Q: سه پژوهشگر یک مجموعهٔ یکسان از جانوران را گروهبندی میکنند. پژوهشگر نخست آنها را بر پایهٔ رنگ و شکل ظاهری بدن دسته میکند، پژوهشگر دوم بر پایهٔ داشتن یا نداشتن ستون مهره، و پژوهشگر سوم بر پایهٔ میزان شباهت مولکولهای سازندهٔ یاخته. به ترتیب، روش این سه پژوهشگر با کدام مرحله از سیر تاریخی طبقهبندی همخوانی دارد و کار کدامیک دقیقترین گروهبندی را میدهد؟

قدیمی، ساختاری، مولکولی — و گروهبندی پژوهشگر سوم از همه دقیقتر است. — گزینهٔ درست: «قدیمی، ساختاری، مولکولی — و گروهبندی پژوهشگر سوم از همه دقیقتر است.» زیرا طبقهبندی نخست بر شباهت ظاهری (رنگ و شکل) استوار بود، سپس به ساختار داخلی بدن مانند ستون مهره رسید و سرانجام به مقایسهٔ مولکولهای سازندهٔ یاخته رسید که دقیقترین ملاک است. بررسی سایر گزینهها: «ساختاری، قدیمی، مولکولی — و گروهبندی پژوهشگر دوم از همه دقیقتر است.» نادرست است، چون جای دو مرحلهٔ نخست را عوض کرده و ملاک ساختاری را دقیقتر از ملاک مولکولی دانسته است. «قدیمی، مولکولی، ساختاری — و گروهبندی پژوهشگر دوم از همه دقیقتر است.» نادرست است، زیرا ملاک مولکولی پس از ملاک ساختاری پدید آمد نه پیش از آن. «مولکولی، ساختاری، قدیمی — و گروهبندی پژوهشگر نخست از همه دقیقتر است.» نادرست است، چون کل ترتیب تاریخی را وارونه کرده و ظاهریترین ملاک را دقیقترین شمرده است. تلهٔ تستی: ستون مهره یک ویژگی درونی بدن است، نه یک صفت ظاهری؛ بسیاری آن را بهاشتباه در ردهٔ همان طبقهبندی قدیمیِ مبتنی بر شکل و رنگ میگذارند.

Q: دو جاندار از نظر شکل بدن، رنگ و اندازه چنان شبیهاند که تشخیصشان از هم دشوار است، اما مقایسهٔ مولکولهای سازندهٔ یاختهٔ آنها تفاوت چشمگیری نشان میدهد. اگر بخواهیم بر پایهٔ دقیقترین ملاک شناختهشدهٔ طبقهبندی داوری کنیم، کدام برداشت درست است؟

شباهت ظاهری در اینجا گمراهکننده است و این دو باید در گروههای جدا جای گیرند. — گزینهٔ درست: «شباهت ظاهری در اینجا گمراهکننده است و این دو باید در گروههای جدا جای گیرند.» زیرا در طبقهبندی امروزی، مقایسهٔ مولکولهای سازندهٔ یاخته و بهویژه مادهٔ وراثتی، دقیقترین ملاک است و بر شباهت ظاهری برتری دارد. بررسی سایر گزینهها: «شباهت ظاهری معتبرتر از تفاوت مولکولی است و این دو در یک گروه باقی میمانند.» نادرست است، چون درست وارونهٔ ترتیب اعتبار ملاکهاست. «تفاوت مولکولی تنها زمانی معتبر است که ظاهر دو جاندار هم متفاوت باشد.» نادرست است، زیرا اعتبار ملاک مولکولی مشروط به همراستابودنش با ظاهر نیست. «هیچیک از این دو ملاک معتبر نیست و باید زیستگاه دو جاندار سنجیده شود.» نادرست است، چون زیستگاه مشترک هیچگاه ملاک همگروهبودن نبوده است. تلهٔ تستی: تصور رایج این است که هرچه دو جاندار شبیهتر دیده شوند خویشاوندی نزدیکتری دارند؛ اما شباهت ظاهری میتواند فریبنده باشد و ملاک مولکولی گاه نتیجهای کاملاً وارونهٔ انتظار میدهد.

