Q: ترکیبی یونی از یونهای $A^{3+}$ و $B^{2-}$ تشکیل شده است. اگر تعداد یونهای $A^{3+}$ در این ترکیب $4$ عدد باشد، تعداد یونهای $B^{2-}$ باید چند عدد باشد تا ترکیب خنثی باشد؟

$6$ — بارِ مثبتِ کل $= 4 \times 3 = 12$. برایِ خنثیشدن، بارِ منفیِ کل هم باید $12$ باشد؛ چون هر $B^{2-}$ بارِ $2$ دارد، تعدادِ لازم $= 12 \div 2 = 6$. پاسخ درست «$6$» است. رد گزینههای نادرست: «$4$» نادرست است چون $4 \times 2=8 \neq 12$، بار خنثی نمیشود. «$8$» نادرست است چون $8 \times 2=16 \neq 12$. «$12$» نادرست است چون $12 \times 2=24 \neq 12$؛ این عدد بهاشتباه با بارِ مثبتِ کل یکسان گرفته شده، بدونِ تقسیم بر بارِ هر $B^{2-}$. تلهٔ تستی: تلهٔ اصلی این سؤال، فراموشکردنِ تقسیمِ بارِ کل بر بارِ هر یونِ منفی است؛ فقط محاسبهٔ بارِ کلِ مثبت کافی نیست، باید آن را بر بارِ هر آنیون هم تقسیم کرد تا تعدادِ لازم به دست آید.

Q: در واکنش $7.7\,\text{g}$ سدیم با $11.9\,\text{g}$ کلر، $19.6\,\text{g}$ سدیم کلرید تولید میشود. اگر $15.4\,\text{g}$ سدیم با $25.0\,\text{g}$ کلر واکنش دهد، چند گرم سدیم کلرید تولید میشود؟ (همه اعداد تقریبی)

$39.2\,\text{g}$ — برایِ $15.4\,\text{g}$ سدیم (دو برابرِ $7.7\,\text{g}$)، طبقِ نسبتِ ثابتِ ترکیب، به $2\times11.9=23.8\,\text{g}$ کلر نیاز است. چون $25.0\,\text{g}$ کلر در دسترس است (بیشتر از نیاز)، سدیم مادهٔ محدودکننده است. جرمِ محصول $=15.4+23.8=39.2\,\text{g}$. پاسخ درست «$39.2\,\text{g}$» است. رد گزینههای نادرست: «$31.0\,\text{g}$» نادرست است چون با هیچکدام از محاسباتِ ممکن (نه نسبتِ ثابت، نه جمعِ مستقیم) همخوانی ندارد. «$40.4\,\text{g}$» نادرست است چون این عدد از جمعِ مستقیمِ $15.4+25.0$ به دست میآید، بدونِ توجه به اینکه کلر مازاد دارد و همهٔ آن مصرف نمیشود. «$41.9\,\text{g}$» نادرست است چون این عدد با هیچ محاسبهٔ منطقیای سازگار نیست. تلهٔ تستی: تلهٔ اصلی این سؤال، جمعکردنِ مستقیمِ دو جرمِ دادهشده بدونِ بررسیِ اینکه آیا این دو دقیقاً به نسبتِ لازم داده شدهاند یا یکی مازاد دارد است؛ باید همیشه نسبتِ ثابتِ ترکیب را چک کرد و مادهٔ محدودکننده را شناسایی نمود.

