پرش به محتوای اصلی

کار، انرژی و قانون پایستگی (هنر)

بخشی از بانک سؤال طبقه‌بندی‌شده‌ی این مبحث در کوئیز سنتر — رایگان و بدون نیاز به ثبت‌نام

خلاصه‌ی درسنامه

این خلاصه‌ای از درسنامه‌ی کامل است. متن کامل با همه‌ی نکته‌ها، مثال‌های حل‌شده و جمع‌بندی، با ثبت‌نام رایگان در دسترست قرار می‌گیرد.

انرژی (هنر)

تابی که رها می‌شود در پایین‌ترین نقطه تندترین است و در بالاترین نقطه لحظه‌ای می‌ایستد. چیزی از بین نرفته؛ فقط شکلِ انرژی عوض شده است. همین ایده — تبدیل‌شدن و در عینِ حال پایستنِ انرژی — ستونِ این فصل است.

قانونِ بزرگ: انرژی پایسته است

انرژی نه خلق می‌شود و نه از بین می‌رود، فقط از شکلی به شکلِ دیگر تبدیل می‌شود. در یک سامانهٔ منزوی:

Etotal=Emechanical+Einternal+⋯=ثابتE_{\text{total}} = E_{\text{mechanical}} + E_{\text{internal}} + \cdots = \text{ثابت}ادامهٔ فرمول را افقی ببین

دو انبارِ انرژیِ مکانیکی

انرژیِ جنبشی، انرژیِ ناشی از حرکت:

K=12mv2K = \frac{1}{2}mv^2ادامهٔ فرمول را افقی ببین

کمیتی نرده‌ای، همیشه مثبت یا صفر، و مستقل از جهتِ حرکت. چون به مربعِ تندی بستگی دارد، دو برابر شدنِ تندی KKادامهٔ فرمول را افقی ببین را چهار برابر می‌کند، ولی دو برابر شدنِ جرم فقط دو برابر.

انرژیِ پتانسیلِ گرانشی، انرژیِ ناشی از جایگاه:

U=mghU = mghادامهٔ فرمول را افقی ببین

این انرژی ویژگیِ سامانهٔ جسم–زمین است، نه تنها جسم. مبدأ را هر جا بخواهی می‌گذاری؛ U1U_1ادامهٔ فرمول را افقی ببین و U2U_2ادامهٔ فرمول را افقی ببین عوض می‌شوند اما ΔU\Delta Uادامهٔ فرمول را افقی ببین و نتیجهٔ فیزیکیِ مسئله تغییر نمی‌کند. برای فنرِ فشرده یا کشیده هم انرژیِ پتانسیلِ کشسانی داریم: Us=12kx2U_s = \frac{1}{2}kx^2ادامهٔ فرمول را افقی ببین.

انرژیِ مکانیکی مجموعِ این دو است:

E=K+UE = K + Uادامهٔ فرمول را افقی ببین

پیش از گذاشتنِ عدد در KKادامهٔ فرمول را افقی ببین، تندی را به متر بر ثانیه ببر: v(m/s)=v(km/h)/3.6v(\text{m/s}) = v(\text{km/h})/3.6ادامهٔ فرمول را افقی ببین. فراموش‌کردنِ همین تبدیل، رایج‌ترین خطای محاسباتیِ این فصل است.

پایستگیِ انرژیِ مکانیکی

اگر نیروهای اتلافی (اصطکاک، مقاومتِ هوا) ناچیز باشند:

12mv12+mgh1=12mv22+mgh2\frac{1}{2}mv_1^2 + mgh_1 = \frac{1}{2}mv_2^2 + mgh_2ادامهٔ فرمول را افقی ببین

جرم از دو طرف حذف می‌شود. نتیجهٔ زیبا این است که تندیِ جسم در یک ارتفاعِ معین به مسیر بستگی ندارد؛ سُرسرهٔ پیچ‌دار و سقوطِ مستقیم، هر دو به یک تندی می‌رسند:

v=2g(H−h)v = \sqrt{2g(H-h)}ادامهٔ فرمول را افقی ببین

پایین‌رفتن یعنی UUادامهٔ فرمول را افقی ببین کم و KKادامهٔ فرمول را افقی ببین زیاد؛ بالارفتن برعکس؛ و EEادامهٔ فرمول را افقی ببین در هر دو حالت ثابت.

