاب‌پرست می‌تواند دو چشمش را مستقل و در دو جهتِ مختلف بچرخاند بدونِ آنکه سرش را حرکت دهد، و حتی می‌تواند هم‌زمان در دو جهت ببیند.

بوم و گردنِ منعطف: چشمِ بوم برخلافِ آفتاب‌پرست ثابت و بی‌حرکت است، اما این نقص را با حرکت‌دادنِ سرش در همهٔ جهت‌ها جبران می‌کند و می‌تواند سرش را تا ۲۷۰ درجه بچرخاند بدونِ آنکه بدنش حرکت کند.

نکتهٔ دستوریِ پرتکرارِ متن، ساختارِ إنّ و اخواتها برایِ تأکید است (إِنَّ لِسانَ الْقِطِّ...\text{إِنَّ لِسانَ الْقِطِّ...}ادامهٔ فرمول را افقی ببین، إِنَّ بَعْضَ الطُّيورِ...\text{إِنَّ بَعْضَ الطُّيورِ...}ادامهٔ فرمول را افقی ببین، إِنَّ أَغْلَبَ الْحَيَواناتِ...\text{إِنَّ أَغْلَبَ الْحَيَواناتِ...}ادامهٔ فرمول را افقی ببین: اسمِ إنّ منصوب و خبرش مرفوع)، و نیز جملاتِ خبرِ مقدم + مبتدایِ مؤخر با «لِ» (لِلْبَطَّةِ غُدَّةٌ\text{لِلْبَطَّةِ غُدَّةٌ}ادامهٔ فرمول را افقی ببین = برایِ اردک غده‌ای هست، لِلْغُرابِ صَوْتٌ\text{لِلْغُرابِ صَوْتٌ}ادامهٔ فرمول را افقی ببین = برایِ کلاغ صدایی هست).

بخشِ واژگان، فعل‌هایِ بابِ افتعال (اِبْتَعَدَ\text{اِبْتَعَدَ}ادامهٔ فرمول را افقی ببین = دور شد، اِلْتَأَمَ\text{اِلْتَأَمَ}ادامهٔ فرمول را افقی ببین = بهبود یافت، اِلْتِقاط\text{اِلْتِقاط}ادامهٔ فرمول را افقی ببین = برداشتن)، بابِ افعال (أَدارَ\text{أَدارَ}ادامهٔ فرمول را افقی ببین = چرخاند، أَفْرَزَ\text{أَفْرَزَ}ادامهٔ فرمول را افقی ببین = ترشح کرد، إِنارَة\text{إِنارَة}ادامهٔ فرمول را افقی ببین = روشن‌کردن)، بابِ مفاعله (فعلِ ناقصِ تَحْتَوي\text{تَحْتَوي}ادامهٔ فرمول را افقی ببین = در بر دارد) و بابِ تفعّل (تَأَثَّرَ\text{تَأَثَّرَ}ادامهٔ فرمول را افقی ببین = تأثیر پذیرفت، تَحَرَّكَ\text{تَحَرَّكَ}ادامهٔ فرمول را افقی ببین = حرکت کرد، عَوَّضَ\text{عَوَّضَ}ادامهٔ فرمول را افقی ببین ← تُعَوِّضُ\text{تُعَوِّضُ}ادامهٔ فرمول را افقی ببین = جبران می‌کند) را با ریشه و وزنِ صرفی‌شان مرور می‌کند. نمونه‌هایِ دیگرِ واژگانِ کلیدی: غُدَّة\text{غُدَّة}ادامهٔ فرمول را افقی ببین (غده)، ذَنَب\text{ذَنَب}ادامهٔ فرمول را افقی ببین (دُم، جمع أَذْناب\text{أَذْناب}ادامهٔ فرمول را افقی ببین)، حِرْباء\text{حِرْباء}ادامهٔ فرمول را افقی ببین (آفتاب‌پرست)، بومَة\text{بومَة}ادامهٔ فرمول را افقی ببین (جغد، ثابتٌ = بی‌حرکت)، ضَوْء\text{ضَوْء}ادامهٔ فرمول را افقی ببین (نور، جمع أَضْواء\text{أَضْواء}ادامهٔ فرمول را افقی ببین)، ظَلام\text{ظَلام}ادامهٔ فرمول را افقی ببین (تاریکی، جمع ظُلُمات\text{ظُلُمات}ادامهٔ فرمول را افقی ببین)، و جَناح\text{جَناح}ادامهٔ فرمول را افقی ببین (بال).

سؤال تستی

۱۰ تست با پاسخنامه‌ی تحلیلی — برای دیدن بزن

پاسخنامه‌ی تحلیلی سه‌بخشی برای هر سؤال

  • چرا گزینه‌ی درست، درست است
  • چرا هر گزینه‌ی دیگر غلط است
  • تله‌ی تستی‌ای که باید بشناسی

1. کدام گزینه ترجمهٔ درست تُحَوِّلُظَلَامَالْبَحْرِإِلَىنَهَارٍمُضِيءٍتُحَوِّلُ ظَلَامَ الْبَحْرِ إِلَى نَهَارٍ مُضِيءٍادامهٔ فرمول را افقی ببین است؟

  • تاریکی دریا را به روزی روشن تبدیل می‌کند
  • روشنایی دریا را به شبی تاریک بازمی‌گرداند
  • روز دریا را به تاریکی عمیق تبدیل می‌کند
  • تاریکی ساحل را به نوری اندک می‌رساند

