نفت ایران و فعل مجهول (عربی ۱)

پاسخنامه‌ی تحلیلی

الف) «$نَقْلُ النِّفْطِ عَبْرَ الْأَنَابِيبِ أَقَلُّ نَفَقَةً$ادامهٔ فرمول را افقی ببینبزرگ‌نمایی» دقیقاً معادل «انتقال نفت از طریق لوله‌ها کم‌هزینه‌تر است» است: $نقلُ$ادامهٔ فرمول را افقی ببینبزرگ‌نمایی مبتدای مرفوع، $عبر الأنابيب$ادامهٔ فرمول را افقی ببینبزرگ‌نمایی قید مکان به معنای «از طریق لوله‌ها»، و $أقلُّ نفقةً$ادامهٔ فرمول را افقی ببینبزرگ‌نمایی ساخت اسم تفضیل با تمییز منصوب به معنای «کم‌هزینه‌تر» است. ب) «$نَقَلَ النِّفْطُ عَبْرَ الْأَنَابِيبِ أَقَلَّ نَفَقَةً$ادامهٔ فرمول را افقی ببینبزرگ‌نمایی» را نمی‌توان درست دانست، چون $نَقَلَ$ادامهٔ فرمول را افقی ببینبزرگ‌نمایی فعل ماضی به معنای «منتقل کرد» است نه مصدرِ «انتقال»، و $أَقَلَّ$ادامهٔ فرمول را افقی ببینبزرگ‌نمایی نیز نادرست منصوب شده در حالی‌که باید خبرِ مرفوع باشد. «$نَقْلُ النِّفْطِ فِي الْأَنَابِيبِ قَلِيلٌ مِنَ النَّفَقَاتِ$ادامهٔ فرمول را افقی ببینبزرگ‌نمایی» درست نیست، چون $في الأنابيب$ادامهٔ فرمول را افقی ببینبزرگ‌نمایی معنای «از طریق» را نمی‌رساند و $قليلٌ من النفقات$ادامهٔ فرمول را افقی ببینبزرگ‌نمایی ساخت اسم تفضیل نیست. «$يُنْقَلُ النِّفْطَ بِالْأَنَابِيبِ أَقَلُّ نَفَقَةٍ$ادامهٔ فرمول را افقی ببینبزرگ‌نمایی» نادرست است، چون فعل مجهول $يُنقل$ادامهٔ فرمول را افقی ببینبزرگ‌نمایی باید نائب فاعل مرفوع داشته باشد نه $النفطَ$ادامهٔ فرمول را افقی ببینبزرگ‌نمایی منصوب. ج) تلهٔ تستی: تفاوتِ $نَقَلَ$ادامهٔ فرمول را افقی ببینبزرگ‌نمایی (فعل ماضی) با $نَقْلُ$ادامهٔ فرمول را افقی ببینبزرگ‌نمایی (مصدر/مبتدا)، و حرکهٔ درستِ $أَقَلُّ$ادامهٔ فرمول را افقی ببینبزرگ‌نمایی (مرفوع، خبر) در برابرِ $أَقَلَّ$ادامهٔ فرمول را افقی ببینبزرگ‌نمایی/$أَقَلِّ$ادامهٔ فرمول را افقی ببینبزرگ‌نمایی (نادرست) رایج‌ترین دام این نوع سؤال است.

پاسخنامه‌ی تحلیلی

الف) «انسان مسئول آبادانی و بهره‌برداری درست از زمین است» درست است؛ $وَاسْتَعْمَرَكُمْ فِيهَا$ادامهٔ فرمول را افقی ببینبزرگ‌نمایی یعنی «و شما را خواستارِ آبادکردنِ آن کرد»، یعنی خداوند به انسان مأموریتِ آبادانی و بهره‌برداریِ درست از زمین داده است. ب) «انسان فقط برای بهره‌برداری بی‌حد از زمین آفریده شده است» رد می‌شود چون $اسْتَعْمَرَ$ادامهٔ فرمول را افقی ببینبزرگ‌نمایی (باب استفعال از $عَمَرَ$ادامهٔ فرمول را افقی ببینبزرگ‌نمایی=آباد کرد) معنای «طلبِ آبادکردن» می‌دهد، نه بهره‌برداریِ بی‌حد؛ «زمین بی‌نیاز از تلاش و مسئولیت انسان باقی می‌ماند» رد می‌شود چون دقیقاً برعکسِ پیامِ آیه است؛ «انسان از خاک جداست و مأموریتی نسبت به زمین ندارد» رد می‌شود چون آیه با $أَنْشَأَكُمْ مِنَ الْأَرْضِ$ادامهٔ فرمول را افقی ببینبزرگ‌نمایی خلقتِ انسان از خاک و پیوندش با زمین را بیان می‌کند. ج) تلهٔ تستی: باب استفعالِ $اسْتَعْمَرَ$ادامهٔ فرمول را افقی ببینبزرگ‌نمایی معنای «طلبِ آباد کردن» می‌دهد و نباید با معنای سادهٔ بی‌مسئولیتِ «بهره‌برداری» یکسان گرفته شود.

