فصل 12 (علوم تجربی نهم)

پاسخنامه‌ی تحلیلی

«دو مورد» درست است؛ تنها «الف» و «ب» به آوند چوبی مربوط‌اند: این آوند شیرهٔ خام را رو به بالا می‌برد و بیشترِ قطرِ ساقه و ریشهٔ درختان از آن ساخته شده است. «یک مورد» نادرست است؛ هم «الف» و هم «ب» هر دو از ویژگی‌های درستِ آوند چوبی‌اند، پس شمار درست‌ها از یک بیشتر است. «سه مورد» نادرست است؛ «ج» و «د» هیچ‌کدام به آوند چوبی مربوط نیستند، پس نمی‌توان سه مورد درست شمرد. «چهار مورد» نادرست است؛ «ج» (دیوارهٔ عرضیِ سوراخ‌دار) و «د» (یاختهٔ زنده و یاختهٔ همراه) هر دو ویژگی آوند آبکشی‌اند، نه چوبی. تلهٔ تستی: دو ویژگیِ «سوراخ‌دار بودن دیوارهٔ عرضی» و «زنده‌ماندن یاخته‌های بالغ» پیوسته به‌اشتباه به آوند چوبی نسبت داده می‌شوند؛ هر دو نشانهٔ آوند آبکشی‌اند و آوند چوبیْ لولهٔ توخالیِ یاخته‌های مرده است.

پاسخنامه‌ی تحلیلی

«چوبی - جنس بخشی از دیوارهٔ آن - آبکشی - زنده» درست است؛ شیرهٔ خام در آوند چوبی جریان دارد و این آوند نامش را از بخش‌های چوبی‌جنسِ دیواره‌اش گرفته است؛ مواد آلی در آوند آبکشی می‌روند که یاخته‌های بالغش زنده می‌مانند. «آبکشی - سوراخ‌دار بودن دیوارهٔ آن - چوبی - مرده» نادرست است؛ جای دو آوند وارونه شده است: شیرهٔ خام هرگز در آوند آبکشی جابه‌جا نمی‌شود و مواد آلی هم در آوند چوبی نمی‌روند. «چوبی - سوراخ‌دار بودن دیوارهٔ آن - آبکشی - مرده» نادرست است؛ نامِ آوند چوبی از سوراخ‌دار بودن نمی‌آید و یاخته‌های بالغِ آوند آبکشی هم مرده نیستند بلکه زنده‌اند. «آبکشی - جنس بخشی از دیوارهٔ آن - چوبی - زنده» نادرست است؛ جای دو آوند وارونه است و افزون بر آن، وصفِ چوبی‌بودنِ دیواره به آوند آبکشی نسبت داده شده است. تلهٔ تستی: نامِ هر آوند از یک ویژگیِ متفاوت می‌آید: «چوبی» از جنسِ دیواره و «آبکشی» از سوراخ‌دار بودنِ دیوارهٔ عرضی. جابه‌جا گرفتنِ این دو ریشهٔ نام‌گذاری، رایج‌ترین خطای این بحث است.

پاسخنامه‌ی تحلیلی

«سن درخت حدود ۴۰ سال است و این حلقه‌ها از لایه‌های آوند چوبی ساخته شده‌اند» درست است؛ هر سال یک لایهٔ تازهٔ آوند چوبی افزوده می‌شود، پس شمارِ حلقه‌ها تخمینی از سن درخت می‌دهد؛ و چون بیشترِ قطرِ تنه از آوند چوبی است، این حلقه‌ها سطح زیادی را می‌پوشانند. «سن درخت حدود ۴۰ سال است و این حلقه‌ها از لایه‌های آوند آبکشی ساخته شده‌اند» نادرست است؛ شمارشِ سن درست است، اما حلقه‌های سالیانه از آوند چوبی پدید می‌آیند، نه آبکشی که سهم بسیار کمی از قطر تنه دارد. «سن درخت حدود ۲۰ سال است و هر حلقه از یک آوند چوبی و یک آبکشی ساخته شده است» نادرست است؛ هر حلقه معادلِ یک سال رشد است، نه نیم سال، و حلقه از جفت‌شدنِ دو نوع آوند پدید نمی‌آید. «سن درخت حدود ۴۰ سال است و این حلقه‌ها از انباشت شیرهٔ پروردهٔ فصلی ساخته شده‌اند» نادرست است؛ حلقه‌ها ساختاری از بافتِ آوندی‌اند، نه رسوبِ مایعی که در آوندها جریان دارد. تلهٔ تستی: شمارشِ حلقه‌ها معمولاً درست انجام می‌شود اما منشأ حلقه اشتباه گفته می‌شود؛ پرسش دو بخش دارد و گزینه‌ای که فقط بخش سن را درست بگوید هنوز نادرست است.

پاسخنامه‌ی تحلیلی

«بازدانگان - خزه‌ها - سرخس‌ها» درست است؛ تشکیل دانه روی پولک مخروط نشانهٔ بازدانگان است، نداشتنِ هم‌زمانِ آوند و ریشهٔ حقیقی نشانهٔ خزه‌ها، و آونددارِ بدون دانه با تکثیر هاگی نشانهٔ سرخس‌ها. «بازدانگان - سرخس‌ها - خزه‌ها» نادرست است؛ جای دو گروه آخر وارونه شده است: سرخس آوند دارد و خزه ندارد، در حالی که گیاه B صریحاً بدون آوند توصیف شده است. «نهان‌دانگان - خزه‌ها - سرخس‌ها» نادرست است؛ دانهٔ نهان‌دانگان درون میوه پنهان می‌شود و روی پولک مخروط قرار نمی‌گیرد، پس گیاه A نمی‌تواند نهان‌دانه باشد. «سرخس‌ها - خزه‌ها - بازدانگان» نادرست است؛ سرخس اصلاً دانه تولید نمی‌کند و بازدانه هم با هاگ زیاد نمی‌شود، پس هر دو انتساب وارونه است. تلهٔ تستی: داشتن یا نداشتنِ آوند، خزه را از سرخس جدا می‌کند؛ هر دو با هاگ زیاد می‌شوند و همین شباهت باعث می‌شود جای این دو به‌سادگی عوض شود.

پاسخنامه‌ی تحلیلی

«سه مورد» درست است؛ موارد «الف»، «ج» و «د» درست‌اند؛ تنها «ب» نادرست است، زیرا ریشه‌سا فقط گیاه را در بستر نگه می‌دارد و جذب آب از کل سطح بدن انجام می‌شود. «یک مورد» نادرست است؛ دست‌کم سه عبارت درست‌اند، پس شمارش یک مورد بسیار کمتر از واقعیت است. «دو مورد» نادرست است؛ قدیمی‌ترین‌بودن، ساخته‌شدن از یاخته‌های مشابه، و انتقالِ یاخته‌به‌یاخته هر سه درست‌اند و از دو بیشترند. «چهار مورد» نادرست است؛ ریشه‌سا هرگز آب را از عمق خاک نمی‌کشد؛ همین یک مورد نادرست، شمارش را از چهار پایین می‌آورد. تلهٔ تستی: ریشه‌سا شبیه ریشه به نظر می‌رسد اما کارِ جذب ندارد؛ همین شباهتِ ظاهری باعث می‌شود بند «ب» درست به نظر برسد.