پاسخنامه‌ی تحلیلی

گزینهٔ «تاریکی دریا را به روزی روشن تبدیل می‌کند» درست است؛ زیرا تُحَوِّلُتُحَوِّلُادامهٔ فرمول را افقی ببین از باب تفعیل به معنای «تبدیل می‌کند»، ظَلَامَالْبَحْرِظَلَامَ الْبَحْرِادامهٔ فرمول را افقی ببین یعنی «تاریکی دریا» و نَهَارٍمُضِيءٍنَهَارٍ مُضِيءٍادامهٔ فرمول را افقی ببین یعنی «روزی روشن» است. گزینهٔ «روشنایی دریا را به شبی تاریک بازمی‌گرداند» نادرست است چون جهتِ تبدیل را کاملاً معکوس کرده (روشنایی به‌جای تاریکی، شب به‌جای روز). گزینهٔ «روز دریا را به تاریکی عمیق تبدیل می‌کند» نادرست است چون ظَلَامَظَلَامَادامهٔ فرمول را افقی ببین (تاریکی، مبدأ تبدیل) و نَهَارٍنَهَارٍادامهٔ فرمول را افقی ببین (روز، مقصدِ تبدیل) را جابه‌جا کرده است. گزینهٔ «تاریکی ساحل را به نوری اندک می‌رساند» نادرست است چون الْبَحْرِالْبَحْرِادامهٔ فرمول را افقی ببین (دریا) را «ساحل» و نَهَارٍمُضِيءٍنَهَارٍ مُضِيءٍادامهٔ فرمول را افقی ببین (روزی روشن) را «نوری اندک» ترجمه کرده است. تلهٔ تستی: فعلِ تُحَوِّلُتُحَوِّلُادامهٔ فرمول را افقی ببین (تبدیل می‌کند) رابطه‌ای یک‌طرفه از ظَلَامَظَلَامَادامهٔ فرمول را افقی ببین به‌سمتِ نَهَارٍنَهَارٍادامهٔ فرمول را افقی ببین برقرار می‌کند؛ معکوس‌کردنِ این جهت رایج‌ترین خطاست.

2. ترجمهٔ تَعْرِفُبِغَرِيزَتِهَاالْأَعْشَابَالطِّبِّيَّةَتَعْرِفُ بِغَرِيزَتِهَا الْأَعْشَابَ الطِّبِّيَّةَادامهٔ فرمول را افقی ببین کدام است؟

  • گیاهان دارویی را با غریزهٔ خود می‌شناسد
  • گیاهان دارویی را با تجربهٔ انسان می‌سازد
  • داروهای گیاهی را در غریزه پنهان می‌کند
  • گیاهان وحشی را بدون نیاز رها می‌کند

پاسخنامه‌ی تحلیلی

گزینهٔ «گیاهان دارویی را با غریزهٔ خود می‌شناسد» درست است؛ زیرا تَعْرِفُتَعْرِفُادامهٔ فرمول را افقی ببین یعنی «می‌شناسد»، بِغَرِيزَتِهَابِغَرِيزَتِهَاادامهٔ فرمول را افقی ببین یعنی «با غریزهٔ خود» و الْأَعْشَابَالطِّبِّيَّةَالْأَعْشَابَ الطِّبِّيَّةَادامهٔ فرمول را افقی ببین (مفعول‌به) یعنی «گیاهان دارویی» است. گزینهٔ «گیاهان دارویی را با تجربهٔ انسان می‌سازد» نادرست است چون بِغَرِيزَتِهَابِغَرِيزَتِهَاادامهٔ فرمول را افقی ببین (با غریزهٔ خود) را «با تجربهٔ انسان» و تَعْرِفُتَعْرِفُادامهٔ فرمول را افقی ببین (می‌شناسد) را «می‌سازد» ترجمه کرده است. گزینهٔ «داروهای گیاهی را در غریزه پنهان می‌کند» نادرست است چون تَعْرِفُتَعْرِفُادامهٔ فرمول را افقی ببین (می‌شناسد) را «پنهان می‌کند» ترجمه کرده که معنایی معکوس دارد. گزینهٔ «گیاهان وحشی را بدون نیاز رها می‌کند» نادرست است چون الْأَعْشَابَالطِّبِّيَّةَالْأَعْشَابَ الطِّبِّيَّةَادامهٔ فرمول را افقی ببین (گیاهان دارویی) را «گیاهان وحشی» و کل فعل را به رهاکردن تغییر داده است. تلهٔ تستی: بِغَرِيزَتِهَابِغَرِيزَتِهَاادامهٔ فرمول را افقی ببین (به‌وسیلهٔ غریزه) قیدِ ابزار/حال است و نباید با منبعِ دیگری مانندِ «تجربهٔ انسان» جایگزین شود.