کار، راهِ انتقالِ انرژی

انرژی با کار جابه‌جا می‌شود. برای نیروی ثابتِ هم‌جهت با جابه‌جایی W=FdW = Fdادامهٔ فرمول را افقی ببین، و برای نیروی زاویه‌دار:

W=Fdcos⁡θW = Fd\cos\thetaادامهٔ فرمول را افقی ببین

تنها مؤلفهٔ نیرو در راستای جابه‌جایی کار انجام می‌دهد. پس θ=0\theta = 0ادامهٔ فرمول را افقی ببین بیشینهٔ کارِ مثبت، θ=90∘\theta = 90^\circادامهٔ فرمول را افقی ببین کارِ صفر و θ=180∘\theta = 180^\circادامهٔ فرمول را افقی ببین بیشینهٔ کارِ منفی است. به همین دلیل وزن و نیروی عمودیِ سطح در حرکتِ افقی کارِ صفر انجام می‌دهند و اصطکاک همیشه کارِ منفی.

کار کمیتی نرده‌ای است و می‌تواند مثبت، منفی یا صفر باشد. کارِ کل جمعِ کارِ تک‌تکِ نیروهاست و با کارِ نیروی خالص برابر است.

قضیهٔ کار ـ انرژیِ جنبشی

Wt=K2−K1=ΔKW_t = K_2 - K_1 = \Delta Kادامهٔ فرمول را افقی ببین

کارِ کلِ مثبت جسم را تندتر، کارِ منفی آن را کندتر و کارِ صفر تندی‌اش را بی‌تغییر می‌گذارد. این قضیه مستقیماً از قانونِ دومِ نیوتون به دست می‌آید و برای هر مسیری، حتی مسیرِ خمیده، درست است.

نیروی پایستار و کارِ وزن

Wوزن=−ΔUW_{\text{وزن}} = -\Delta Uادامهٔ فرمول را افقی ببین

پایین‌رفتن ← ΔU<0\Delta U < 0ادامهٔ فرمول را افقی ببین ← کارِ وزن مثبت؛ بالارفتن ← کارِ وزن منفی. چون کارِ وزن به مسیر بستگی ندارد و فقط به اختلافِ ارتفاع، وزن یک نیروی پایستار است.

وقتی اصطکاک هست: انرژیِ درونی

انرژیِ درونیِ یک جسم مجموعِ انرژیِ ذرات سازندهٔ آن است و با گرم‌شدن افزایش می‌یابد. نیروهای اتلافی انرژیِ مکانیکی را کم می‌کنند:

Wf=E2−E1W_f = E_2 - E_1ادامهٔ فرمول را افقی ببین

و دقیقاً همان مقدار به انرژیِ درونی افزوده می‌شود؛ کاهشِ انرژیِ مکانیکی = افزایشِ انرژیِ درونی. گرم‌شدنِ فلز زیرِ سوهان، همین جمله است.

توان و بازده

توان یعنی آهنگِ انجامِ کار:

Pav=WΔt,P=FvP_{av} = \frac{W}{\Delta t},\qquad P = Fvادامهٔ فرمول را افقی ببین1 W=1 Js,1 hp≈746 W,1 kWh=3.6×106 J1\,\text{W} = 1\,\frac{\text{J}}{\text{s}},\qquad 1\,\text{hp} \approx 746\,\text{W},\qquad 1\,\text{kWh} = 3.6\times10^6\,\text{J}ادامهٔ فرمول را افقی ببین

دقت کن که کیلووات‌ساعت یکای انرژی است، نه توان.