Q: در واکنش $7.7\,\text{g}$ از فلز A با $11.9\,\text{g}$ از گاز B، ترکیب C تشکیل میشود. اگر $0.5\,\text{g}$ از فلز A اضافی باقی بماند، جرم ترکیب C چند گرم است؟

$19.1\,\text{g}$ — جرمِ واقعیِ فلزِ $A$ که وارد واکنش شده: $7.7-0.5=7.2\,\text{g}$ (چون $0.5\,\text{g}$ آن واکنش نکرده و باقی مانده است). طبقِ پایستگیِ جرم، جرمِ محصولِ $C = 7.2+11.9=19.1\,\text{g}$. پاسخ درست «$19.1\,\text{g}$» است. رد گزینههای نادرست: «$19.6\,\text{g}$» نادرست است چون این عدد از جمعِ کاملِ $7.7+11.9$ به دست میآید، بدونِ کسرِ $0.5\,\text{g}$ باقیماندهٔ واکنشنکرده. «$18.6\,\text{g}$» نادرست است چون این عدد با هیچ محاسبهٔ درستی همخوانی ندارد. «$20.1\,\text{g}$» نادرست است چون این عدد از جمعِ نادرست (افزودنِ بهجایِ کسرِ $0.5$) به دست میآید. تلهٔ تستی: تلهٔ اصلی این سؤال، فراموشکردنِ کسرِ مقدارِ واکنشنکرده (باقیمانده) از جرمِ اولیه پیش از اعمالِ پایستگیِ جرم است؛ فقط مقدارِ **واقعاً واکنشدادهشده** باید در محاسبه لحاظ شود.

Q: در یک واکنش، $10$ گرم سدیم با مقدار کافی کلر واکنش میدهد. اگر نسبت جرمی سدیم به کلر در واکنش $7.7$ به $11.9$ باشد، چند گرم سدیم کلرید تولید میشود؟ (jرم محصول برابر مجموع جرم واکنشدهندههای مصرفشده است)

$25.4\,\text{g}$ — برایِ $10\,\text{g}$ سدیم، طبقِ نسبتِ $7.7:11.9$، جرمِ کلرِ لازم $=\dfrac{11.9}{7.7}\times10\approx15.4\,\text{g}$ (تقریبی). چون کلر «کافی» فرض شده (سدیم بهطورِ کامل مصرف میشود)، جرمِ محصول $=10+15.4=25.4\,\text{g}$. پاسخ درست «$25.4\,\text{g}$» است. رد گزینههای نادرست: «$19.6\,\text{g}$» نادرست است چون این عدد مربوط به واکنشِ اصلیِ $7.7\,\text{g}$ سدیم است، نه $10\,\text{g}$ سدیمِ این سؤال. «$21.6\,\text{g}$» نادرست است چون از یک محاسبهٔ نادرست (شاید جمعِ $10$ با نسبتِ سادهشدهٔ اشتباه) به دست آمده. «$17.4\,\text{g}$» نادرست است چون کمتر از جرمِ اولیهٔ سدیم بهعلاوهٔ هر مقدار کلر است و از نظرِ منطقی با پایستگیِ جرم ناسازگار است. تلهٔ تستی: تلهٔ اصلی این سؤال، عدمِ محاسبهٔ درستِ جرمِ کلرِ لازم با استفاده از نسبتِ ثابتِ ترکیب پیش از جمعکردنِ نهایی است؛ باید ابتدا با تناسب، جرمِ دقیقِ مادهٔ دوم محاسبه شود، سپس با جرمِ مادهٔ اول جمع شود.

Q: در واکنش $2H_{2} + O_{2} \rightarrow 2H_{2}O$، اگر $6\,g$ هیدروژن با $32\,g$ اکسیژن واکنش دهد، کدام یک از موارد زیر درست است؟