3. ترجمهٔ الْخَوَاصِّالطِّبِّيَّةِلِكَثِيرٍمِنَالنَّبَاتَاتِالْبَرِّيَّةِالْخَوَاصِّ الطِّبِّيَّةِ لِكَثِيرٍ مِنَ النَّبَاتَاتِ الْبَرِّيَّةِادامهٔ فرمول را افقی ببین کدام است؟

  • زبان عمومی بسیاری از پرندگان صحرایی
  • خواص درمانی بسیاری از گیاهان وحشی
  • نشانه‌های ظاهری بیشتر حیوانات جنگلی
  • داروهای ساخته‌شده از باکتری‌های دریایی

پاسخنامه‌ی تحلیلی

گزینهٔ «خواص درمانی بسیاری از گیاهان وحشی» درست است؛ زیرا الْخَوَاصِّالطِّبِّيَّةِالْخَوَاصِّ الطِّبِّيَّةِادامهٔ فرمول را افقی ببین یعنی «خواص درمانی» و كَثِيرٍمِنَالنَّبَاتَاتِالْبَرِّيَّةِكَثِيرٍ مِنَ النَّبَاتَاتِ الْبَرِّيَّةِادامهٔ فرمول را افقی ببین یعنی «بسیاری از گیاهان وحشی» است. گزینهٔ «نشانه‌های ظاهری بیشتر حیوانات جنگلی» نادرست است چون الْخَوَاصِّالطِّبِّيَّةِالْخَوَاصِّ الطِّبِّيَّةِادامهٔ فرمول را افقی ببین (خواص درمانی) را «نشانه‌های ظاهری» و النَّبَاتَاتِالنَّبَاتَاتِادامهٔ فرمول را افقی ببین (گیاهان) را «حیوانات» ترجمه کرده است. گزینهٔ «داروهای ساخته‌شده از باکتری‌های دریایی» نادرست است چون منبعِ خواص را از «گیاهانِ وحشی» به «باکتری‌های دریایی» تغییر داده است. گزینهٔ «زبان عمومی بسیاری از پرندگان صحرایی» نادرست است چون کلِ موضوعِ جمله (خواصِ درمانیِ گیاهان) را به موضوعی نامرتبط (زبانِ پرندگان) تغییر داده است. تلهٔ تستی: الْبَرِّيَّةِالْبَرِّيَّةِادامهٔ فرمول را افقی ببین (وحشی/صحرایی) صفتِ النَّبَاتَاتِالنَّبَاتَاتِادامهٔ فرمول را افقی ببین (گیاهان) است، نه صفتِ حیوان یا پرنده‌ای؛ این دو نباید جابه‌جا شوند.

4. ترجمهٔ فَلِلْغُرَابِصَوْتٌيُحَذِّرُبِهِبَقِيَّةَالْحَيَوَانَاتِفَلِلْغُرَابِ صَوْتٌ يُحَذِّرُ بِهِ بَقِيَّةَ الْحَيَوَانَاتِادامهٔ فرمول را افقی ببین کدام است؟

  • کلاغ صدایی دارد که با آن بقیهٔ حیوانات را هشدار می‌دهد
  • کلاغ صدایی دارد که با آن حیوانات را آرام و درمان می‌کند
  • برای کلاغ نوری است که با آن همهٔ حیوانات را جذب می‌کند
  • برای حیوانات صدایی است که با آن کلاغ را فرا می‌خوانند

پاسخنامه‌ی تحلیلی

گزینهٔ «کلاغ صدایی دارد که با آن بقیهٔ حیوانات را هشدار می‌دهد» درست است؛ زیرا لِلْغُرَابِصَوْتٌلِلْغُرَابِ صَوْتٌادامهٔ فرمول را افقی ببین یعنی «کلاغ صدایی دارد» و يُحَذِّرُبِهِبَقِيَّةَالْحَيَوَانَاتِيُحَذِّرُ بِهِ بَقِيَّةَ الْحَيَوَانَاتِادامهٔ فرمول را افقی ببین یعنی «با آن بقیهٔ حیوانات را هشدار می‌دهد». گزینهٔ «کلاغ صدایی دارد که با آن حیوانات را آرام و درمان می‌کند» نادرست است چون يُحَذِّرُيُحَذِّرُادامهٔ فرمول را افقی ببین (هشدار می‌دهد) را «آرام و درمان می‌کند» ترجمه کرده است. گزینهٔ «برای کلاغ نوری است که با آن همهٔ حیوانات را جذب می‌کند» نادرست است چون صَوْتٌصَوْتٌادامهٔ فرمول را افقی ببین (صدا) را «نور» و يُحَذِّرُيُحَذِّرُادامهٔ فرمول را افقی ببین (هشدار می‌دهد) را «جذب می‌کند» ترجمه کرده است. گزینهٔ «برای حیوانات صدایی است که با آن کلاغ را فرا می‌خوانند» نادرست است چون نقشِ لِلْغُرَابِلِلْغُرَابِادامهٔ فرمول را افقی ببین (مالکِ صدا) و بَقِيَّةَالْحَيَوَانَاتِبَقِيَّةَ الْحَيَوَانَاتِادامهٔ فرمول را افقی ببین (شنوندگانِ صدا) را جابه‌جا کرده است. تلهٔ تستی: ساختارِ لِـ+اسمِنکرهلِـ + اسمِ نکرهادامهٔ فرمول را افقی ببین («للغراب صوتٌ») بیانگرِ مالکیت است («کلاغ صدایی دارد»)، نه اینکه صدا از آنِ حیوانات دیگر باشد.