پاسخنامه‌ی تحلیلی

الف) جمعِ تکسیرِ درستِ $أُنْبُوب$ادامهٔ فرمول را افقی ببینبزرگ‌نمایی (لوله) «$أَنَابِيب$ادامهٔ فرمول را افقی ببینبزرگ‌نمایی» است. ب) «$أُنْبُوبَات$ادامهٔ فرمول را افقی ببینبزرگ‌نمایی» جمعِ مؤنثِ سالم را روی واژه‌ای که جمعِ تکسیر دارد اعمال می‌کند، نادرست است؛ «$نَوَابِيب$ادامهٔ فرمول را افقی ببینبزرگ‌نمایی» و «$أَبَانِيب$ادامهٔ فرمول را افقی ببینبزرگ‌نمایی» ترتیبِ حروفِ ریشه را به‌هم می‌زنند و صورت‌های ساختگی‌اند. ج) تلهٔ تستی: جمعِ تکسیرِ $أُنْبُوب$ادامهٔ فرمول را افقی ببینبزرگ‌نمایی باید دقیقاً «$أَنَابِيب$ادامهٔ فرمول را افقی ببینبزرگ‌نمایی» حفظ شود، نه شکل‌های مشابه با جابه‌جاییِ حروف.

پاسخنامه‌ی تحلیلی

الف) «$يُنْقَلُ النِّفْطُ مِنَ الْبِئْرِ إِلَى الْمَصْفَى$ادامهٔ فرمول را افقی ببینبزرگ‌نمایی» دقیقاً معادل «نفت از چاه به پالایشگاه منتقل می‌شود» است؛ فعل مجهول $يُنقل$ادامهٔ فرمول را افقی ببینبزرگ‌نمایی با نائب فاعل مرفوع $النفطُ$ادامهٔ فرمول را افقی ببینبزرگ‌نمایی می‌آید و $من...إلى$ادامهٔ فرمول را افقی ببینبزرگ‌نمایی مسیر را بیان می‌کند. ب) «$يَنْقُلُ النِّفْطُ مِنَ الْبِئْرِ إِلَى الْمَصْفَى$ادامهٔ فرمول را افقی ببینبزرگ‌نمایی» رد می‌شود چون فعل معلومِ $يَنقُلُ$ادامهٔ فرمول را افقی ببینبزرگ‌نمایی یعنی «نفت منتقل می‌کند» (فاعلِ فعال)، نه «منتقل می‌شود». «$نَقَلَتِ الْمَصَافِي النِّفْطَ مِنَ الْبِئْرِ$ادامهٔ فرمول را افقی ببینبزرگ‌نمایی» رد می‌شود چون فعل ماضیِ معلوم است و فاعلش پالایشگاه‌ها می‌شود، نه اینکه نفت منتقل شود. «$يَسْتَخْرِجُ الْبِئْرُ النِّفْطَ إِلَى الْمَصْفَى$ادامهٔ فرمول را افقی ببینبزرگ‌نمایی» رد می‌شود چون $يستخرج$ادامهٔ فرمول را افقی ببینبزرگ‌نمایی یعنی «استخراج می‌کند»، نه «منتقل می‌شود». ج) تلهٔ تستی: تشخیصِ فعل مجهولِ $يُنقل$ادامهٔ فرمول را افقی ببینبزرگ‌نمایی (منتقل می‌شود) از فعل معلومِ $يَنقُلُ$ادامهٔ فرمول را افقی ببینبزرگ‌نمایی (منتقل می‌کند) فقط با یک حرکه (ضمه به‌جای فتحه بر حرفِ مضارعه) ممکن است.