Q: معلمی برای نشاندادن ضرورت طبقهبندی، دو کتابخانه را مقایسه میکند: در کتابخانهٔ الف کتابها بدون هیچ فهرست و نظمی روی هم چیده شدهاند و در کتابخانهٔ ب کتابها بر پایهٔ موضوع و سپس نویسنده مرتب شدهاند. این مقایسه بهترتیب بیانگر کدام وضعیت در مطالعهٔ جانداران است؟

دشواری شناخت در نبود گروهبندی — و آسانشدن شناخت با گروهبندی از کلی به جزئی — گزینهٔ درست: «دشواری شناخت در نبود گروهبندی — و آسانشدن شناخت با گروهبندی از کلی به جزئی» زیرا با افزایش تنوع جانداران، شناخت آنها بدون گروهبندی منظم دشوار میشود، و گروهبندی جانداران نیز از سطح کلی آغاز و به سطح جزئی ختم میشود. بررسی سایر گزینهها: «آسانی شناخت در نبود گروهبندی — و پیچیدهشدن کار در پی گروهبندی از کلی به جزئی» نادرست است، چون هدف از گروهبندی دقیقاً آسانکردن مطالعه است نه پیچیدهکردن آن. «دشواری شناخت در نبود گروهبندی — و آسانشدن شناخت با گروهبندی از جزئی به کلی» نادرست است، زیرا جهت سطوح طبقهبندی از کلی به جزئی است نه وارونهٔ آن. «یکسانبودن دشواری شناخت در هر دو حالت — و بیاثربودن گروهبندی بر سرعت مطالعه» نادرست است، چون کل انگیزهٔ پیدایش طبقهبندی همین تفاوت محسوس است. تلهٔ تستی: بخش نخست هر چهار گزینه بهتنهایی قابل حدس است، اما بخش دوم جهت سطوح طبقهبندی را میسنجد؛ کسی که فقط بخش نخست را بخواند در دام گزینهای میافتد که جهت را وارونه آورده است.

Q: در یک کلید شناسایی دوراهی، مرحلهٔ نخست جانداران را بر پایهٔ صفتی به دو گروه الف و ب تقسیم میکند و مرحلهٔ دوم فقط گروه الف را بر پایهٔ صفت دیگری به دو گروه پ و ت میشکند. دربارهٔ اعضای گروه پ کدام عبارت درست است؟

آنها هم صفت مرحلهٔ نخست گروه الف و هم صفت مرحلهٔ دوم را با هم دارند. — گزینهٔ درست: «آنها هم صفت مرحلهٔ نخست گروه الف و هم صفت مرحلهٔ دوم را با هم دارند.» زیرا در کلید دوراهی هر مرحله روی خروجی مرحلهٔ پیش از خود اعمال میشود، پس صفتها روی هم انباشته میشوند. بررسی سایر گزینهها: «آنها فقط صفت مرحلهٔ دوم را دارند و از صفت مرحلهٔ نخست بیبهرهاند.» نادرست است، چون گروه پ زیرمجموعهٔ الف است و ناگزیر صفت آن را دارد. «آنها با اعضای گروه ب در صفت مرحلهٔ نخست مشترکاند و فقط در صفت دوم فرق دارند.» نادرست است، زیرا الف و ب دقیقاً در همان صفت مرحلهٔ نخست از هم جدا شدند. «آنها با اعضای گروه ت در هیچ صفتی از این دو مرحله مشترک نیستند.» نادرست است، چون پ و ت هر دو از دل الف بیرون آمدهاند و صفت مرحلهٔ نخست را مشترک دارند. تلهٔ تستی: بسیاری هر مرحله از کلید دوراهی را مستقل میپندارند، حال آنکه صفتهای مرحلههای پیشین همچنان بر همهٔ زیرگروههای بعدی حاکماند.