5. کدام گزینه از نظر محتوایی نادرست است؟

  • آفتاب‌پرست در دو جهت همزمان می‌بیند
  • بوم چشم ثابت دارد و سرش را با زاویهٔ زیاد می‌چرخاند
  • اردک برای اثر نپذیرفتن از آب روغنی روی بدنش پخش می‌کند
  • گربه برای روشن کردن شهرها از باکتری نورانی استفاده می‌کند

پاسخنامه‌ی تحلیلی

گزینهٔ «گربه برای روشن‌کردن شهرها از باکتری نورانی استفاده می‌کند» از نظر محتوایی نادرست است؛ زیرا در متن، استفاده از باکتری‌های نورانی برای روشن‌کردنِ شهرها یک احتمالِ آینده برای «بشر» (يَسْتَعِينَبِالْبَكْتِيرِيَاالْمُضِيئَةِلِإِنَارَةِالْمُدُنِيَسْتَعِينَ بِالْبَكْتِيرِيَا الْمُضِيئَةِ لِإِنَارَةِ الْمُدُنِادامهٔ فرمول را افقی ببین) است، نه ویژگی یا رفتاری از «گربه». گزینهٔ «آفتاب‌پرست در دو جهت همزمان می‌بیند» درست است و دقیقاً با تَسْتَطِيعُأَنْتَرَىفِياتِّجَاهَيْنِفِيوَقْتٍوَاحِدٍتَسْتَطِيعُ أَنْ تَرَى فِي اتِّجَاهَيْنِ فِي وَقْتٍ وَاحِدٍادامهٔ فرمول را افقی ببین مطابقت دارد. گزینهٔ «بوم چشم ثابت دارد و سرش را با زاویهٔ زیاد می‌چرخاند» درست است و با لَاتَتَحَرَّكُعَيْنُالْبُومَةِلَا تَتَحَرَّكُ عَيْنُ الْبُومَةِادامهٔ فرمول را افقی ببین و تُدِيرَرَأْسَهَامِئَتَيْنِوَسَبْعِينَدَرَجَةًتُدِيرَ رَأْسَهَا مِئَتَيْنِ وَ سَبْعِينَ دَرَجَةًادامهٔ فرمول را افقی ببین مطابقت دارد. گزینهٔ «اردک برای اثر نپذیرفتن از آب روغنی روی بدنش پخش می‌کند» درست است و با تَنْشُرُهُعَلَىجِسْمِهَافَلَايَتَأَثَّرُبِالْمَاءِتَنْشُرُهُ عَلَى جِسْمِهَا فَلَا يَتَأَثَّرُ بِالْمَاءِادامهٔ فرمول را افقی ببین مطابقت دارد. تلهٔ تستی: باید دقت شود که «بشر» (استفاده‌کنندهٔ احتمالیِ آیندهٔ باکتری‌های نورانی) با «گربه» (که اصلاً ربطی به این بخش از متن ندارد) اشتباه گرفته نشود؛ این دو موضوع کاملاً مستقل‌اند.

6. در جملهٔ تُحَوِّلُظَلَامَالْبَحْرِإِلَىنَهَارٍمُضِيءٍتُحَوِّلُ ظَلَامَ الْبَحْرِ إِلَى نَهَارٍ مُضِيءٍادامهٔ فرمول را افقی ببین، تحلیل درست کدام است؟

  • ظَلَامَظَلَامَادامهٔ فرمول را افقی ببین مفعول‌به و نَهَارٍنَهَارٍادامهٔ فرمول را افقی ببین مجرور به حرف جر است
  • ظَلَامَظَلَامَادامهٔ فرمول را افقی ببین فاعل و نَهَارٍنَهَارٍادامهٔ فرمول را افقی ببین مفعول‌به دوم است
  • ظَلَامَظَلَامَادامهٔ فرمول را افقی ببین مضاف‌الیه و نَهَارٍنَهَارٍادامهٔ فرمول را افقی ببین خبر است
  • ظَلَامَظَلَامَادامهٔ فرمول را افقی ببین حال و نَهَارٍنَهَارٍادامهٔ فرمول را افقی ببین تمییز منصوب است

