فصل اول: آموزههای دفاعی
منبع تطبیق: کتاب آمادگی دفاعی، دورۀ دوم متوسطه، کد ۱۱۰۲۱۵، چاپ دهم، ۱۴۰۵. این فصل دو درس دارد: امنیت پایدار و اقتدار دفاعی.
درس اول: امنیت پایدار
امنیت و پایداری
امنیت یعنی دور بودن از تهدید یا حمله و آمادگی برای روبه‌رو شدن با خطرها. احساس و سطح امنیت در زمان‌ها و مکان‌های مختلف میتواند شدت و ضعف داشته باشد؛ بنابراین امنیت نسبی است. وقتی جامعه با وجود تهدیدهای گوناگون بتواند وضعیت مناسب خود را حفظ کند، از امنیت پایدار سخن می‌گوییم. کتاب، همکاری مسئولان و مردم را برای حفظ و افزایش پایداری امنیت مهم می‌داند.
امنیت ملی
امنیت ملی، توانایی یک ملت برای حفاظت از ارزشهای حیاتی در برابر تهدیدهای داخلی و خارجی است. کتاب ارزشهای حیاتی ایران را حفظ ارزشهای دینی و ملی، هویت فرهنگی، سرزمین و استقلال سیاسی و اقتصادی معرفی میکند.
برای بررسی زمینه‌های پایداری امنیت، کتاب چهار حوزه را کنار هم می‌گذارد:
- اقتصادی: وضعیت مطلوب تولید، توزیع و مصرف؛
- اجتماعی: خدمات مناسب بهداشت، سلامت، آموزش و رفاه؛
- فرهنگی: وضعیت مناسب سبک زندگی، هنر، آداب و رسوم؛
- نظامی و اطلاعاتی: توان و وضعیت مناسب نظامی و امنیت اطلاعات.
مسئولیتهای امنیتی
کتاب نمونه‌هایی از نهادها و یگان‌های مسئول را بر حسب مأموریت دسته‌بندی میکند: حفاظت از مرزهای زمینی، آبی و هوایی؛ امنیت داخلی؛ حفاظت از فضای مجازی؛ و امنیت پروازها و فرودگاهها. از نمونه‌های نام‌برده در چاپ ۱۴۰۵ می‌توان به نیروهای زمینی و دریایی ارتش و سپاه، مرزبانی فراجا، نیروی هوایی و پدافند هوایی ارتش، نیروی هوافضای سپاه، وزارت اطلاعات، پلیس اطلاعات و امنیت عمومی فراجا، سازمان بسیج مستضعفین، سازمان پدافند غیرعامل، پلیس فتا و سپاه حفاظت هواپیمایی اشاره کرد.
صلح و تهدید
کتاب، صلح و ارتباط میان کشورها را با رعایت حقوق دیگران، نداشتن خوی استعمارگری و دخالت نکردن در امور داخلی دیگر کشورها پیوند میدهد.
تهدید در این درس به رفتاری گفته می‌شود که با ترساندن یک ملت می‌خواهد خواسته یا برنامهای را بر آن تحمیل کند. چهار دسته‌ای که کتاب معرفی میکند:
۱. اقتصادی: مانند تحریم کالا، محدود کردن سرمایه‌گذاری یا خدمات و مسدود کردن دارایی‌ها؛
۲. سیاسی: مانند اتهام‌های بی‌اساس، تبلیغات منفی یا سخت‌گیری در سفر شهروندان؛
۳. نظامی: مانند ایجاد پایگاه در کشورهای همسایه یا محدودیت فروش تجهیزات؛
۴. فرهنگی: اثرگذاری بر باورها، ارزشها و آداب از راه رسانه‌ها و محصولات فرهنگی.
حفاظت از اطلاعات
اطلاعات در زندگی فردی و اجتماعی اهمیت دارد و حفاظت از آن بخشی از امنیت فردی و ملی است. کتاب پنج قلمرو حفاظتی را معرفی میکند:
- گفتار: رازداری و سنجیده سخن گفتن؛
- اسناد: جلوگیری از دسترسی غیرمجاز، افشا، جعل یا نابودی؛
- تجهیزات و مهمات: پیشگیری از سرقت، خرابکاری و واگذاری غیرمجاز و توجه به عوامل آسیب‌زای محیطی؛
- حفاظت فیزیکی: کنترل دسترسی به اماکن و تأسیسات؛
- مخابرات: حفظ امنیت انتقال پیام و پیشگیری از شنود و اختلال.
درس دوم: اقتدار دفاعی
مفهوم و منابع اقتدار
اقتدار در کتاب به توانمندی و قدرتی گفته می‌شود که از مقبولیت برخوردار است. پنج منبع آن عبارتاند از قدرت نظامی، سیاسی، اقتصادی، علمی و فرهنگی. کتاب سه عامل اساسی اقتدار ملی را اقتصاد قوی و مقاوم، علم پیشرفته و روزافزون و حفظ روحیۀ انقلابی، به‌ویژه در جوانان، برمی‌شمارد.
مسیر اقتدار دفاعی در روایت کتاب
کتاب وضعیت دفاعی پیش از انقلاب را وابسته به قدرت‌های خارجی توصیف میکند و از حضور مستشاران نظامی خارجی و محدود بودن ابتکار داخلی سخن می‌گوید. سپس توضیح میدهد که انقلاب، جنگ تحمیلی و تحریم‌ها به گسترش صنایع دفاعی داخلی و اتکا به توان متخصصان ایرانی انجامید. شهید حسن طهرانی‌مقدم در این درس به عنوان یکی از چهره‌های مؤثر در این مسیر معرفی شده است.
سیاست‌ها و دستاوردهای دفاعی در کتاب با مفاهیمی مانند خودکفایی، استقلال، تولید داخلی، بازدارندگی و تأمین امنیت منطقه توضیح داده می‌شوند. نمونه حوزههای تولیدیِ مصوّر کتاب شامل صنایع زمینی، هوایی، دریایی و موشکی است. محور این درس شناخت نقش دانش، تخصص داخلی و خوداتکایی در اقتدار دفاعی است؛ نه آموزش عملی ساخت یا به‌کارگیری تجهیزات.