Q: دانشآموزی برای شناسایی چند برگ، کلیدی طراحی کرده که در مرحلهٔ نخست سه حالت «کنارهٔ صاف»، «کنارهٔ دندانهدار» و «کنارهٔ موجدار» را پیش میگذارد و در مرحلهٔ دوم برگها را بر پایهٔ «روشن یا تیرهبودن رنگ» جدا میکند. کدام ایراد بر کار او وارد است؟

هم شمار حالتهای مرحلهٔ نخست نادرست است و هم صفت مرحلهٔ دوم ملاک استواری نیست. — گزینهٔ درست: «هم شمار حالتهای مرحلهٔ نخست نادرست است و هم صفت مرحلهٔ دوم ملاک استواری نیست.» زیرا در کلید دوراهی هر مرحله باید دقیقاً دو حالت داشته باشد، و افزون بر آن روشن یا تیرهبودن رنگ صفتی نسبی و وابسته به شرایط است و صفت متمایزکنندهٔ استواری به شمار نمیرود. بررسی سایر گزینهها: «فقط شمار حالتهای مرحلهٔ نخست نادرست است و صفت مرحلهٔ دوم کاملاً مناسب است.» نادرست است، چون تنها یکی از دو ایراد را میبیند. «فقط صفت مرحلهٔ دوم نامناسب است و شمار حالتهای مرحلهٔ نخست هیچ اشکالی ندارد.» نادرست است، زیرا سهحالتیبودن مرحلهٔ نخست خودِ اصل دوراهی را نقض میکند. «هیچ ایرادی بر کار او وارد نیست، چون هر دو مرحله بر صفتهای قابل مشاهده استوارند.» نادرست است، چون قابلمشاهدهبودن یک صفت بهتنهایی آن را به ملاک مناسب کلید تبدیل نمیکند. تلهٔ تستی: قابلدیدنبودن یک صفت با متمایزکنندهبودن آن یکی نیست؛ رنگ روشن یا تیره دیده میشود ولی مرز روشنی میان دو گروه نمیکشد.

Question 1

سه پژوهشگر یک مجموعهٔ یکسان از جانوران را گروه‌بندی می‌کنند. پژوهشگر نخست آن‌ها را بر پایهٔ رنگ و شکل ظاهری بدن دسته می‌کند، پژوهشگر دوم بر پایهٔ داشتن یا نداشتن ستون مهره، و پژوهشگر سوم بر پایهٔ میزان شباهت مولکول‌های سازندهٔ یاخته. به ترتیب، روش این سه پژوهشگر با کدام مرحله از سیر تاریخی طبقه‌بندی هم‌خوانی دارد و کار کدام‌یک دقیق‌ترین گروه‌بندی را می‌دهد؟

Accepted Answer

قدیمی، ساختاری، مولکولی — و گروه‌بندی پژوهشگر سوم از همه دقیق‌تر است. — گزینهٔ درست: «قدیمی، ساختاری، مولکولی — و گروه‌بندی پژوهشگر سوم از همه دقیق‌تر است.» زیرا طبقه‌بندی نخست بر شباهت ظاهری (رنگ و شکل) استوار بود، سپس به ساختار داخلی بدن مانند ستون مهره رسید و سرانجام به مقایسهٔ مولکول‌های سازندهٔ یاخته رسید که دقیق‌ترین ملاک است.
بررسی سایر گزینه‌ها: «ساختاری، قدیمی، مولکولی — و گروه‌بندی پژوهشگر دوم از همه دقیق‌تر است.» نادرست است، چون جای دو مرحلهٔ نخست را عوض کرده و ملاک ساختاری را دقیق‌تر از ملاک مولکولی دانسته است. «قدیمی، مولکولی، ساختاری — و گروه‌بندی پژوهشگر دوم از همه دقیق‌تر است.» نادرست است، زیرا ملاک مولکولی پس از ملاک ساختاری پدید آمد نه پیش از آن. «مولکولی، ساختاری، قدیمی — و گروه‌بندی پژوهشگر نخست از همه دقیق‌تر است.» نادرست است، چون کل ترتیب تاریخی را وارونه کرده و ظاهری‌ترین ملاک را دقیق‌ترین شمرده است.
تلهٔ تستی: ستون مهره یک ویژگی درونی بدن است، نه یک صفت ظاهری؛ بسیاری آن را به‌اشتباه در ردهٔ همان طبقه‌بندی قدیمیِ مبتنی بر شکل و رنگ می‌گذارند.