بازده نسبتِ انرژیِ مفید به انرژیِ داده‌شده است:

η=EخروجیEورودی×100%\eta = \frac{E_{\text{خروجی}}}{E_{\text{ورودی}}} \times 100\%ادامهٔ فرمول را افقی ببین

همیشه کمتر از ۱۰۰٪، چون بخشی از انرژیِ ورودی به گرما (انرژیِ درونی) می‌رود. در سامانه‌های زنجیره‌ای بازده‌ها در هم ضرب می‌شوند: نیروگاهی با بازدهِ ۳۵٪، خطِ انتقالی با ۹۰٪ و لامپِ رشته‌ای با ۵٪، روی هم بازدهی نزدیکِ ۱.۶٪ می‌دهند — یعنی تنها همین اندازه از انرژیِ سوخت به نور تبدیل می‌شود.

در مسائلِ کنکور معمولاً توانِ متوسط کافی است، ولی توانِ لحظه‌ای هم همان P=FvP = Fvادامهٔ فرمول را افقی ببین در یک لحظهٔ معیّن است.

مقیاسِ انرژی در جهانِ اطراف

عددها وقتی کنارِ هم بنشینند معنا پیدا می‌کنند: حرکتِ یک مورچه در حدِ 10−910^{-9}ادامهٔ فرمول را افقی ببین ژول است، یک ضربانِ قلب حدودِ ۱ ژول، پرتابِ یک سنگ حدودِ ۱۰۰ ژول، و یک لیتر بنزین چیزی نزدیکِ 3.2×1073.2\times10^{7}ادامهٔ فرمول را افقی ببین ژول. همین مقایسه نشان می‌دهد چرا سوخت این‌قدر متراکم و ارزشمند است. در مقیاسِ بنیادی‌تر، رابطهٔ E=mc2E = mc^2ادامهٔ فرمول را افقی ببین می‌گوید خودِ جرم هم نوعی انرژی است.

تله‌های رایج

  • KKادامهٔ فرمول را افقی ببین هرگز منفی نمی‌شود؛ وارونه‌شدنِ جهتِ سرعت هیچ اثری بر آن ندارد.
  • پایستگیِ انرژیِ مکانیکی فقط در نبودِ نیروهای اتلافی برقرار است.
  • در بالاترین نقطهٔ پرتابِ مایل، مؤلفهٔ قائمِ سرعت صفر است ولی KKادامهٔ فرمول را افقی ببین صفر نیست.
  • اگر جسم با سرعتِ ثابت حرکت کند، کارِ کل صفر است — حتی اگر نیروها بزرگ باشند.
  • با توانِ ثابتِ موتور و نیروی مقاومتِ ثابتِ ffادامهٔ فرمول را افقی ببین، تندیِ بیشینه از P=f vmax⁡P = f\,v_{\max}ادامهٔ فرمول را افقی ببین به دست می‌آید.

سؤال تستی

۱۰ تست با پاسخنامه‌ی تحلیلی — برای دیدن بزن

پاسخنامه‌ی تحلیلی سه‌بخشی برای هر سؤال

  • چرا گزینه‌ی درست، درست است
  • چرا هر گزینه‌ی دیگر غلط است
  • تله‌ی تستی‌ای که باید بشناسی

1. خودرویی با جرم 840 kg840\text{ kg}ادامهٔ فرمول را افقی ببین و تندی 54 km/h54\text{ km/h}ادامهٔ فرمول را افقی ببین حرکت می‌کند. انرژی جنبشی آن چند ژول است؟

  • 8.40×1048.40\times10^4ادامهٔ فرمول را افقی ببین
  • 9.45×1049.45\times10^4ادامهٔ فرمول را افقی ببین
  • 1.13×1051.13\times10^5ادامهٔ فرمول را افقی ببین
  • 7.56×1047.56\times10^4ادامهٔ فرمول را افقی ببین