پاسخنامه‌ی تحلیلی

الف) «$ضَغْط$ادامهٔ فرمول را افقی ببینبزرگ‌نمایی یعنی مصرف» نادرست است چون $ضَغْط$ادامهٔ فرمول را افقی ببینبزرگ‌نمایی در واقع یعنی «فشار» (معادلِ مصرف، $اِسْتِهْلَاك$ادامهٔ فرمول را افقی ببینبزرگ‌نمایی است)؛ پس همین گزینهٔ نادرست، پاسخِ درستِ این سؤال است. ب) «$مِينَاء$ادامهٔ فرمول را افقی ببینبزرگ‌نمایی یعنی بندر»، «$مَصْفًى$ادامهٔ فرمول را افقی ببینبزرگ‌نمایی یعنی پالایشگاه» و «$نَفَقَة$ادامهٔ فرمول را افقی ببینبزرگ‌نمایی یعنی هزینه» هر سه صحیح‌اند و نمی‌توان آن‌ها را «نادرست» دانست. ج) تلهٔ تستی: $ضَغْط$ادامهٔ فرمول را افقی ببینبزرگ‌نمایی (فشار) و $اِسْتِهْلَاك$ادامهٔ فرمول را افقی ببینبزرگ‌نمایی (مصرف) از نظرِ ظاهری شباهتی ندارند، اما در ترجمه‌های شتاب‌زده گاهی جابه‌جا می‌شوند.

پاسخنامه‌ی تحلیلی

الف) جمعِ تکسیرِ درستِ $مِينَاء$ادامهٔ فرمول را افقی ببینبزرگ‌نمایی (بندر) «$مَوَانِئ$ادامهٔ فرمول را افقی ببینبزرگ‌نمایی» است. ب) «$مِينَاءَات$ادامهٔ فرمول را افقی ببینبزرگ‌نمایی» جمعِ مؤنثِ سالم را برایِ واژه‌ای که جمعِ تکسیرِ نامنظم دارد به کار می‌برد، نادرست است؛ «$أَمْنِيَة$ادامهٔ فرمول را افقی ببینبزرگ‌نمایی» صورتی کاملاً متفاوت و بی‌ربط (شبیهِ جمعِ $أُمْنِيَّة$ادامهٔ فرمول را افقی ببینبزرگ‌نمایی/آرزو) است؛ «$مُنَاءُون$ادامهٔ فرمول را افقی ببینبزرگ‌نمایی» جمعِ مذکرِ سالم را روی واژه‌ای غیرانسانی اعمال می‌کند که غیرمجاز است. ج) تلهٔ تستی: $مِينَاء$ادامهٔ فرمول را افقی ببینبزرگ‌نمایی باید با جمعِ تکسیرِ نامنظمِ «$مَوَانِئ$ادامهٔ فرمول را افقی ببینبزرگ‌نمایی» یاد گرفته شود، نه با قیاسِ جمعِ سالم.

پاسخنامه‌ی تحلیلی

الف) «$مُعَالَجَة$ادامهٔ فرمول را افقی ببینبزرگ‌نمایی» مصدرِ باب مفاعله (وزنِ $مُفَاعَلَة$ادامهٔ فرمول را افقی ببینبزرگ‌نمایی، از فعلِ $عَالَجَ$ادامهٔ فرمول را افقی ببینبزرگ‌نمایی-$يُعَالِجُ$ادامهٔ فرمول را افقی ببینبزرگ‌نمایی) به معنای «درمان کردن» است. ب) «باب استفعال» رد می‌شود چون الگوی آن $اِسْتِفْعَال$ادامهٔ فرمول را افقی ببینبزرگ‌نمایی (مثلِ $اِسْتِخْرَاج$ادامهٔ فرمول را افقی ببینبزرگ‌نمایی) است نه $مُفَاعَلَة$ادامهٔ فرمول را افقی ببینبزرگ‌نمایی؛ «باب تفعیل» رد می‌شود چون مصدرش $تَفْعِيل$ادامهٔ فرمول را افقی ببینبزرگ‌نمایی (مثلِ $تَسْهِيل$ادامهٔ فرمول را افقی ببینبزرگ‌نمایی) با تشدیدِ عین‌الفعل و بدونِ الف است؛ «باب إفعال» هم رد می‌شود چون مصدر آن $إِفْعَال$ادامهٔ فرمول را افقی ببینبزرگ‌نمایی (مثلِ $إِنْتَاج$ادامهٔ فرمول را افقی ببینبزرگ‌نمایی) بدونِ الفِ میانِ فاء و عین‌الفعل است. ج) تلهٔ تستی: تشخیصِ باب مفاعله از رویِ الفِ میانِ حرفِ اول و دومِ ریشه ($عَالَجَ$ادامهٔ فرمول را افقی ببینبزرگ‌نمایی) است؛ این الف نباید با تشدیدِ باب تفعیل اشتباه گرفته شود.