پاسخنامه‌ی تحلیلی

گزینهٔ «ظَلَامَظَلَامَادامهٔ فرمول را افقی ببین مفعول‌به و نَهَارٍنَهَارٍادامهٔ فرمول را افقی ببین مجرور به حرف جر است» درست است؛ زیرا فعلِ تُحَوِّلُتُحَوِّلُادامهٔ فرمول را افقی ببین متعدی است و ظَلَامَالْبَحْرِظَلَامَ الْبَحْرِادامهٔ فرمول را افقی ببین (تاریکیِ دریا) چیزی است که تبدیل می‌شود، پس مفعول‌به و منصوب است؛ إِلَىإِلَىادامهٔ فرمول را افقی ببین حرفِ جر است و نَهَارٍنَهَارٍادامهٔ فرمول را افقی ببین پس از آن مجرور آمده است. گزینهٔ «ظَلَامَظَلَامَادامهٔ فرمول را افقی ببین فاعل و نَهَارٍنَهَارٍادامهٔ فرمول را افقی ببین مفعول‌به دوم است» نادرست است چون ظَلَامَظَلَامَادامهٔ فرمول را افقی ببین با فتحهٔ تنوین‌دار منصوب آمده که نشانهٔ نصب است، نه رفعِ فاعل. گزینهٔ «ظَلَامَظَلَامَادامهٔ فرمول را افقی ببین مضاف‌الیه و نَهَارٍنَهَارٍادامهٔ فرمول را افقی ببین خبر است» نادرست است چون ظَلَامَظَلَامَادامهٔ فرمول را افقی ببین منصوب است، نه مجرور (که لازمهٔ مضاف‌الیه‌بودن است)، و جمله فاقدِ مبتدا-خبر است. گزینهٔ «ظَلَامَظَلَامَادامهٔ فرمول را افقی ببین حال و نَهَارٍنَهَارٍادامهٔ فرمول را افقی ببین تمییز منصوب است» نادرست است چون ظَلَامَظَلَامَادامهٔ فرمول را افقی ببین معرفه است (مضاف به الْبَحْرِالْبَحْرِادامهٔ فرمول را افقی ببین) و حال باید نکره باشد؛ نَهَارٍنَهَارٍادامهٔ فرمول را افقی ببین نیز مجرور به حرفِ جر است، نه تمییزِ منصوب. تلهٔ تستی: ظَلَامَظَلَامَادامهٔ فرمول را افقی ببین با آنکه در پایان فتحه دارد، به‌خاطرِ اضافه‌شدن به الْبَحْرِالْبَحْرِادامهٔ فرمول را افقی ببین معرفه است، و این با شرطِ نکره‌بودنِ حال ناسازگار است؛ این نکته باید در تشخیصِ نقشِ آن لحاظ شود.

7. کدام گزینه ناهماهنگ با متن است؟

  • گربه زخمش را چند بار می‌لیسد تا بهبود یابد
  • برخی حیوانات با غریزهٔ خود گیاهان دارویی را می‌شناسند
  • آفتاب‌پرست بدون حرکت سر می‌تواند در دو جهت نگاه کند
  • بوم با روغن نزدیک دمش از آب اثر نمی‌پذیرد

پاسخنامه‌ی تحلیلی

گزینهٔ «بوم با روغن نزدیک دمش از آب اثر نمی‌پذیرد» با متن ناهماهنگ است؛ زیرا داشتنِ غدهٔ روغنیِ نزدیکِ دُم و مصون‌ماندن از اثرِ آب، طبقِ لِلْبَطَّةِغُدَّةٌبِالْقُرْبِمِنْذَنَبِهَا...فَلَايَتَأَثَّرُبِالْمَاءِلِلْبَطَّةِ غُدَّةٌ بِالْقُرْبِ مِنْ ذَنَبِهَا ... فَلَا يَتَأَثَّرُ بِالْمَاءِادامهٔ فرمول را افقی ببین ویژگیِ «اردک» است، نه بوم. گزینهٔ «گربه زخمش را چند بار می‌لیسد تا بهبود یابد» با متن هماهنگ است و با يَلْعَقُالْقِطُّجُرْحَهُعِدَّةَمَرَّاتٍحَتَّىيَلْتَئِمَيَلْعَقُ الْقِطُّ جُرْحَهُ عِدَّةَ مَرَّاتٍ حَتَّى يَلْتَئِمَادامهٔ فرمول را افقی ببین مطابقت دارد. گزینهٔ «برخی حیوانات با غریزهٔ خود گیاهان دارویی را می‌شناسند» با متن هماهنگ است و با تَعْرِفُبِغَرِيزَتِهَاالْأَعْشَابَالطِّبِّيَّةَتَعْرِفُ بِغَرِيزَتِهَا الْأَعْشَابَ الطِّبِّيَّةَادامهٔ فرمول را افقی ببین مطابقت دارد. گزینهٔ «آفتاب‌پرست بدون حرکت سر می‌تواند در دو جهت نگاه کند» با متن هماهنگ است و با تُدِيرَعَيْنَيْهَا...دُونَأَنْتُحَرِّكَرَأْسَهَاتُدِيرَ عَيْنَيْهَا ... دُونَ أَنْ تُحَرِّكَ رَأْسَهَاادامهٔ فرمول را افقی ببین مطابقت دارد. تلهٔ تستی: ویژگیِ «غدهٔ روغنیِ نزدیکِ دُم» فقط مخصوصِ اردک است؛ نسبت‌دادنِ آن به بوم (که ویژگی‌اش ثباتِ چشم و چرخشِ سر است) خطای رایج در این‌گونه سؤالات است.

8. کدام گزینه از نظر قواعد فعل لازم و متعدی درست است؟

  • تُفْرِزُتُفْرِزُادامهٔ فرمول را افقی ببین در این جمله لازم است و سَائِلاًسَائِلاًادامهٔ فرمول را افقی ببین مضاف‌الیه آن است
  • يَلْتَئِمُيَلْتَئِمُادامهٔ فرمول را افقی ببین در معنای بهبود یافتن لازم است و مفعول‌به مستقیم نمی‌گیرد
  • تُحَرِّكُتُحَرِّكُادامهٔ فرمول را افقی ببین در این جمله لازم است و هرگز مفعول نمی‌گیرد
  • تُدِيرُتُدِيرُادامهٔ فرمول را افقی ببین در این جمله لازم است و عَيْنَيْهَاعَيْنَيْهَاادامهٔ فرمول را افقی ببین فاعل آن است