پاسخنامه‌ی تحلیلی

ابتدا 54 km/h=543.6=15 m/s54\text{ km/h}=\frac{54}{3.6}=15\text{ m/s}ادامهٔ فرمول را افقی ببین. سپس K=12(840)(15)2=420×225=94500 J=9.45×104 JK=\frac{1}{2}(840)(15)^2=420\times225=94500\text{ J}=9.45\times10^4\text{ J}ادامهٔ فرمول را افقی ببین. تله تستی: انرژی جنبشی با *مربع* تندی متناسب است (K∝v2K\propto v^2ادامهٔ فرمول را افقی ببین)؛ اگر تندی nnادامهٔ فرمول را افقی ببین برابر شود، KKادامهٔ فرمول را افقی ببین به‌اندازه‌ی n2n^2ادامهٔ فرمول را افقی ببین برابر می‌شود نه nnادامهٔ فرمول را افقی ببین برابر — این تناسبِ درجه‌دوم، رایج‌ترین منبعِ خطای محاسباتی در مسائلِ انرژی جنبشی است.

2. نیروی 200 N200\text{ N}ادامهٔ فرمول را افقی ببین با زاویه 30∘30^\circادامهٔ فرمول را افقی ببین نسبت به افق، جعبه‌ای را 10 m10\text{ m}ادامهٔ فرمول را افقی ببین جابه‌جا می‌کند. کار این نیرو تقریباً چند ژول است؟

  • 2.00×1032.00\times10^3ادامهٔ فرمول را افقی ببین
  • 1.73×1031.73\times10^3ادامهٔ فرمول را افقی ببین
  • 1.00×1031.00\times10^3ادامهٔ فرمول را افقی ببین
  • 8.66×1028.66\times10^2ادامهٔ فرمول را افقی ببین

پاسخنامه‌ی تحلیلی

از W=Fdcos⁡θW=Fd\cos\thetaادامهٔ فرمول را افقی ببین داریم W=(200)(10)cos⁡30∘=2000×32≈1732 J≈1.73×103 JW=(200)(10)\cos30^\circ=2000\times\frac{\sqrt3}{2}\approx1732\text{ J}\approx1.73\times10^3\text{ J}ادامهٔ فرمول را افقی ببین. تله تستی: فقط مؤلفه‌ی نیرو *در راستای جابه‌جایی* (Fcos⁡θF\cos\thetaادامهٔ فرمول را افقی ببین) در محاسبه‌ی کار نقش دارد؛ استفاده از اندازه‌ی کاملِ نیرو (بدونِ ضرب در cos⁡θ\cos\thetaادامهٔ فرمول را افقی ببین) یا اشتباه‌گرفتنِ sin⁡θ\sin\thetaادامهٔ فرمول را افقی ببین به‌جای cos⁡θ\cos\thetaادامهٔ فرمول را افقی ببین، رایج‌ترین خطای این نوع مسئله است.

3. توپی با جرم 0.450 kg0.450\text{ kg}ادامهٔ فرمول را افقی ببین از تندی 20.0 m/s20.0\text{ m/s}ادامهٔ فرمول را افقی ببین به 18.0 m/s18.0\text{ m/s}ادامهٔ فرمول را افقی ببین می‌رسد. کار کل انجام‌شده روی توپ چند ژول است؟

  • −17.1-17.1ادامهٔ فرمول را افقی ببین
  • 17.117.1ادامهٔ فرمول را افقی ببین
  • −72.9-72.9ادامهٔ فرمول را افقی ببین
  • 72.972.9ادامهٔ فرمول را افقی ببین

