فصل چهارم: دفاع غیرنظامی
منبع تطبیق: کتاب آمادگی دفاعی، دورۀ دوم متوسطه، کد ۱۱۰۲۱۵، چاپ دهم، ۱۴۰۵. فصل شامل درس‌های دهم تا سیزدهم است: شناخت جنگ نرم، پدافند غیرعامل، ایمنی و پیشگیری، و امداد و نجات.
درس دهم: شناخت و مقابله با جنگ نرم
کتاب جنگ نرم را اثرگذاری بر باورها، ارزشها، احساسات و رفتارهای جامعه از راه ابزارهای فرهنگی و ارتباطی توصیف میکند. هدف‌هایی که در متن آمده‌اند: جهت‌دهی به احساسات، ایجاد اختلاف، بدبین کردن مردم به اکنون و آینده، سیاه‌نمایی، القای ناامیدی و بزرگنمایی ضعفها همراه با نادیده گرفتن پیشرفت‌ها.
شش حوزۀ مطرح‌شده عبارتاند از فرهنگی، اجتماعی، اقتصادی، سیاسی، علمی و زیستمحیطی.
گامهای مقابله که کتاب بیان میکند: شناخت وجود موضوع، شناخت برنامهها و روشها، شناخت تاریخ و فرهنگ، تشخیص الگوهای نامناسب و برنامهریزی بر پایۀ شناخت.
درس یازدهم: پدافند غیرعامل
پدافند غیرعامل مجموعه اقدام‌های غیرمسلحانه‌ای است که بازدارندگی را افزایش می‌دهد، آسیب‌پذیری را کم میکند، تداوم خدمات ضروری را ممکن می‌سازد و پایداری ملی را بالا می‌برد.
چهار مأموریت ذکرشده در کتاب:
۱. کاهش آسیب‌پذیری و افزایش ایمنی زیرساخت‌های ملی و مراکز حیاتی؛
۲. ادارۀ امور مردم و تداوم خدمات در شرایط تهدید؛
۳. حفظ و پایدارسازی زیرساخت‌ها؛
۴. برآورد تهدیدها و آسیب‌پذیری‌ها.
کتاب سپس چند حوزۀ اولویت‌دار را معرفی میکند:
- سایبری: شناخت فضای رایانه و اینترنت، حمله به سامانه‌ها و نقش گروه‌های مختلف؛
- اقتصادی: تبدیل تهدید به فرصت و تقویت تاب‌آوری اقتصادی؛ اقتصاد مقاومتی در کتاب بر توان درونی و تعامل هوشمندانه تأکید دارد؛
- زیستی: توجه به مردم، دام، گیاهان، محیط زیست، آب و منابع ملی و اقدام‌های پایش، هشدار، پیشگیری، امداد، درمان و بازیابی؛
- پرتوی و شیمیایی: به‌عنوان موضوع‌های پژوهشی و آموزشی؛
- تاریخی: نمونه‌هایی از اقدام‌های حفاظتی و کاهش آسیب در دوره‌های مختلف.
درس دوازدهم: ایمنی و پیشگیری
مخاطره، پدیده یا فعالیتی است که میتواند به انسان، دارایی یا طبیعت آسیب بزند. منشأ آن میتواند طبیعی، انسانی یا ترکیبی باشد.
نقشهٔ خطر
نقشهٔ خطر برای مشارکت خانواده در آمادگی ساخته میشود: نوع مخاطره را مشخص کنید، نقشهٔ خانه یا محله را رسم کنید، نقاط خطر و نقاط امن را علامت بزنید و راه خروج یا کمک‌خواهی را در برنامه بیاورید. کتاب برای زلزله و سیل نمونه ارائه میکند.
پیشگیری روزمره
از نمونه‌های توصیه‌شده در کتاب: رعایت کمربند و سرعت مجاز، دوری از شنا در محل ناامن و بدون نجات‌غریق، نساختن خانه در بستر سیل‌خیز، بالا نگه داشتن وسایل برقی در معرض سیلاب، استفاده از نصاب متخصص برای وسایل گازسوز و مهار وسایل سنگین در خانه. کیف کمک‌های اولیه، آشنایی با مسیرهای خروج، شرکت در مانور و بررسی پوشش بیمه نیز از توصیه‌های عمومی این فصل‌اند.
درس سیزدهم: امداد و نجات
کمک‌های اولیه، اقدام‌های فوری برای حفظ جان یا جلوگیری از بدتر شدن وضعیت مصدوم تا رسیدن به مرکز درمانی است و باید متناسب با سطح آموزش فرد انجام شود. کتاب برای ارزیابی اولیه، باز بودن راه هوایی، تنفس، گردش خون و کنترل خون‌ریزی را مطرح میکند. در وضعیت جدی، درخواست کمک حرفه‌ای و تماس با خدمات امدادی در اولویت است؛ اقدام‌های تخصصی باید به افراد آموزش‌دیده سپرده شود.
موضوع‌های این درس شامل خون‌ریزی، شوک، سوختگی، آسیب‌های اسکلتی و امداد در حوادث است. از نکته‌های احتیاطی متن: از جا انداختن شکستگی یا دررفتگی خودداری شود، و آموزش عملی کمک‌های اولیه با مربی انجام گیرد.
شماره‌های درج‌شده در چاپ ۱۴۰۵ کتاب: هلال احمر ۱۱۲، اورژانس ۱۱۵ و آتش‌نشانی ۱۲۵.
آتش‌سوزی
کتاب برای شکل‌گیری آتش سه عامل اکسیژن، مادۀ سوختنی و حرارت را معرفی میکند. راهکارهای کلی مقابله عبارتاند از اطفای حریق، خروج ایمن یا پناه‌گیری. اگر امکان خروج امن وجود دارد از نزدیک‌ترین مسیر امن خارج شوید، از آسانسور استفاده نکنید، پس از خروج به محل خطر بازنگردید و با آتش‌نشانی تماس بگیرید. تصمیم و اقدام عملی باید با توجه به وضعیت محل و آموزش رسمی انجام شود.