پاسخنامه‌ی تحلیلی

گزینهٔ «يَلْتَئِمُيَلْتَئِمُادامهٔ فرمول را افقی ببین در معنای بهبود یافتن لازم است و مفعول‌به مستقیم نمی‌گیرد» درست است؛ زیرا يَلْتَئِمُيَلْتَئِمُادامهٔ فرمول را افقی ببین (بهبود می‌یابد) فعلی است که خودِ فاعل (زخم) دستخوشِ تغییر می‌شود، بدونِ اینکه مفعولی جدا بگیرد. گزینهٔ «تُحَرِّكُتُحَرِّكُادامهٔ فرمول را افقی ببین در این جمله لازم است و هرگز مفعول نمی‌گیرد» نادرست است چون در عبارتِ متن (تُحَرِّكَرَأْسَهَاتُحَرِّكَ رَأْسَهَاادامهٔ فرمول را افقی ببین) این فعل مفعول‌بهِ رَأْسَهَارَأْسَهَاادامهٔ فرمول را افقی ببین (سرش) را گرفته و متعدی است. گزینهٔ «تُدِيرُتُدِيرُادامهٔ فرمول را افقی ببین در این جمله لازم است و عَيْنَيْهَاعَيْنَيْهَاادامهٔ فرمول را افقی ببین فاعل آن است» نادرست است چون تُدِيرُتُدِيرُادامهٔ فرمول را افقی ببین در عبارتِ تُدِيرَعَيْنَيْهَاتُدِيرَ عَيْنَيْهَاادامهٔ فرمول را افقی ببین متعدی است و عَيْنَيْهَاعَيْنَيْهَاادامهٔ فرمول را افقی ببین مفعول‌بهِ آن است، نه فاعل. گزینهٔ «تُفْرِزُتُفْرِزُادامهٔ فرمول را افقی ببین در این جمله لازم است و سَائِلاًسَائِلاًادامهٔ فرمول را افقی ببین مضاف‌الیه آن است» نادرست است چون تُفْرِزُتُفْرِزُادامهٔ فرمول را افقی ببین در تُفْرِزُسَائِلاًتُفْرِزُ سَائِلاًادامهٔ فرمول را افقی ببین متعدی است و سَائِلاًسَائِلاًادامهٔ فرمول را افقی ببین مفعول‌بهِ منصوبِ آن است، نه مضاف‌الیهِ مجرور. تلهٔ تستی: لازم یا متعدی‌بودنِ یک فعل باید در بافتِ همان جمله‌ای که در متن آمده بررسی شود، نه صرفاً بر اساسِ معنای فرهنگ‌لغتیِ آن؛ سه فعلِ دیگر در همین متن با مفعولِ صریح آمده‌اند.

9. کدام گزینه از نظر ترجمه و تحلیل تُعَوِّضُهٰذَاالنَّقْصَتُعَوِّضُ هٰذَا النَّقْصَادامهٔ فرمول را افقی ببین درست‌تر است؟

  • از این نقص بهره می‌برد؛ هٰذَاالنَّقْصَهٰذَا النَّقْصَادامهٔ فرمول را افقی ببین مضاف‌الیه است
  • با این نقص تفاهم می‌کند؛ هٰذَاالنَّقْصَهٰذَا النَّقْصَادامهٔ فرمول را افقی ببین خبر است
  • این نقص را جبران می‌کند؛ هٰذَاالنَّقْصَهٰذَا النَّقْصَادامهٔ فرمول را افقی ببین مفعول‌به است
  • این نقص را کشف می‌کند؛ هٰذَاالنَّقْصَهٰذَا النَّقْصَادامهٔ فرمول را افقی ببین فاعل است

پاسخنامه‌ی تحلیلی

گزینهٔ «این نقص را جبران می‌کند؛ هٰذَاالنَّقْصَهٰذَا النَّقْصَادامهٔ فرمول را افقی ببین مفعول‌به است» درست است؛ زیرا تُعَوِّضُتُعَوِّضُادامهٔ فرمول را افقی ببین (از باب تفعیل) یعنی «جبران می‌کند» و هٰذَاالنَّقْصَهٰذَا النَّقْصَادامهٔ فرمول را افقی ببین (این نقص، منصوب) چیزی است که جبران می‌شود، پس مفعول‌بهِ آن است. گزینهٔ «این نقص را کشف می‌کند؛ هٰذَاالنَّقْصَهٰذَا النَّقْصَادامهٔ فرمول را افقی ببین فاعل است» نادرست است چون تُعَوِّضُتُعَوِّضُادامهٔ فرمول را افقی ببین (جبران می‌کند) را «کشف می‌کند» ترجمه کرده و هٰذَاالنَّقْصَهٰذَا النَّقْصَادامهٔ فرمول را افقی ببین منصوب است، نه مرفوعِ فاعل. گزینهٔ «از این نقص بهره می‌برد؛ هٰذَاالنَّقْصَهٰذَا النَّقْصَادامهٔ فرمول را افقی ببین مضاف‌الیه است» نادرست است چون تُعَوِّضُتُعَوِّضُادامهٔ فرمول را افقی ببین به معنای «بهره می‌برد» نیست و هٰذَاالنَّقْصَهٰذَا النَّقْصَادامهٔ فرمول را افقی ببین مفعولِ مستقیم است، نه مضاف‌الیهِ مجرور. گزینهٔ «با این نقص تفاهم می‌کند؛ هٰذَاالنَّقْصَهٰذَا النَّقْصَادامهٔ فرمول را افقی ببین خبر است» نادرست است چون تُعَوِّضُتُعَوِّضُادامهٔ فرمول را افقی ببین (جبران می‌کند) هیچ ارتباطی با «تفاهم‌کردن» ندارد و هٰذَاالنَّقْصَهٰذَا النَّقْصَادامهٔ فرمول را افقی ببین مفعول‌بهِ منصوب است، نه خبرِ مرفوع. تلهٔ تستی: تُعَوِّضُتُعَوِّضُادامهٔ فرمول را افقی ببین از ریشهٔ «ع‌و‌ض» به معنای «جایگزین‌کردن/جبران‌کردن» است و نباید با افعالِ نزدیک در ظاهر مانندِ «کشف‌کردن» یا «تفاهم‌کردن» اشتباه گرفته شود.