$36\,g$ آب و $2\,g$ هیدروژن باقی میماند — مولِ $O_2$: $\dfrac{32}{32}=1$ مول. مولِ $H_2$: $\dfrac{6}{2}=3$ مول. طبقِ نسبتِ $2:1$ ($H_2:O_2$)، برایِ $1$ مول $O_2$ فقط $2$ مول $H_2$ (معادل $4\,\text{g}$) لازم است؛ چون $3$ مول $H_2$ در دسترس است، اکسیژن محدودکننده است و $1$ مول $H_2$ (معادل $2\,\text{g}$) باقی میماند. آبِ تولیدی: $2$ مول $\times 18=36\,\text{g}$. پاسخ درست «$36\,g$ آب و $2\,g$ هیدروژن باقی میماند» است. رد گزینههای نادرست: «$36\,g$ آب و $6\,g$ هیدروژن باقی میماند» نادرست است چون اگر $6\,\text{g}$ کامل باقی میماند یعنی هیچ هیدروژنی مصرف نشده، که با تولیدِ آب ناسازگار است. «$32\,g$ آب و $4\,g$ هیدروژن باقی میماند» نادرست است چون جرمِ آب باید $36\,\text{g}$ باشد (طبقِ محاسبهٔ مولی)، نه $32\,\text{g}$. «$36\,g$ آب و $4\,g$ هیدروژن باقی میماند» نادرست است چون هیدروژنِ باقیمانده باید $2\,\text{g}$ باشد ($6-4=2$)، نه $4\,\text{g}$. تلهٔ تستی: تلهٔ اصلی این سؤال، فراموشکردنِ تعیینِ مادهٔ محدودکننده (اینجا اکسیژن، نه هیدروژن که فراوانتر است) پیش از محاسبهٔ مقدارِ محصول و باقیمانده است.

Question 1

ترکیبی یونی از یون‌های $A^{3+}$ و $B^{2-}$ تشکیل شده است. اگر تعداد یون‌های $A^{3+}$ در این ترکیب $4$ عدد باشد، تعداد یون‌های $B^{2-}$ باید چند عدد باشد تا ترکیب خنثی باشد؟

Accepted Answer

$6$ — بارِ مثبتِ کل $= 4 	imes 3 = 12$. برایِ خنثی‌شدن، بارِ منفیِ کل هم باید $12$ باشد؛ چون هر $B^{2-}$ بارِ $2$ دارد، تعدادِ لازم $= 12 \div 2 = 6$. پاسخ درست «$6$» است.
رد گزینه‌های نادرست: «$4$» نادرست است چون $4 	imes 2=8 
eq 12$، بار خنثی نمی‌شود. «$8$» نادرست است چون $8 	imes 2=16 
eq 12$. «$12$» نادرست است چون $12 	imes 2=24 
eq 12$؛ این عدد به‌اشتباه با بارِ مثبتِ کل یکسان گرفته شده، بدونِ تقسیم بر بارِ هر $B^{2-}$.
تلهٔ تستی: تلهٔ اصلی این سؤال، فراموش‌کردنِ تقسیمِ بارِ کل بر بارِ هر یونِ منفی است؛ فقط محاسبهٔ بارِ کلِ مثبت کافی نیست، باید آن را بر بارِ هر آنیون هم تقسیم کرد تا تعدادِ لازم به دست آید.

Question 2

در واکنش $7.7\,	ext{g}$ سدیم با $11.9\,	ext{g}$ کلر، $19.6\,	ext{g}$ سدیم کلرید تولید می‌شود. اگر $15.4\,	ext{g}$ سدیم با $25.0\,	ext{g}$ کلر واکنش دهد، چند گرم سدیم کلرید تولید می‌شود؟ (همه اعداد تقریبی)

Accepted Answer

$39.2\,	ext{g}$ — برایِ $15.4\,	ext{g}$ سدیم (دو برابرِ $7.7\,	ext{g}$)، طبقِ نسبتِ ثابتِ ترکیب، به $2	imes11.9=23.8\,	ext{g}$ کلر نیاز است. چون $25.0\,	ext{g}$ کلر در دسترس است (بیشتر از نیاز)، سدیم مادهٔ محدودکننده است. جرمِ محصول $=15.4+23.8=39.2\,	ext{g}$. پاسخ درست «$39.2\,	ext{g}$» است.
رد گزینه‌های نادرست: «$31.0\,	ext{g}$» نادرست است چون با هیچ‌کدام از محاسباتِ ممکن (نه نسبتِ ثابت، نه جمعِ مستقیم) همخوانی ندارد. «$40.4\,	ext{g}$» نادرست است چون این عدد از جمعِ مستقیمِ $15.4+25.0$ به دست می‌آید، بدونِ توجه به اینکه کلر مازاد دارد و همهٔ آن مصرف نمی‌شود. «$41.9\,	ext{g}$» نادرست است چون این عدد با هیچ محاسبهٔ منطقی‌ای سازگار نیست.
تلهٔ تستی: تلهٔ اصلی این سؤال، جمع‌کردنِ مستقیمِ دو جرمِ داده‌شده بدونِ بررسیِ اینکه آیا این دو دقیقاً به نسبتِ لازم داده شده‌اند یا یکی مازاد دارد است؛ باید همیشه نسبتِ ثابتِ ترکیب را چک کرد و مادهٔ محدودکننده را شناسایی نمود.