Question 2

دو جاندار از نظر شکل بدن، رنگ و اندازه چنان شبیه‌اند که تشخیص‌شان از هم دشوار است، اما مقایسهٔ مولکول‌های سازندهٔ یاختهٔ آن‌ها تفاوت چشمگیری نشان می‌دهد. اگر بخواهیم بر پایهٔ دقیق‌ترین ملاک شناخته‌شدهٔ طبقه‌بندی داوری کنیم، کدام برداشت درست است؟

Accepted Answer

شباهت ظاهری در اینجا گمراه‌کننده است و این دو باید در گروه‌های جدا جای گیرند. — گزینهٔ درست: «شباهت ظاهری در اینجا گمراه‌کننده است و این دو باید در گروه‌های جدا جای گیرند.» زیرا در طبقه‌بندی امروزی، مقایسهٔ مولکول‌های سازندهٔ یاخته و به‌ویژه مادهٔ وراثتی، دقیق‌ترین ملاک است و بر شباهت ظاهری برتری دارد.
بررسی سایر گزینه‌ها: «شباهت ظاهری معتبرتر از تفاوت مولکولی است و این دو در یک گروه باقی می‌مانند.» نادرست است، چون درست وارونهٔ ترتیب اعتبار ملاک‌هاست. «تفاوت مولکولی تنها زمانی معتبر است که ظاهر دو جاندار هم متفاوت باشد.» نادرست است، زیرا اعتبار ملاک مولکولی مشروط به هم‌راستابودنش با ظاهر نیست. «هیچ‌یک از این دو ملاک معتبر نیست و باید زیستگاه دو جاندار سنجیده شود.» نادرست است، چون زیستگاه مشترک هیچ‌گاه ملاک هم‌گروه‌بودن نبوده است.
تلهٔ تستی: تصور رایج این است که هرچه دو جاندار شبیه‌تر دیده شوند خویشاوندی نزدیک‌تری دارند؛ اما شباهت ظاهری می‌تواند فریبنده باشد و ملاک مولکولی گاه نتیجه‌ای کاملاً وارونهٔ انتظار می‌دهد.

Question 3

معلمی برای نشان‌دادن ضرورت طبقه‌بندی، دو کتابخانه را مقایسه می‌کند: در کتابخانهٔ الف کتاب‌ها بدون هیچ فهرست و نظمی روی هم چیده شده‌اند و در کتابخانهٔ ب کتاب‌ها بر پایهٔ موضوع و سپس نویسنده مرتب شده‌اند. این مقایسه به‌ترتیب بیانگر کدام وضعیت در مطالعهٔ جانداران است؟

Accepted Answer

دشواری شناخت در نبود گروه‌بندی — و آسان‌شدن شناخت با گروه‌بندی از کلی به جزئی — گزینهٔ درست: «دشواری شناخت در نبود گروه‌بندی — و آسان‌شدن شناخت با گروه‌بندی از کلی به جزئی» زیرا با افزایش تنوع جانداران، شناخت آن‌ها بدون گروه‌بندی منظم دشوار می‌شود، و گروه‌بندی جانداران نیز از سطح کلی آغاز و به سطح جزئی ختم می‌شود.
بررسی سایر گزینه‌ها: «آسانی شناخت در نبود گروه‌بندی — و پیچیده‌شدن کار در پی گروه‌بندی از کلی به جزئی» نادرست است، چون هدف از گروه‌بندی دقیقاً آسان‌کردن مطالعه است نه پیچیده‌کردن آن. «دشواری شناخت در نبود گروه‌بندی — و آسان‌شدن شناخت با گروه‌بندی از جزئی به کلی» نادرست است، زیرا جهت سطوح طبقه‌بندی از کلی به جزئی است نه وارونهٔ آن. «یکسان‌بودن دشواری شناخت در هر دو حالت — و بی‌اثربودن گروه‌بندی بر سرعت مطالعه» نادرست است، چون کل انگیزهٔ پیدایش طبقه‌بندی همین تفاوت محسوس است.
تلهٔ تستی: بخش نخست هر چهار گزینه به‌تنهایی قابل حدس است، اما بخش دوم جهت سطوح طبقه‌بندی را می‌سنجد؛ کسی که فقط بخش نخست را بخواند در دام گزینه‌ای می‌افتد که جهت را وارونه آورده است.