پاسخنامه‌ی تحلیلی

الف) «$يَصْعَدُ النِّفْطُ بِوَاسِطَةِ الْأُنْبُوبِ$ادامهٔ فرمول را افقی ببینبزرگ‌نمایی» دقیقاً معادل «نفت به وسیلهٔ لوله بالا می‌آید» است؛ $يصعد$ادامهٔ فرمول را افقی ببینبزرگ‌نمایی یعنی «بالا می‌آید» و $بواسطة الأنبوب$ادامهٔ فرمول را افقی ببینبزرگ‌نمایی یعنی «به وسیلهٔ لوله». ب) «$يُصَدِّرُ النِّفْطُ بِوَاسِطَةِ الْأُنْبُوبِ$ادامهٔ فرمول را افقی ببینبزرگ‌نمایی» رد می‌شود چون $يصدّر$ادامهٔ فرمول را افقی ببینبزرگ‌نمایی یعنی «صادر می‌کند»، نه «بالا می‌آید». «$يَضَعُ النِّفْطُ الْأُنْبُوبَ فِي الْبِئْرِ$ادامهٔ فرمول را افقی ببینبزرگ‌نمایی» رد می‌شود چون معنایش «نفت لوله را در چاه قرار می‌دهد» است که هم فاعل و هم فعل با جملهٔ اصلی نامرتبط‌اند. «$يُصْنَعُ الْأُنْبُوبُ مِنَ النِّفْطِ$ادامهٔ فرمول را افقی ببینبزرگ‌نمایی» رد می‌شود چون معنایش «لوله از نفت ساخته می‌شود» است، کاملاً بی‌ربط به بالا آمدنِ نفت. ج) تلهٔ تستی: فعل $يَصْعَدُ$ادامهٔ فرمول را افقی ببینبزرگ‌نمایی (بالا می‌آید) را نباید با فعل‌های مشابه‌الصورتِ دیگرِ همین درس مثل $يَضَعُ$ادامهٔ فرمول را افقی ببینبزرگ‌نمایی (قرار می‌دهد) یا $يُصْنَعُ$ادامهٔ فرمول را افقی ببینبزرگ‌نمایی (ساخته می‌شود) خلط کرد.