Question 3

در واکنش $7.7\,	ext{g}$ از فلز A با $11.9\,	ext{g}$ از گاز B، ترکیب C تشکیل می‌شود. اگر $0.5\,	ext{g}$ از فلز A اضافی باقی بماند، جرم ترکیب C چند گرم است؟

Accepted Answer

$19.1\,	ext{g}$ — جرمِ واقعیِ فلزِ $A$ که وارد واکنش شده: $7.7-0.5=7.2\,	ext{g}$ (چون $0.5\,	ext{g}$ آن واکنش نکرده و باقی مانده است). طبقِ پایستگیِ جرم، جرمِ محصولِ $C = 7.2+11.9=19.1\,	ext{g}$. پاسخ درست «$19.1\,	ext{g}$» است.
رد گزینه‌های نادرست: «$19.6\,	ext{g}$» نادرست است چون این عدد از جمعِ کاملِ $7.7+11.9$ به دست می‌آید، بدونِ کسرِ $0.5\,	ext{g}$ باقی‌ماندهٔ واکنش‌نکرده. «$18.6\,	ext{g}$» نادرست است چون این عدد با هیچ محاسبهٔ درستی همخوانی ندارد. «$20.1\,	ext{g}$» نادرست است چون این عدد از جمعِ نادرست (افزودنِ به‌جایِ کسرِ $0.5$) به دست می‌آید.
تلهٔ تستی: تلهٔ اصلی این سؤال، فراموش‌کردنِ کسرِ مقدارِ واکنش‌نکرده (باقی‌مانده) از جرمِ اولیه پیش از اعمالِ پایستگیِ جرم است؛ فقط مقدارِ **واقعاً واکنش‌داده‌شده** باید در محاسبه لحاظ شود.

Question 4

در یک واکنش، $10$ گرم سدیم با مقدار کافی کلر واکنش می‌دهد. اگر نسبت جرمی سدیم به کلر در واکنش $7.7$ به $11.9$ باشد، چند گرم سدیم کلرید تولید می‌شود؟ (jرم محصول برابر مجموع جرم واکنش‌دهنده‌های مصرف‌شده است)

Accepted Answer

$25.4\,	ext{g}$ — برایِ $10\,	ext{g}$ سدیم، طبقِ نسبتِ $7.7:11.9$، جرمِ کلرِ لازم $=\dfrac{11.9}{7.7}	imes10\approx15.4\,	ext{g}$ (تقریبی). چون کلر «کافی» فرض شده (سدیم به‌طورِ کامل مصرف می‌شود)، جرمِ محصول $=10+15.4=25.4\,	ext{g}$. پاسخ درست «$25.4\,	ext{g}$» است.
رد گزینه‌های نادرست: «$19.6\,	ext{g}$» نادرست است چون این عدد مربوط به واکنشِ اصلیِ $7.7\,	ext{g}$ سدیم است، نه $10\,	ext{g}$ سدیمِ این سؤال. «$21.6\,	ext{g}$» نادرست است چون از یک محاسبهٔ نادرست (شاید جمعِ $10$ با نسبتِ ساده‌شدهٔ اشتباه) به دست آمده. «$17.4\,	ext{g}$» نادرست است چون کمتر از جرمِ اولیهٔ سدیم به‌علاوهٔ هر مقدار کلر است و از نظرِ منطقی با پایستگیِ جرم ناسازگار است.
تلهٔ تستی: تلهٔ اصلی این سؤال، عدمِ محاسبهٔ درستِ جرمِ کلرِ لازم با استفاده از نسبتِ ثابتِ ترکیب پیش از جمع‌کردنِ نهایی است؛ باید ابتدا با تناسب، جرمِ دقیقِ مادهٔ دوم محاسبه شود، سپس با جرمِ مادهٔ اول جمع شود.