Question 4

در یک کلید شناسایی دوراهی، مرحلهٔ نخست جانداران را بر پایهٔ صفتی به دو گروه الف و ب تقسیم می‌کند و مرحلهٔ دوم فقط گروه الف را بر پایهٔ صفت دیگری به دو گروه پ و ت می‌شکند. دربارهٔ اعضای گروه پ کدام عبارت درست است؟

Accepted Answer

آن‌ها هم صفت مرحلهٔ نخست گروه الف و هم صفت مرحلهٔ دوم را با هم دارند. — گزینهٔ درست: «آن‌ها هم صفت مرحلهٔ نخست گروه الف و هم صفت مرحلهٔ دوم را با هم دارند.» زیرا در کلید دوراهی هر مرحله روی خروجی مرحلهٔ پیش از خود اعمال می‌شود، پس صفت‌ها روی هم انباشته می‌شوند.
بررسی سایر گزینه‌ها: «آن‌ها فقط صفت مرحلهٔ دوم را دارند و از صفت مرحلهٔ نخست بی‌بهره‌اند.» نادرست است، چون گروه پ زیرمجموعهٔ الف است و ناگزیر صفت آن را دارد. «آن‌ها با اعضای گروه ب در صفت مرحلهٔ نخست مشترک‌اند و فقط در صفت دوم فرق دارند.» نادرست است، زیرا الف و ب دقیقاً در همان صفت مرحلهٔ نخست از هم جدا شدند. «آن‌ها با اعضای گروه ت در هیچ صفتی از این دو مرحله مشترک نیستند.» نادرست است، چون پ و ت هر دو از دل الف بیرون آمده‌اند و صفت مرحلهٔ نخست را مشترک دارند.
تلهٔ تستی: بسیاری هر مرحله از کلید دوراهی را مستقل می‌پندارند، حال آنکه صفت‌های مرحله‌های پیشین همچنان بر همهٔ زیرگروه‌های بعدی حاکم‌اند.

Question 5

دانش‌آموزی برای شناسایی چند برگ، کلیدی طراحی کرده که در مرحلهٔ نخست سه حالت «کنارهٔ صاف»، «کنارهٔ دندانه‌دار» و «کنارهٔ موج‌دار» را پیش می‌گذارد و در مرحلهٔ دوم برگ‌ها را بر پایهٔ «روشن یا تیره‌بودن رنگ» جدا می‌کند. کدام ایراد بر کار او وارد است؟

Accepted Answer

هم شمار حالت‌های مرحلهٔ نخست نادرست است و هم صفت مرحلهٔ دوم ملاک استواری نیست. — گزینهٔ درست: «هم شمار حالت‌های مرحلهٔ نخست نادرست است و هم صفت مرحلهٔ دوم ملاک استواری نیست.» زیرا در کلید دوراهی هر مرحله باید دقیقاً دو حالت داشته باشد، و افزون بر آن روشن یا تیره‌بودن رنگ صفتی نسبی و وابسته به شرایط است و صفت متمایزکنندهٔ استواری به شمار نمی‌رود.
بررسی سایر گزینه‌ها: «فقط شمار حالت‌های مرحلهٔ نخست نادرست است و صفت مرحلهٔ دوم کاملاً مناسب است.» نادرست است، چون تنها یکی از دو ایراد را می‌بیند. «فقط صفت مرحلهٔ دوم نامناسب است و شمار حالت‌های مرحلهٔ نخست هیچ اشکالی ندارد.» نادرست است، زیرا سه‌حالتی‌بودن مرحلهٔ نخست خودِ اصل دوراهی را نقض می‌کند. «هیچ ایرادی بر کار او وارد نیست، چون هر دو مرحله بر صفت‌های قابل مشاهده استوارند.» نادرست است، چون قابل‌مشاهده‌بودن یک صفت به‌تنهایی آن را به ملاک مناسب کلید تبدیل نمی‌کند.
تلهٔ تستی: قابل‌دیدن‌بودن یک صفت با متمایزکننده‌بودن آن یکی نیست؛ رنگ روشن یا تیره دیده می‌شود ولی مرز روشنی میان دو گروه نمی‌کشد.

فصل 11 (علوم تجربی نهم)

خلاصه‌ی درسنامه

فصل 11 (علوم تجربی نهم)

سیر طبقه‌بندی

پنج سلسله و سطوح طبقه‌بندی

باکتری‌ها، آغازیان، قارچ‌ها

ویروس‌ها

تله‌های رایج

نمونهٔ کامل

نمونه تست

مباحث مرتبط

ادامه‌ی این مبحث رو ببین