تلمیع و اسم فاعل و مفعول (عربی ۲)

پاسخنامه‌ی تحلیلی

«إنّ» برای تأکید است و «اللغة العربية» اسم آن؛ «لغة القرآن والأحاديث والأدعية» خبر جمله است؛ پس ترجمهٔ درست «همانا زبان عربی زبان قرآن و احادیث و دعاهاست.» است. «همانا قرآن و احادیث از زبان عربی جدا هستند.» رابطهٔ اضافی میان زبان عربی و قرآن/احادیث را به رابطهٔ جدایی تبدیل کرده است. «زبان عربی تنها زبان شاعران و نویسندگان است.» موضوعِ جمله (قرآن/احادیث/دعاها) را به‌کلی عوض کرده و انحصار نادرستی افزوده است. «زبان قرآن و دعاها از عربی بهره برده است.» فاعل و مضاف‌الیه را جابه‌جا کرده است. تلهٔ تستی: در جملهٔ اسمیهٔ منسوخ به «إنّ»، نباید اسم و خبر را با یکدیگر یا با رابطهٔ اضافه اشتباه گرفت.

پاسخنامه‌ی تحلیلی

فعل «بهره بردند» با «استفاد من» ساخته می‌شود و فاعلِ جمله «الشعراء الإيرانيون» است؛ پس تعریبِ درست «اِسْتَفادَ الشُّعَراءُ الإِيرانيّونَ مِنَ اللُّغَةِ العَرَبِيَّةِ» است. «أَنْشَدَ الشُّعَراءُ الإِيرانيّونَ بِاللُّغَةِ العَرَبِيَّةِ» فعلِ «سرودن» را به‌جای فعلِ «بهره‌بردن» به کار برده که معنایی متفاوت دارد. «اِسْتَفادَتِ اللُّغَةُ العَرَبِيَّةُ مِنَ الشُّعَراءِ» فاعل و متمم را کاملاً جابه‌جا کرده است. «سَمّى الشُّعَراءُ الإِيرانيّونَ اللُّغَةَ مُلَمَّعاً» فعلِ «نامیدن» را به‌اشتباه به‌جای «بهره‌بردن» آورده است. تلهٔ تستی: فعلِ «اِسْتَفادَ مِنْ» همیشه با حرفِ جرِّ «مِنْ» می‌آید؛ نبودِ این حرفِ جر یا تغییرِ فاعل، نشانهٔ گزینهٔ نادرست است.

پاسخنامه‌ی تحلیلی

«أنشد» یعنی سرود، «بعضهم» یعنی برخی از آنان و «أبياتاً ممزوجة بالعربية» یعنی ابیاتی آمیخته با عربی؛ پس ترجمهٔ درست «برخی از آنان ابیاتی آمیخته به عربی سرودند.» است. «همه آنان شعرهایی کاملاً عربی سرودند.» هم «بعضهم» (برخی) را به «همه» و هم «ممزوجة» (آمیخته) را به «کاملاً عربی» تغییر داده است. «برخی از آنان دعاهایی به زبان فارسی خواندند.» هم فعل و هم زبانِ آمیخته‌شده را عوض کرده است. «گروهی از آنان زبان عربی را شعر نامیدند.» فعلِ «سرودن» را به «نامیدن» تبدیل کرده که در این جمله نیامده است. تلهٔ تستی: کمّیت‌نمای «بَعْضُهُم» (برخی از آنان) نباید با «کُلّ» (همه) خلط شود؛ این رایج‌ترین دامِ این‌گونه سؤالات است.

پاسخنامه‌ی تحلیلی

«سمّوا» فعل ماضی جمع مذکر غایب از باب تفعیل به معنای «نامیدند» است و ضمیر «ها» به ابیاتِ آمیخته با عربی برمی‌گردد؛ پس معنای درست «آن ابیاتِ آمیخته را ملمّع نامیدند.» است. «آن‌ها را با شعر فارسی آمیختند.» فعلِ «نامیدن» را به «آمیختن» تبدیل کرده است. «از آن‌ها در زبان عربی بهره بردند.» فعلِ جملهٔ قبل (استفاد) را به‌اشتباه به این جمله منتقل کرده است. «آن‌ها را به شاعران ایرانی نسبت دادند.» فعلِ «سَمّى» (نامیدن) را به «نسبت‌دادن» تغییر داده است. تلهٔ تستی: باید مرجعِ ضمیرِ «ها» (ابیاتِ ممزوجه) و فعلِ اصلیِ جمله (نامیدن، نه آمیختن یا بهره‌بردن) را از جملات مجاور تفکیک کرد.

