جنگ تحمیلی و دفاع مقدس (تاریخ ۳)

پاسخنامه‌ی تحلیلی

صدام از تجربهٔ اشغال سریع اراضی توسط اسرائیل الهام گرفته بود، بنابراین گزینهٔ «حمله رژیم صهیونیستی به اعراب در سال ۱۹۶۷» درست است. «حمله آلمان نازی به لهستان در جنگ جهانی دوم» رد می‌شود چون هیچ ارتباط الگوبرداری تاریخی با این رویداد وجود نداشت؛ «کودتای حزب بعث در سال ۱۹۶۸» نیز رد می‌شود چون این رویداد به روند به‌قدرت‌رسیدن خود صدام مربوط است نه الگوی نظامی حمله؛ «جنگ‌های صلیبی در خاورمیانه» نیز رد می‌شود چون هیچ سندی الگوبرداری صدام از این جنگ‌ها را تأیید نمی‌کند. تلهٔ تستی: دانش‌آموزان گاهی کودتای ۱۹۶۸ حزب بعث را با انگیزهٔ نظامی حملهٔ صدام اشتباه می‌گیرند، در حالی‌که این دو رویداد کاملاً متفاوت‌اند.

پاسخنامه‌ی تحلیلی

قطعنامهٔ «قطعنامه ۴۷۹» با وجود آغاز تهاجم گستردهٔ عراق، تجاوز این کشور را محکوم نکرد و فقط دو طرف را به آتش‌بس فراخواند. وارسی مستقل: قطعنامهٔ ۴۷۹ در مهر ۱۳۵۹ (چند روز پس از آغاز جنگ) صادر شد و در متن آن نه نامی از «متجاوز» آمد و نه خواستِ عقب‌نشینی نیروهای عراقی؛ همین سکوت، بعدها معیار مقایسه با قطعنامهٔ ۶۶۰ (دربارهٔ کویت) شد. «قطعنامه ۵۹۸» رد می‌شود چون این قطعنامه سال‌ها بعد (۱۳۶۶) و برای پایان جنگ صادر شد، نه در روزهای نخست آن؛ «قطعنامه ۶۶۰» رد می‌شود چون مربوط به حملهٔ عراق به کویت در ۱۳۶۹ است و برخلاف ۴۷۹، صراحتاً متجاوز را محکوم کرد؛ «قطعنامه ۵۸۸» نیز رد می‌شود چون هرچند قطعنامه‌ای واقعی در جریان همین جنگ است، در مهر ۱۳۶۵ و برای پیگیری اجرای قطعنامهٔ پیشین صادر شد، نه در روزهای نخست جنگ. تلهٔ تستی: خلط قطعنامهٔ ۴۷۹ (بدون محکومیت، مربوط به ایران) با قطعنامهٔ ۶۶۰ (با محکومیت صریح، مربوط به کویت) شایع‌ترین اشتباه این مبحث است.

پاسخنامه‌ی تحلیلی

پاسخ صحیح آن است که «در حمله به کویت با قطعنامهٔ ۶۶۰ فوراً تجاوز را محکوم کرد؛ اما دربارهٔ ایران سکوت کرد»؛ این دوگانگی رفتار شورای امنیت، تفاوت کلیدی برخورد با دو تجاوز مشابه را نشان می‌دهد. «در حمله به ایران عراق را تحریم نظامی کرد اما در کویت نکرد» رد می‌شود چون واقعیت برعکس است: قدرت‌های بزرگ در جریان جنگ با ایران، سلاح فراوان در اختیار عراق گذاشتند؛ «در هر دو مورد، موضعی کاملاً بی‌طرفانه و یکسان اتخاذ کرد» رد می‌شود چون واکنش شورای امنیت به این دو تجاوز کاملاً متفاوت بود؛ «در قبال ایران قطعنامهٔ ۵۹۸ را همان روزهای نخست جنگ صادر کرد؛ برای کویت قطعنامه‌ای صادر نکرد» نیز رد می‌شود چون قطعنامهٔ ۶۶۰ دقیقاً برای کویت صادر شد. تلهٔ تستی: مقایسهٔ قطعنامهٔ ۴۷۹ (بدون محکومیت) با قطعنامهٔ ۶۶۰ (با محکومیت صریح) نشانهٔ آشکار یک‌بام‌و‌دوهوایی سیاست بین‌الملل است.