پاسخنامه‌ی تحلیلی

الف) «$تَقْلِيلُ الضَّغْطِ لَازِمٌ لِسَلَامَةِ الْأَنَابِيبِ$ادامهٔ فرمول را افقی ببینبزرگ‌نمایی» دقیقاً معادل «کاهش فشار برای سلامت لوله‌ها لازم است» است؛ $تقليل الضغط$ادامهٔ فرمول را افقی ببینبزرگ‌نمایی یعنی «کاهشِ فشار» و $لسلامة الأنابيب$ادامهٔ فرمول را افقی ببینبزرگ‌نمایی یعنی «برای سلامتِ لوله‌ها». ب) «$تَسْهِيلُ الضَّغْطِ لَازِمٌ لِنَقْلِ الْمَوَانِئِ$ادامهٔ فرمول را افقی ببینبزرگ‌نمایی» رد می‌شود چون $تسهيل$ادامهٔ فرمول را افقی ببینبزرگ‌نمایی یعنی «آسان‌سازی» نه «کاهش»، و $لنقل الموانئ$ادامهٔ فرمول را افقی ببینبزرگ‌نمایی («برای انتقالِ بنادر») بی‌معناست. «$صِيَانَةُ الضَّغْطِ لَازِمَةٌ لِاسْتِهْلَاكِ النِّفْطِ$ادامهٔ فرمول را افقی ببینبزرگ‌نمایی» رد می‌شود چون $صيانة$ادامهٔ فرمول را افقی ببینبزرگ‌نمایی یعنی «نگهداری» نه «کاهش»، و $لاستهلاك النفط$ادامهٔ فرمول را افقی ببینبزرگ‌نمایی یعنی «برای مصرفِ نفت» نه «سلامتِ لوله‌ها». «$اِسْتِخْرَاجُ الضَّغْطِ لَازِمٌ لِلْمَصَافِي$ادامهٔ فرمول را افقی ببینبزرگ‌نمایی» رد می‌شود چون $استخراج الضغط$ادامهٔ فرمول را افقی ببینبزرگ‌نمایی بی‌معناست و $للمصافي$ادامهٔ فرمول را افقی ببینبزرگ‌نمایی به‌جای «سلامتِ لوله‌ها» پالایشگاه را می‌آورد. ج) تلهٔ تستی: مصدرهای $تقليل$ادامهٔ فرمول را افقی ببینبزرگ‌نمایی (کاهش)، $تسهيل$ادامهٔ فرمول را افقی ببینبزرگ‌نمایی (آسان‌سازی)، $صيانة$ادامهٔ فرمول را افقی ببینبزرگ‌نمایی (نگهداری) و $استخراج$ادامهٔ فرمول را افقی ببینبزرگ‌نمایی (استخراج) در متن این درس معناهای نزدیک اما متمایزی دارند و باید دقیق تفکیک شوند.

پاسخنامه‌ی تحلیلی

الف) «$تُنْقَلُ مُشْتَقَّاتُ النِّفْطِ إِلَى مَحَطَّاتِ الْوَقُودِ$ادامهٔ فرمول را افقی ببینبزرگ‌نمایی» دقیقاً معادل «فرآورده‌های نفتی به جایگاه‌های سوخت منتقل می‌شوند» است؛ فعل مجهول $تُنقل$ادامهٔ فرمول را افقی ببینبزرگ‌نمایی با نائب فاعل مرفوع $مشتقاتُ النفط$ادامهٔ فرمول را افقی ببینبزرگ‌نمایی و $إلى$ادامهٔ فرمول را افقی ببینبزرگ‌نمایی برای مقصد می‌آید. ب) «$تَنْقُلُ مُشْتَقَّاتُ النِّفْطِ مَحَطَّاتِ الْوَقُودِ$ادامهٔ فرمول را افقی ببینبزرگ‌نمایی» رد می‌شود چون فعل معلومِ $تَنقُلُ$ادامهٔ فرمول را افقی ببینبزرگ‌نمایی یعنی «فرآورده‌ها منتقل می‌کنند»، نه «منتقل می‌شوند»، و بدونِ $إلى$ادامهٔ فرمول را افقی ببینبزرگ‌نمایی نیز مفعول دوم نادرست می‌شود. «$تُسْتَخْرَجُ مُشْتَقَّاتُ النِّفْطِ مِنْ مَحَطَّاتِ الْوَقُودِ$ادامهٔ فرمول را افقی ببینبزرگ‌نمایی» رد می‌شود چون $تُستخرج$ادامهٔ فرمول را افقی ببینبزرگ‌نمایی یعنی «استخراج می‌شوند»، و $مِن$ادامهٔ فرمول را افقی ببینبزرگ‌نمایی جهتِ حرکت را برعکس می‌کند. «$تَصْنَعُ مَحَطَّاتُ الْوَقُودِ مُشْتَقَّاتِ النِّفْطِ$ادامهٔ فرمول را افقی ببینبزرگ‌نمایی» رد می‌شود چون فعل معلوم است و فاعل را «جایگاه‌های سوخت» می‌کند که با متنِ اصلی نمی‌خواند. ج) تلهٔ تستی: فرقِ فعل مجهولِ $تُنقل$ادامهٔ فرمول را افقی ببینبزرگ‌نمایی (منتقل می‌شود) با معلومِ $تَنقُلُ$ادامهٔ فرمول را افقی ببینبزرگ‌نمایی (منتقل می‌کند)، و فرقِ حرفِ جرِّ $إلى$ادامهٔ فرمول را افقی ببینبزرگ‌نمایی (به‌سمتِ) با $مِن$ادامهٔ فرمول را افقی ببینبزرگ‌نمایی (از) در این نوع تعریب حیاتی است.