گفتار ۱: تولیدمثل غیرجنسی
گیاهان با بخشهای رویشی (ساقه، ریشه، برگ) هم میتوانند تکثیر شوند: قلمه زدن (قطعهای از ساقه در آب یا خاک)، پیوند زدن (اتصال پیوندک به پایهٔ مقاوم) و خوابانیدن (ریشهدار کردن شاخهٔ خمشده در خاک). برخی ساقههای تخصصیافته هم این کار را انجام میدهند: ریزوم (زنبق)، غدهٔ زیرزمینی (سیبزمینی)، پیاز (پیاز و لاله) و ساقهٔ رونده (توتفرنگی). در کشت بافت، قطعهای از بافت گیاهی در محیط کشت استریل به تودهٔ یاختهای همشکل (کال) تبدیل و سپس به گیاه کامل تمایز مییابد؛ همهٔ گیاهان حاصل از نظر ژنتیکی یکساناند.
گفتار ۲: تولیدمثل جنسی
گل، اندام تولیدمثل جنسی گیاه، از بیرون به داخل شامل کاسبرگ، گلبرگ، پرچم (تولید دانهٔ گرده در بساک) و مادگی (کلاله، خامه و تخمدان) است. گل کامل هر چهار حلقه را دارد و گل دوجنسی هم پرچم و هم مادگی دارد — این دو مفهوم یکی نیستند. دانهٔ گرده و کیسهٔ رویانی هر دو از کاستمان یاختهٔ دیپلوئید حاصل میشوند و هاپلوئیدند.
گردهافشانی، یعنی رسیدن گرده به کلاله، با عواملی مثل حشرات (گلهای رنگارنگ و معطر)، باد (گلهای کوچک و بیرنگ با گردهٔ فراوان) یا خفاش انجام میشود؛ گردهافشانی با لقاح یکی نیست — پس از آن، لولهٔ گرده تشکیل و تا تخمک نفوذ میکند. ویژگی خاص نهاندانگان لقاح مضاعف است: یک زامه با یاختهٔ تخمزا ادغام میشود و تخم اصلی (، سازندهٔ رویان) را میسازد و زامهٔ دیگر با یاختهٔ دوهستهای ادغام میشود و تخم ضمیمه () را میسازد که آندوسپرم یا دروندانه، ذخیرهٔ غذایی رویان، از آن تشکیل میشود.
گفتار ۳: از یاخته تخم تا گیاه
دانه از پوستهٔ تخمک، رویان و ذخیرهٔ غذایی (آندوسپرم یا لپه) ساخته میشود؛ در تکلپهایها مثل ذرت آندوسپرم باقی میماند، اما در دولپهایها مثل لوبیا مواد غذایی در لپههای بزرگ ذخیره میشود. رویش دانه به آب، اکسیژن و دمای مناسب نیاز دارد و میتواند روزمینی (لپهها بیرون میآیند) یا زیرزمینی باشد.
میوه از رشد تخمدان (میوهٔ حقیقی مثل هلو و گیلاس) یا بخشهای دیگر گل مانند نهنج (میوهٔ کاذب مثل سیب و توتفرنگی) پس از لقاح تشکیل میشود و با کمک جانوران، باد یا آب پراکنده میشود. اگر لقاح انجام نشود، دانه تشکیل نمیشود و با کمک هورمونهای رشد، میوهٔ بدون دانه بهدست میآید. گیاهان یکساله در کمتر از یک سال، دوساله در دو سال (مانند شلغم و چغندرقند) و چندساله مانند درختان هر سال چرخهٔ زایشی خود را تکرار میکنند.