پاسخنامه‌ی تحلیلی

ابتدا K1=12(0.450)(20)2=90.0 JK_1=\frac{1}{2}(0.450)(20)^2=90.0\text{ J}ادامهٔ فرمول را افقی ببین و K2=12(0.450)(18)2=72.9 JK_2=\frac{1}{2}(0.450)(18)^2=72.9\text{ J}ادامهٔ فرمول را افقی ببین. پس Wt=K2−K1=72.9−90.0=−17.1 JW_t=K_2-K_1=72.9-90.0=-17.1\text{ J}ادامهٔ فرمول را افقی ببین. تله تستی: انرژی جنبشی با *مربع* تندی متناسب است (K∝v2K\propto v^2ادامهٔ فرمول را افقی ببین)؛ اگر تندی nnادامهٔ فرمول را افقی ببین برابر شود، KKادامهٔ فرمول را افقی ببین به‌اندازه‌ی n2n^2ادامهٔ فرمول را افقی ببین برابر می‌شود نه nnادامهٔ فرمول را افقی ببین برابر — این تناسبِ درجه‌دوم، رایج‌ترین منبعِ خطای محاسباتی در مسائلِ انرژی جنبشی است.

4. جسمی 5 kg5\text{ kg}ادامهٔ فرمول را افقی ببین در ارتفاع 4 m4\text{ m}ادامهٔ فرمول را افقی ببین از مبدأ قرار دارد. با g=9.8 m/s2g=9.8\text{ m/s}^2ادامهٔ فرمول را افقی ببین، انرژی پتانسیل آن چند ژول است؟

  • 4949ادامهٔ فرمول را افقی ببین
  • 9898ادامهٔ فرمول را افقی ببین
  • 196196ادامهٔ فرمول را افقی ببین
  • 245245ادامهٔ فرمول را افقی ببین

پاسخنامه‌ی تحلیلی

از رابطه U=mghU=mghادامهٔ فرمول را افقی ببین داریم U=(5)(9.8)(4)=196 JU=(5)(9.8)(4)=196\text{ J}ادامهٔ فرمول را افقی ببین. تله تستی: انرژی جنبشی با *مربع* تندی متناسب است (K∝v2K\propto v^2ادامهٔ فرمول را افقی ببین)؛ اگر تندی nnادامهٔ فرمول را افقی ببین برابر شود، KKادامهٔ فرمول را افقی ببین به‌اندازه‌ی n2n^2ادامهٔ فرمول را افقی ببین برابر می‌شود نه nnادامهٔ فرمول را افقی ببین برابر — این تناسبِ درجه‌دوم، رایج‌ترین منبعِ خطای محاسباتی در مسائلِ انرژی جنبشی است.

5. جسمی با جرم 3 kg3\text{ kg}ادامهٔ فرمول را افقی ببین از ارتفاع 8 m8\text{ m}ادامهٔ فرمول را افقی ببین به 3 m3\text{ m}ادامهٔ فرمول را افقی ببین می‌آید. کار نیروی وزن چند ژول است؟

  • 147147ادامهٔ فرمول را افقی ببین
  • −147-147ادامهٔ فرمول را افقی ببین
  • 235.2235.2ادامهٔ فرمول را افقی ببین
  • −235.2-235.2ادامهٔ فرمول را افقی ببین

پاسخنامه‌ی تحلیلی

داریم Wوزن=−ΔU=mg(h1−h2)=(3)(9.8)(8−3)=147 JW_{\text{وزن}}=-\Delta U=mg(h_1-h_2)=(3)(9.8)(8-3)=147\text{ J}ادامهٔ فرمول را افقی ببین. چون جسم پایین آمده، کار وزن مثبت است. تله تستی: انرژی جنبشی با *مربع* تندی متناسب است (K∝v2K\propto v^2ادامهٔ فرمول را افقی ببین)؛ اگر تندی nnادامهٔ فرمول را افقی ببین برابر شود، KKادامهٔ فرمول را افقی ببین به‌اندازه‌ی n2n^2ادامهٔ فرمول را افقی ببین برابر می‌شود نه nnادامهٔ فرمول را افقی ببین برابر — این تناسبِ درجه‌دوم، رایج‌ترین منبعِ خطای محاسباتی در مسائلِ انرژی جنبشی است.

