درصد و کاربردهای آن
مفهوم درصد
درصد راهی برای نمایش نسبت است که مخرج آن همیشه ادامهٔ فرمول را افقی ببین در نظر گرفته میشود:
ادامهٔ فرمول را افقی ببینبرای تبدیل کسر یا عدد اعشاری به درصد، آن را در ادامهٔ فرمول را افقی ببین ضرب میکنیم (ادامهٔ فرمول را افقی ببین، ادامهٔ فرمول را افقی ببین) و برای برگشت بر ادامهٔ فرمول را افقی ببین تقسیم میکنیم. درصد بیشتر از ادامهٔ فرمول را افقی ببین معتبر است؛ ادامهٔ فرمول را افقی ببین یعنی ادامهٔ فرمول را افقی ببین برابر مقدار اولیه.
درصد یک عدد:
ادامهٔ فرمول را افقی ببینسه مسئلهٔ کلاسیک درصد
هر مسئلهٔ درصد یکی از این سه حالت است و هر سه از یک تناسب واحد بیرون میآیند: ادامهٔ فرمول را افقی ببین.
| معلوم | مجهول | فرمول |
|---|---|---|
| درصد ادامهٔ فرمول را افقی ببین و کل ادامهٔ فرمول را افقی ببین | مقدار ادامهٔ فرمول را افقی ببین | ادامهٔ فرمول را افقی ببین |
| مقدار ادامهٔ فرمول را افقی ببین و کل ادامهٔ فرمول را افقی ببین | درصد ادامهٔ فرمول را افقی ببین | ادامهٔ فرمول را افقی ببین |
| درصد ادامهٔ فرمول را افقی ببین و مقدار ادامهٔ فرمول را افقی ببین | کل ادامهٔ فرمول را افقی ببین | ادامهٔ فرمول را افقی ببین |
بهجای حفظ سه فرمول، همان تناسب را بنویسید و با ضرب متقاطع مجهول را دربیاورید.
افزایش و کاهش درصدی
ادامهٔ فرمول را افقی ببینبرای برگشتن به مقدار اولیه، تقسیم میکنیم، نه تفریق:
ادامهٔ فرمول را افقی ببینتلهٔ اصلی فصل: اگر قیمتی پس از ادامهٔ فرمول را افقی ببین افزایش به ادامهٔ فرمول را افقی ببین تومان رسیده باشد، قیمت اولیه ادامهٔ فرمول را افقی ببین تومان است — نه ادامهٔ فرمول را افقی ببین. درصدِ افزایش نسبت به مقدار اولیه تعریف شده، نه نسبت به مقدار جدید.
درصدهای متوالی
اگر مقداری ابتدا ادامهٔ فرمول را افقی ببین و سپس ادامهٔ فرمول را افقی ببین تغییر کند، ضریبها ضرب میشوند، نه جمع:
ادامهٔ فرمول را افقی ببینادامهٔ فرمول را افقی ببینپس ادامهٔ فرمول را افقی ببین افزایش و بعد ادامهٔ فرمول را افقی ببین افزایش، ادامهٔ فرمول را افقی ببین میشود نه ادامهٔ فرمول را افقی ببین، چون افزایش دوم روی مقدارِ از قبل بالارفته اعمال میشود.
حالت پرتکرار: افزایش ادامهٔ فرمول را افقی ببین و سپس کاهش همان ادامهٔ فرمول را افقی ببین (یا برعکس) هرگز به مقدار اولیه برنمیگردد:
ادامهٔ فرمول را افقی ببینبرای ادامهٔ فرمول را افقی ببین نتیجه ادامهٔ فرمول را افقی ببین است، یعنی کاهش خالص ادامهٔ فرمول را افقی ببین درصد، نه صفر.
سود، زیان و تخفیف
ادامهٔ فرمول را افقی ببیندرصد سود یا زیان همیشه نسبت به قیمت خرید سنجیده میشود:
ادامهٔ فرمول را افقی ببینادامهٔ فرمول را افقی ببیناما تخفیف نسبت به قیمت برچسب حساب میشود:
ادامهٔ فرمول را افقی ببینتخفیف پلکانی هم ضربی است: ادامهٔ فرمول را افقی ببین و بعد ادامهٔ فرمول را افقی ببین روی قیمت جدید یعنی ضریب ادامهٔ فرمول را افقی ببین، پس تخفیف خالص ادامهٔ فرمول را افقی ببین است نه ادامهٔ فرمول را افقی ببین. اختلاف دو روش همیشه برابر حاصلضرب دو درصد است (ادامهٔ فرمول را افقی ببین).
درصد در آمار و نمودار دایرهای
ادامهٔ فرمول را افقی ببیندر نمودار دایرهای، کل دایره هم ادامهٔ فرمول را افقی ببین است و هم ادامهٔ فرمول را افقی ببین، پس:
ادامهٔ فرمول را افقی ببینمثلاً بخشی که ادامهٔ فرمول را افقی ببین دادهها را دارد، زاویهٔ مرکزی ادامهٔ فرمول را افقی ببین میگیرد. این رابطه پرتکرارترین پل میان فصل درصد و فصل آمار در کنکور هنر است.
درصد در طراحی و رسانه
- شفافیت (Opacity): ادامهٔ فرمول را افقی ببین یعنی کاملاً مات و ادامهٔ فرمول را افقی ببین یعنی کاملاً شفاف — منطق تناسب مستقیم.
- CMYK: هر رنگ پایه با درصدی از ادامهٔ فرمول را افقی ببین تا ادامهٔ فرمول را افقی ببین تعریف میشود و جمع چهار درصد لزوماً ادامهٔ فرمول را افقی ببین نیست.
- بزرگنمایی تصویر: نمایش ادامهٔ فرمول را افقی ببین یعنی نصف اندازهٔ واقعی و ادامهٔ فرمول را افقی ببین یعنی دو برابر.
نکات کلیدی
- هر درصد نسبت به یک مبنا معناست؛ مشخص کنید مبنا مقدار اولیه است یا مقدار مرحلهٔ قبل.
- ترکیب درصدها همیشه ضربی است، نه جمعی.
- برای یافتن مقدار اولیه تقسیم کنید، نه ضرب.