فصل دوم: فرهنگ دفاع
منبع تطبیق: کتاب آمادگی دفاعی، دورۀ دوم متوسطه، کد ۱۱۰۲۱۵، چاپ دهم، ۱۴۰۵. فصل شامل درس‌های سوم تا ششم است: انقلاب اسلامی، آشنایی با بسیج، علوم و معارف دفاع مقدس، و الگوها و اسوه‌های پایداری و مقاومت.
درس سوم: انقلاب اسلامی
کتاب انقلاب اسلامی ایران را تحولی به رهبری امام خمینی معرفی میکند که در ایران، منطقه و جهان اثر گذاشت. در روایت کتاب، عرضهٔ اسلام بهعنوان دینی جامع، شکل‌گیری الگوی جمهوری اسلامی، تقویت هویت دینی و سیاسی، مشارکت مردم و تأکید بر استقلال از محورهای این درس‌اند. شعار استقلال، آزادی، جمهوری اسلامی، سه مفهوم اصلی آن را بازتاب میدهد.
دستاوردهای برشمردهشده در کتاب
۱. استقلال در تصمیمگیری، حفظ تمامیت ارضی و عزت و کرامت کشور؛
۲. ارتقای جایگاه ایران و الهام‌بخشی به حق‌طلبان؛
۳. گسترش آزادی‌های عمومی و آزاداندیشی؛
۴. گسترش برخورداریهای عمومی و امکانات مادی؛
۵. پیشرفت معنوی؛
۶. گسترش عدالت اجتماعی؛
۷. اهتمام به مبارزه با فساد؛
۸. توان ایستادگی در برابر زورگویان؛
۹. رشد علمی و صنعتی.
گام دوم انقلاب
کتاب صدور بیانیهٔ گام دوم را در چهلمین سالگرد انقلاب، ۲۲ بهمن ۱۳۹۷، قرار میدهد و بر نقش جوانان در پذیرفتن مسئولیت تأکید میکند. هفت حوزۀ آن عبارت‌اند از:
۱. علم و پژوهش؛ ۲. معنویت و اخلاق؛ ۳. اقتصاد؛ ۴. عدالت و مبارزه با فساد؛ ۵. استقلال و آزادی؛ ۶. عزت ملی، روابط خارجی و مرزبندی با دشمن؛ ۷. سبک زندگی.
درس چهارم: آشنایی با بسیج
در این درس، آمادگی و سازماندهی مردم برای دفاع و کمک‌رسانی اجتماعی مطرح می‌شود. هدف سازمان بسیج، طبق متن کتاب، ایجاد توانایی لازم در افراد معتقد به قانون اساسی و اهداف انقلاب برای دفاع از کشور و کمک به مردم هنگام بلاها و حوادث غیرمترقبه، با هماهنگی مراجع ذی‌ربط است.
چهار مأموریت اصلی که کتاب برای سازمان بسیج مستضعفین می‌آورد:
- جذب، آموزش و سازماندهی اعضا؛
- حفظ انسجام و ارتقای روحیهٔ بسیجیان؛
- دفاع محلی و مقاومت مردمی؛
- همکاری با سازمان‌های آموزشی، سازندگی و بهداشتی.
درس پنجم: علوم و معارف دفاع مقدس
کتاب دفاع مقدس را نمونه‌ای از دفاع همگانی در برابر تهاجم می‌داند و نقش نیروهای مسلح، مردم، جوانان، دانش‌آموزان و گروههای پشتیبان را برجسته میکند. پنج مرحلهٔ مرورشده در کتاب عبارت‌اند از:
۱. هجوم سراسری دشمن؛
۲. مقاومت و متوقف کردن متجاوز؛
۳. بیرون راندن دشمن؛
۴. تعقیب و تنبیه متجاوز؛
۵. پایان جنگ و پذیرش قطعنامه.
از تجربه‌های مورد تأکید کتاب میتوان به توکل، خودباوری، اعتماد به نیروهای داخلی و ایستادگی در شرایط دشوار اشاره کرد. فرهنگ ایثار و شهادت و سبک زندگی رزمندگان نیز با ارزش‌هایی چون ساده‌زیستی، فروتنی، پیش‌قدم شدن در کار خیر، دوری از خودنمایی و مسئولیت‌پذیری توصیف شده است.
راهیان نور
کتاب سفر راهیان نور را فرصتی برای شناخت تاریخ دفاع مقدس و یادمان‌ها و اندیشیدن دربارهٔ تجربه‌ها و فداکاری‌های آن دوره می‌داند. رعایت اجازه و هماهنگی با خانواده و مدیران کاروان، رعایت بهداشت و حقوق هم‌سفران، مطالعهٔ پیشینۀ مناطق و ثبت خاطرات از آداب ذکرشده است.
درس ششم: الگوها و اسوه‌های پایداری و مقاومت
کتاب به نقش دانش‌آموزان در انقلاب و دفاع مقدس اشاره میکند و از چند نوجوان و شهید دانش‌آموز بهعنوان نمونه یاد میکند؛ از جمله محمدحسین فهمیده، بهنام محمدی، مرحمت بالازاده، حسینعلی عالی و احمدرضا عباسی. هدف آموزشی این بخش شناخت زندگی، انتخاب‌ها و ویژگی‌های اخلاقی افراد و معرفی الگوهای بومیِ محل زندگی است.
در ادامۀ درس، از شخصیت‌هایی چون محمدولی قرنی و علی صیاد شیرازی نیز در پیوند با رخدادهای تاریخ معاصر یاد می‌شود. کتاب همچنین تجربه‌های دفاع مقدس را در شکل‌گیری خودباوری و مقاومت در برابر خشونت و گروههای تروریستی، در چارچوب روایت خودش، بررسی میکند.