پاسخنامه‌ی تحلیلی

«إني» یعنی همانا من، «رأيت» یعنی دیدم یا یافتم، «دهراً من هجرك» یعنی روزگاری دراز از دوری تو و «القيامة» کنایه از سختی و طولانی‌بودن است؛ پس ترجمهٔ درست «همانا روزگاری دراز از دوری تو را قیامت دیدم.» است. «همانا قیامت را از روزگار و دوری جدا دیدم.» رابطهٔ کنایی میان «دهر» و «قیامت» را به رابطهٔ جدایی تبدیل کرده است. «من روزگار را از قیامت دورتر یافتم.» معنایی کاملاً بی‌ربط با تشبیهِ اصلیِ بیت ساخته است. «تو قیامت را از هجران من دیدی.» فاعل جمله را از «من» به «تو» تغییر داده است. تلهٔ تستی: ضمیرِ «تُ» در «رَأَیْتُ» فاعل را قطعاً متکلم‌وحده (من) مشخص می‌کند؛ نباید آن را با فاعلِ فرضیِ دیگر جابه‌جا کرد.

پاسخنامه‌ی تحلیلی

در متن، جمله با «ليست» و ساختِ استفهامِ انکاری آمده و «دموع عيني» اسمِ «ليست» است؛ پس تعریبِ درست «لَيْسَتْ دُموعُ عَيْني هذِهِ لَنا الْعَلامَةَ؟» است. «لَيْسَتْ عَلامَةُ عَيْني هذِهِ لَنا دُموعاً؟» جایگاهِ اسمِ «ليست» (دموع) و خبرِ آن (العلامة) را جابه‌جا کرده است. «لَيْسَ دَمْعُ عَيْني هؤُلاءِ لَهُم عَلامَةً؟» هم اسمِ اشارهٔ «هؤُلاءِ» (ویژهٔ جمعِ عاقل) را برایِ «دَمْع» (مفردِ غیرِعاقل) آورده و هم «لَهُم» (برایِ آنان) را جایگزینِ «لَنا» (برایِ ما) کرده که با متنِ فارسیِ سؤال نمی‌خواند. «ما رَأَيْنا دُموعَ عَيْني لَنا عَلامَةً؟» ساختِ نفیِ «ليس» را با نفیِ «ما» جایگزین کرده که ساختارِ استفهامِ انکاریِ متن را از بین می‌برد. تلهٔ تستی: فعلِ ناقصِ «ليس» باید با جنسیتِ اسمِ خود (دموع، جمعِ مکسر که مؤنث تلقی می‌شود) هماهنگ شود؛ به همین دلیل «لَيْسَتْ» درست و «لَيْسَ» نادرست است.

پاسخنامه‌ی تحلیلی

«من» در اینجا معنای «هرکس» دارد، «جرّب» یعنی آزمود و «المجرّب» یعنی آزموده‌شده؛ «حلّت به الندامة» نیز یعنی پشیمانی بر او فرود آمد؛ پس ترجمهٔ درست «هرکس آزموده را بیازماید، پشیمانی بر او فرود می‌آید.» است. «هرکس آزموده را بیازماید، سود فراوان می‌برد.» نتیجهٔ منفیِ «الندامة» (پشیمانی) را به نتیجهٔ مثبت (سود) تبدیل کرده است. «هرکس تجربه کند، از پشیمانی دور می‌شود.» رابطهٔ علّیِ بیت را کاملاً معکوس کرده است. «هرکس پشیمان شود، آزموده را می‌شناسد.» ترتیبِ علت و معلول را جابه‌جا کرده است. تلهٔ تستی: این مصراع ضرب‌المثلِ عربیِ معروفی است که همیشه با پیامدِ منفیِ «پشیمانی»، نه سود، به کار می‌رود.