پاسخنامه‌ی تحلیلی

شهید مصطفی چمران با تجربهٔ چریکی خود، فرماندهی نیروهای نامنظم دفاعی را در ماه‌های نخست جنگ بر عهده داشت؛ بنابراین گزینهٔ «شهید مصطفی چمران» درست است. «سپهبد علی صیاد شیرازی» رد می‌شود چون او بعدها و عمدتاً در فرماندهی نیروهای منظم ارتش (از جمله در عملیات مرصاد) نقش‌آفرینی کرد؛ «سردار قاسم سلیمانی» رد می‌شود چون او در آن مقطع فرماندهی گروهی محلی داشت نه فرماندهی کلان نیروهای نامنظم؛ «سرلشکر فلاحی» نیز رد می‌شود چون او از فرماندهان ارتش بود، نه نیروهای نامنظم مردمی. تلهٔ تستی: نباید فرماندهان بعدیِ عملیات‌های بزرگ (مانند صیاد شیرازی در مرصاد) را با فرماندهٔ نیروهای نامنظمِ روزهای نخست جنگ (چمران) اشتباه گرفت.

پاسخنامه‌ی تحلیلی

«آزادسازی خرمشهر - سوم خرداد ۱۳۶۱» به‌عنوان اوج حماسهٔ دفاع مقدس شناخته می‌شود، چون طی عملیات بیت‌المقدس این شهر پس از ماه‌ها اشغال آزاد شد. «آزادسازی آبادان - مهر ۱۳۶۰» رد می‌شود چون این رویداد پیش‌تر و طی عملیات ثامن‌الائمه رخ داد؛ «پذیرش قطعنامه ۵۹۸ - تیر ۱۳۶۷» رد می‌شود چون این رویداد به پایان جنگ مربوط است نه اوج حماسهٔ آزادسازی؛ «شکست منافقین در مرصاد - مرداد ۱۳۶۷» نیز رد می‌شود چون این واقعه به عملیاتی در پایان جنگ علیه منافقین مربوط است. تلهٔ تستی: تاریخ سوم خرداد ۱۳۶۱ (آزادسازی خرمشهر) رایج‌ترین تاریخ کنکوری این فصل است و نباید با تاریخ‌های دیگر عملیات‌ها خلط شود.

پاسخنامه‌ی تحلیلی

پس از آزادسازی خرمشهر، ایران خواستار «عقب‌نشینی کامل، شناسایی متجاوز و خسارات جنگی» شد. «پایان فوری جنگ بدون هیچ قید و شرطی» رد می‌شود چون دقیقاً برخلاف آن، ایران شروط مشخصی مطرح کرد؛ «پیشروی تا بغداد و سرنگونی حزب بعث» رد می‌شود چون این هدف رسمی ایران نبود؛ «واگذاری بخشی از اروندرود در ازای دریافت غرامت» نیز رد می‌شود چون چنین معامله‌ای مطرح نشد. تلهٔ تستی: بسیاری تصور می‌کنند ایران بلافاصله پس از فتح خرمشهر خواستار پایان بی‌قیدوشرط جنگ بود، در حالی‌که همین شروط، دلیل اصلی تداوم جنگ تا ۱۳۶۷ بود.

پاسخنامه‌ی تحلیلی

«حلبچه» بزرگ‌ترین حملهٔ شیمیایی به غیرنظامیان در تاریخ معاصر بود که حدود ۵۰۰۰ کشته بر جای گذاشت. «سردشت» و «زرده» رد می‌شوند چون بمباران شیمیایی این دو منطقهٔ ایرانی، هرچند فاجعه‌بار، از نظر تعداد قربانیان به وسعت حلبچه نبود؛ «هیروشیما» نیز رد می‌شود چون آن حمله با سلاح هسته‌ای بود، نه شیمیایی. تلهٔ تستی: حلبچه در خاک عراق واقع است و قربانیان آن کردهای عراقی بودند، نه ایرانی؛ این نکتهٔ جغرافیایی محل خطای رایج دانش‌آموزان است.