10. کدام گزینه از نظر درک مطلب دقیق‌تر است؟

  • متن شگفتی‌های زیستی را با نگاه به نشانه‌های آفرینش پیوند می‌دهد
  • متن همهٔ حیوانات را دارای یک ویژگی مشترک و یکسان می‌داند
  • متن استفادهٔ انسان از طبیعت را ناممکن و بی‌فایده می‌داند
  • متن فقط به حفظ واژگان می‌پردازد و هیچ نکتهٔ علمی ندارد

پاسخنامه‌ی تحلیلی

گزینهٔ «متن شگفتی‌های زیستی را با نگاه به نشانه‌های آفرینش پیوند می‌دهد» از نظر درک مطلب دقیق‌تر است؛ زیرا متن با آیهٔ دعوت به گردش و اندیشه در آفرینش (قُلْسِيرُوافِيالْأَرْضِفَانْظُرُواكَيْفَبَدَأَالْخَلْقَقُلْ سِيرُوا فِي الْأَرْضِ فَانْظُرُوا كَيْفَ بَدَأَ الْخَلْقَادامهٔ فرمول را افقی ببین) آغاز می‌شود و سپس نمونه‌های علمی از شگفتی‌های زیستیِ حیوانات (نورِ ماهی‌ها، زبانِ گربه، چشمِ آفتاب‌پرست و بوم) را شرح می‌دهد. گزینهٔ «متن فقط به حفظ واژگان می‌پردازد و هیچ نکتهٔ علمی ندارد» نادرست است چون متن سرشار از نکاتِ علمیِ زیستی (بیولومینسانس، مکانیسمِ بینایی و...) است، نه فقط واژگان. گزینهٔ «متن همهٔ حیوانات را دارای یک ویژگی مشترک و یکسان می‌داند» نادرست است چون هر حیوان (ماهی، گربه، کلاغ، اردک، آفتاب‌پرست، بوم) ویژگیِ کاملاً متفاوتی دارد. گزینهٔ «متن استفادهٔ انسان از طبیعت را ناممکن و بی‌فایده می‌داند» نادرست است چون متن صریحاً امکانِ بهره‌برداریِ بشر از باکتری‌های نورانی را مطرح می‌کند (هَلْيُمْكِنُأَنْيَسْتَفِيدَالْبَشَرُهَلْ يُمْكِنُ أَنْ يَسْتَفِيدَ الْبَشَرُادامهٔ فرمول را افقی ببین). تلهٔ تستی: باید بینِ «تنوعِ ویژگی‌های ذکرشده برای حیوانات مختلف» و «وجود یک ویژگیِ مشترکِ یکسان برای همه» تمایز گذاشت؛ متن به‌وضوح از نوعِ اول است.

نمونه سؤال تشریحی

۳ سؤال امتحانی با پاسخ نمونه — برای دیدن بزن

۱. آیهٔ شریفه: ﴿قُلْ سِيروا فِي الأَرضِ فَانظُروا كَيفَ بَدَأَ الخَلقَ﴾ الف) آیه را ترجمه کنید. ب) «قُلْ»، «سِيروا» و «اُنظُروا» را از نظرِ نوع و صیغه بررسی کنید و بگویید چرا هر سه از یک جنس‌اند. ج) «كَيفَ» چه نوع کلمه‌ای است؟ «الخَلقَ» چه نقشی دارد و فعلِ «بَدَأَ» چه فاعلی دارد؟ دلیل بیاورید.

پاسخ نمونه

پاسخ کامل:
الف) بگو: در زمین بگردید و بنگرید که چگونه [خدا] آفرینش را آغاز کرده است.
ب) هر سه فعلِ امرند: «قُلْ» امرِ مفردِ مذکر مخاطب (صیغهٔ ۷)، «سِيروا» و «اُنظُروا» امرِ جمعِ مذکر مخاطب (صیغهٔ ۹). از یک جنس‌اند چون هر سه دستور مثبت به مخاطب‌اند و از مضارعِ مخاطب با حذفِ حرفِ مضارع ساخته می‌شوند.
ج) «كَيفَ» اسم استفهام است. «الخَلقَ» مفعول به و منصوب است چون «بَدَأَ» متعدی است. فاعلِ «بَدَأَ» ضمیرِ مستترِ «هو» است که به خداوند بازمی‌گردد.
معیارِ پذیرش: ترجمه، سه امر با صیغه و دلیل، نوعِ كيف و نقشِ مفعول و فاعل.