پاسخنامه‌ی تحلیلی

«ما رأينا» نفیِ فعلِ ماضی است و «حباً» مفعول‌به منصوبِ آن؛ «بلا الملامة» یعنی بدونِ ملامت؛ پس «وَاللّهِ ما رَأَيْنا حُبّاً بِلا الْمَلامَةِ» درست است. «وَاللّهِ ما رَأَيْنا مَلامَةً بِلا حُبٍّ» جای «حُبّاً» و «الْمَلامَةِ» را با هم عوض کرده و معنا را معکوس کرده است. «وَاللّهِ رَأَيْنا حُبّاً بِلا الْمَلامَةِ» حرفِ نفیِ «ما» را حذف کرده و جمله را از منفی به مثبت تبدیل کرده است. «وَاللّهِ لا نَرى حُبّاً وَلا مَلامَةً» به‌جای نفیِ «عشقِ بدون ملامت»، هر دو مفهوم را هم‌زمان نفی کرده است. تلهٔ تستی: در ترجمهٔ جملاتِ منفی با «ما»، باید دقت کرد که نفی دقیقاً به کدام واژه (اینجا: دیدنِ عشقِ بدونِ ملامت) تعلق دارد، نه به کلِ جمله یا واژهٔ دیگر.

پاسخنامه‌ی تحلیلی

«حتى» غایت را می‌رساند، «يذوق» یعنی بچشد، «منه» یعنی از آن و «كأساً من الكرامة» یعنی جامی از کرامت؛ پس ترجمهٔ درست «تا از آن، جامی از کرامت بچشد.» است. «تا کرامت از جام او دور شود.» فعلِ «يذوق» (بچشد) را با رابطهٔ دورشدن جایگزین کرده است. «چون از جام کرامت نوشیده بود.» هم زمانِ فعل را از مضارعِ منصوب به ماضی تغییر داده و هم حرفِ غایتِ «حتى» را نادیده گرفته است. «تا جامی را بی‌کرامت واگذارد.» فعلِ «چشیدن» را به «واگذاشتن» و رابطهٔ «مِنَ الْكَرَامَةِ» را به نفیِ کرامت تبدیل کرده است. تلهٔ تستی: «حَتّى» پیش از فعلِ مضارع، آن را منصوب می‌کند و معنای «تا اینکه/به‌قصدِ اینکه» می‌دهد؛ نباید آن را با فعلِ ماضی یا حرفِ سببیت اشتباه گرفت.

پاسخنامه‌ی تحلیلی

در متنِ سعدی «سل المصانع ركبا تهيم في الفلوات» آمده است؛ «سل» امر از «سأل»، «المصانع» انبارهای آب و «الفلوات» بیابان‌هاست؛ پس تعریبِ درست «سَلِ الْمَصانِعَ رَكْباً تَهيمُ في الْفَلَواتِ» است. «سَلْ رَكْباً عَنِ الْمَصانِعِ يَهيمُ في الفَلَواتِ» مفعول‌به (المصانع) و متممِ «عَنْ» (رَكْباً) را جابه‌جا کرده است. «اِسْأَلِ الفَلَواتِ عَنْ مَصانِعَ رَكْبٍ» فعلِ امرِ متن («سَلِ» با حذفِ همزه) را به شکلِ کاملِ «اِسْأَلِ» تغییر داده و مفعول را عوض کرده است. «سَلِ الرَّكْبَ مَصانِعاً تَهيمُ في الْماءِ» هم مفعول‌به را جابه‌جا کرده و هم «الفَلَواتِ» (بیابان‌ها) را به «الْماءِ» (آب) تبدیل کرده که با معنای متن ناسازگار است. تلهٔ تستی: در فعلِ «سَأَلَ عَنْ»، مفعول‌بهِ مستقیم (کسی که از او می‌پرسیم) با متممِ «عَنْ» (چیزی که دربارهٔ آن می‌پرسیم) نباید جابه‌جا شود.