Question 5

در واکنش $2H_{2} + O_{2} \rightarrow 2H_{2}O$، اگر $6\,g$ هیدروژن با $32\,g$ اکسیژن واکنش دهد، کدام یک از موارد زیر درست است؟

Accepted Answer

$36\,g$ آب و $2\,g$ هیدروژن باقی می‌ماند — مولِ $O_2$: $\dfrac{32}{32}=1$ مول. مولِ $H_2$: $\dfrac{6}{2}=3$ مول. طبقِ نسبتِ $2:1$ ($H_2:O_2$)، برایِ $1$ مول $O_2$ فقط $2$ مول $H_2$ (معادل $4\,	ext{g}$) لازم است؛ چون $3$ مول $H_2$ در دسترس است، اکسیژن محدودکننده است و $1$ مول $H_2$ (معادل $2\,	ext{g}$) باقی می‌ماند. آبِ تولیدی: $2$ مول $	imes 18=36\,	ext{g}$. پاسخ درست «$36\,g$ آب و $2\,g$ هیدروژن باقی می‌ماند» است.
رد گزینه‌های نادرست: «$36\,g$ آب و $6\,g$ هیدروژن باقی می‌ماند» نادرست است چون اگر $6\,	ext{g}$ کامل باقی می‌ماند یعنی هیچ هیدروژنی مصرف نشده، که با تولیدِ آب ناسازگار است. «$32\,g$ آب و $4\,g$ هیدروژن باقی می‌ماند» نادرست است چون جرمِ آب باید $36\,	ext{g}$ باشد (طبقِ محاسبهٔ مولی)، نه $32\,	ext{g}$. «$36\,g$ آب و $4\,g$ هیدروژن باقی می‌ماند» نادرست است چون هیدروژنِ باقی‌مانده باید $2\,	ext{g}$ باشد ($6-4=2$)، نه $4\,	ext{g}$.
تلهٔ تستی: تلهٔ اصلی این سؤال، فراموش‌کردنِ تعیینِ مادهٔ محدودکننده (اینجا اکسیژن، نه هیدروژن که فراوان‌تر است) پیش از محاسبهٔ مقدارِ محصول و باقی‌مانده است.

ذره	بار الکتریکی	مثال	رسانایی محلول
یون	مثبت یا منفی	$Na^+$ ، $Cl^-$ ، $Cu^{2+}$	دارد
مولکول	خنثی	آب، شکر، اتانول	ندارد

ویژگی	پیوند یونی	پیوند اشتراکی
نوع اتم	فلز + نافلز	نافلز + نافلز
مکانیزم	داد و ستد الکترون	اشتراک الکترون
ذرهٔ حاصل	یون (باردار)	مولکول (خنثی)
رسانایی محلول	بله	خیر
مثال	$NaCl$ ، $MgO$	$H_2O$ ، $CH_4$

فصل 02 (علوم تجربی نهم)

خلاصه‌ی درسنامه

فصل 02 (علوم تجربی نهم)

ذره‌های سازندهٔ مواد

چرا اتم‌ها واکنش می‌دهند؟

ویژگی‌های ترکیب یونی

پیوند اشتراکی

مقایسهٔ دو پیوند

قانون پایستگی جرم

یون‌ها در بدن

فراتر از کتاب

نمونهٔ کامل

تله‌های رایج

نمونه تست

مباحث مرتبط

ادامه‌ی این مبحث رو ببین