پاسخنامه‌ی تحلیلی

جهاد سازندگی برای «پشتیبانی مهندسی جنگ مانند ساخت خاکریز و پل» تشکیل شد. «آموزش نظامی به دانش‌آموزان» رد می‌شود چون این وظیفهٔ نهادهای دیگر بود؛ «جمع‌آوری کمک‌های مالی از کشورهای خارجی» رد می‌شود چون جهاد سازندگی نهادی داخلی و مردمی بود نه مالی-بین‌المللی؛ «مقابله اطلاعاتی با منافقین در شهرها» نیز رد می‌شود چون این وظیفهٔ نهادهای امنیتی بود. تلهٔ تستی: جهاد سازندگی را نباید با نهادهای امنیتی یا آموزشی اشتباه گرفت؛ کارکرد اصلی آن، پشتیبانی مهندسی و لجستیکی میدان نبرد بود که به لقب «سنگرسازان بی‌سنگر» انجامید.

پاسخنامه‌ی تحلیلی

پاسخ صحیح «حضور ۵۰۰ هزار دانش‌آموز و ۳۶ هزار معلم شهید، اسیر و جانباز» است. «صرفاً به جمع‌آوری کمک‌های مالی می‌پرداختند.» رد می‌شود چون حضور دانش‌آموزان و معلمان، مستقیم و در قالب حضور میدانی در جبهه بود؛ «معلمان از رفتن به جبهه معاف بودند.» رد می‌شود چون آمار بالای شهدای معلم دقیقاً خلاف این ادعا را ثابت می‌کند؛ «بخش عمده‌ای از بدنه تخصصی نیروی هوایی را تشکیل می‌دادند.» نیز رد می‌شود چون نیروی هوایی نهادی تخصصی و جدا از حضور عمومی دانش‌آموزان و معلمان بود. تلهٔ تستی: آمار ۵۰۰ هزار دانش‌آموز و ۳۶ هزار معلم از نکات پرتکرار کنکوری این فصل است و باید دقیقاً (نه تقریبی و جابه‌جا) به خاطر سپرده شود.

پاسخنامه‌ی تحلیلی

عبارتِ «بلافاصله در همان سالِ آغازِ جنگ (۱۳۵۹) اعلام شد.» دربارهٔ اعلامِ رسمیِ متجاوزبودنِ عراق نادرست است؛ این اعلامیه نه در سالِ ۱۳۵۹، بلکه سال‌ها بعد، در ۱۳۷۰ (یعنی سه سال پس از پذیرشِ قطعنامهٔ ۵۹۸ در ۱۳۶۷)، از سویِ دبیرکلِ وقتِ سازمانِ ملل صادر شد. «در سالِ ۱۳۷۰، سه سال پس از پذیرشِ قطعنامهٔ ۵۹۸، رسماً اعلام شد.» درست است و رد نمی‌شود، چون این دقیقاً تاریخِ واقعیِ صدورِ اعلامیه است؛ «سال‌ها پس از پایانِ رسمیِ جنگ در سازمانِ ملل اعلام شد.» نیز درست است، چون جنگ در ۱۳۶۷ با پذیرشِ قطعنامه عملاً پایان یافت و اعلامیهٔ متجاوزبودن سه سال بعدتر (۱۳۷۰) صادر شد؛ «نوعی تأییدِ رسمیِ بین‌المللی بر حقانیتِ ایران بود.» نیز گزارهٔ درستی است، چون این اعلامیه از سویِ بالاترین نهادِ بین‌المللی، روایتِ ایران دربارهٔ آغازگربودنِ عراق را تأیید کرد. تلهٔ تستی: دانش‌آموزان اغلب تصور می‌کنند اعلامِ رسمیِ متجاوزبودنِ عراق هم‌زمان با آغازِ جنگ یا بلافاصله پس از آن صادر شد، در حالی‌که این اعلامیه با فاصلهٔ چند سال (۱۳۷۰، سه سال پس از پذیرشِ قطعنامهٔ ۵۹۸) صادر شد؛ خلطِ این دو زمان، رایج‌ترین خطا در این پرسش است.