کجا بخوانم:
درسنامهٔ «درسنامه عربی 1 — درس 5» — بخشِ «آیه آغازین»

نکته مهم:
نکتهٔ مهم: امر فقط برایِ مخاطب است؛ امرِ جمعِ مذکر با «ـوا» ساخته می‌شود.

۲. جملهٔ زیر را بخوانید: «الغَوّاصونَ الَّذينَ ذَهَبوا إِلی أَعماقِ المُحيطِ لَيلاً، شاهَدوا مِئاتِ المَصابيحِ المُلَوَّنَةِ.» الف) جمله را ترجمه کنید. ب) نوعِ جمله (فعلیه یا اسمیه) را با دلیل مشخص کنید و مبتدا و خبر را بنویسید. ج) چرا «شاهَدوا» جمع آمده، در حالی که اگر جمله با فعل آغاز می‌شد فعل مفرد می‌ماند؟ استدلال کنید و شکلِ فعلیهٔ همین جمله را بنویسید.

پاسخ نمونه

پاسخ کامل:
الف) غواصانی که شب به اعماق اقیانوس رفتند، صدها چراغ رنگی را دیدند.
ب) اسمیه است چون با اسمِ «الغَوّاصونَ» شروع شده؛ مبتدا: «الغَوّاصونَ» (مرفوع به واو، جمع مذکر سالم)؛ خبر: جملهٔ فعلیهٔ «شاهَدوا مِئاتِ المَصابيحِ ...» در محلِ رفع (و «الَّذينَ ذَهَبوا» صلهٔ موصول).
ج) در جملهٔ اسمیه مبتدا پیش از فعل آمده و فعلِ خبر باید با آن در عدد و جنس مطابقت کند؛ پس «شاهَدوا» جمع است. در شکلِ فعلیه فاعلِ ظاهر پس از فعل می‌آید و فعل مفرد می‌ماند: «شاهَدَ الغَوّاصونَ مِئاتِ المَصابيحِ ...».
معیارِ پذیرش: ترجمه، نوعِ جمله با مبتدا/خبر، استدلالِ مطابقت و شکلِ فعلیه.

کجا بخوانم:
درسنامهٔ «درسنامه عربی 1 — درس 5» — بخشِ «پاراگراف اول: ماهی‌های نورانی اعماق اقیانوس» و بخشِ «۳. جملهٔ اسمیه — وقتی جمله با اسم شروع می‌شود»

نکته مهم:
نکتهٔ مهم: فاعلِ ظاهرِ بعد از فعل ← فعل مفرد؛ مبتدایِ جمع در جملهٔ اسمیه ← فعلِ خبر جمع.

۳. جمله‌هایِ زیر را بررسی کنید: ۱) «ذَهَبوا الطُّلّابُ إِلَی المَدرَسَةِ.» ۲) «كَتَبَتِ الطّالِباتُ الوَاجِبَ.» ۳) «جاءَ الطّالِباتُ مُبَكِّراتٍ.» ۴) «يَدرُسونَ الطُّلّابُ في المَكتَبَةِ.» الف) هر جمله درست است یا نادرست؟ دلیل را بنویسید. ب) جمله‌هایِ نادرست را اصلاح کنید. ج) تفاوتِ عددِ فعل با فاعلِ جمع و جنسِ فعل با فاعل را در این جمله‌ها توضیح دهید و بگویید چرا جنس همیشه مطابقت می‌کند.

پاسخ نمونه

پاسخ کامل:
الف) ۱) نادرست: فاعلِ ظاهر (الطُّلّابُ) بعد از فعل آمده پس فعل نباید جمع باشد. ۲) درست: فعل مفردِ مؤنث و فاعل بعد از آن؛ جنس مطابق است. ۳) نادرست: فاعل مؤنث است و فعل باید مؤنث باشد. ۴) نادرست: فعل جمع شده در حالی که فاعل ظاهر بعد از فعل است.
ب) ۱) ذَهَبَ الطُّلّابُ إِلَی المَدرَسَةِ. ۳) جاءَتِ الطّالِباتُ مُبَكِّراتٍ. ۴) يَدرُسُ الطُّلّابُ في المَكتَبَةِ.
ج) عددِ فعل با فاعلِ ظاهرِ بعد از آن مطابقت نمی‌کند و مفرد می‌ماند؛ اما جنس (مذکر/مؤنث) همیشه باید مطابق باشد، حتی وقتی فاعل بعد از فعل می‌آید، چون تاءِ تأنیث جنسِ فاعل را نشان می‌دهد.
معیارِ پذیرش: چهار تشخیص با دلیل، سه اصلاح، تفکیک عدد و جنس.

کجا بخوانم:
درسنامهٔ «درسنامه عربی 1 — درس 5» — بخشِ «۲. نکتهٔ حیاتیِ کنکوری — عدد فعل با فاعلِ ظاهر» و بخشِ «مهم‌ترین نکات این درس»

نکته مهم:
نکتهٔ مهم: عدد فعل با فاعلِ ظاهرِ پس از فعل مفرد می‌ماند اما جنسِ فعل همیشه با فاعل مطابقت دارد.

مباحث مرتبط

ادامه‌ی این مبحث رو ببین

با ثبت‌نام رایگان، به بانک کامل سؤال، شبیه‌ساز کنکور و تحلیل پیشرفت دسترسی داری

ثبت‌نام رایگان