6. خودرویی در مدت 3.0 s3.0\text{ s}ادامهٔ فرمول را افقی ببین انرژی جنبشی‌اش به اندازه 1.01×105 J1.01\times10^5\text{ J}ادامهٔ فرمول را افقی ببین افزایش می‌یابد. توان متوسط وارد بر آن تقریباً چند وات است؟

  • 1.01×1051.01\times10^5ادامهٔ فرمول را افقی ببین
  • 3.4×1043.4\times10^4ادامهٔ فرمول را افقی ببین
  • 4.5×1024.5\times10^2ادامهٔ فرمول را افقی ببین
  • 7.5×1047.5\times10^4ادامهٔ فرمول را افقی ببین

پاسخنامه‌ی تحلیلی

از تعریف توان متوسط P=WΔtP=\frac{W}{\Delta t}ادامهٔ فرمول را افقی ببین داریم P=1.01×1053.0≈3.37×104 W≈3.4×104 WP=\frac{1.01\times10^5}{3.0}\approx3.37\times10^4\text{ W}\approx3.4\times10^4\text{ W}ادامهٔ فرمول را افقی ببین. تله تستی: انرژی جنبشی با *مربع* تندی متناسب است (K∝v2K\propto v^2ادامهٔ فرمول را افقی ببین)؛ اگر تندی nnادامهٔ فرمول را افقی ببین برابر شود، KKادامهٔ فرمول را افقی ببین به‌اندازه‌ی n2n^2ادامهٔ فرمول را افقی ببین برابر می‌شود نه nnادامهٔ فرمول را افقی ببین برابر — این تناسبِ درجه‌دوم، رایج‌ترین منبعِ خطای محاسباتی در مسائلِ انرژی جنبشی است.

7. بالابری 500 kg500\text{ kg}ادامهٔ فرمول را افقی ببین را در مدت 10 s10\text{ s}ادامهٔ فرمول را افقی ببین به ارتفاع 6.0 m6.0\text{ m}ادامهٔ فرمول را افقی ببین می‌برد. توان متوسط موتور تقریباً چند وات است؟

  • 2.94×1022.94\times10^2ادامهٔ فرمول را افقی ببین
  • 2.94×1032.94\times10^3ادامهٔ فرمول را افقی ببین
  • 2.94×1042.94\times10^4ادامهٔ فرمول را افقی ببین
  • 4.90×1034.90\times10^3ادامهٔ فرمول را افقی ببین

پاسخنامه‌ی تحلیلی

کار موتور W=mgh=(500)(9.8)(6)=29400 JW=mgh=(500)(9.8)(6)=29400\text{ J}ادامهٔ فرمول را افقی ببین است. بنابراین P=2940010=2940 W=2.94×103 WP=\frac{29400}{10}=2940\text{ W}=2.94\times10^3\text{ W}ادامهٔ فرمول را افقی ببین. تله تستی: انرژی جنبشی با *مربع* تندی متناسب است (K∝v2K\propto v^2ادامهٔ فرمول را افقی ببین)؛ اگر تندی nnادامهٔ فرمول را افقی ببین برابر شود، KKادامهٔ فرمول را افقی ببین به‌اندازه‌ی n2n^2ادامهٔ فرمول را افقی ببین برابر می‌شود نه nnادامهٔ فرمول را افقی ببین برابر — این تناسبِ درجه‌دوم، رایج‌ترین منبعِ خطای محاسباتی در مسائلِ انرژی جنبشی است.

8. توان ورودی تلمبه‌ای 15 kW15\text{ kW}ادامهٔ فرمول را افقی ببین است و در 1.0 s1.0\text{ s}ادامهٔ فرمول را افقی ببین، 70 kg70\text{ kg}ادامهٔ فرمول را افقی ببین آب را 15 m15\text{ m}ادامهٔ فرمول را افقی ببین بالا می‌برد. بازده آن تقریباً چند درصد است؟

  • 51%51\%ادامهٔ فرمول را افقی ببین
  • 68%68\%ادامهٔ فرمول را افقی ببین
  • 75%75\%ادامهٔ فرمول را افقی ببین
  • 86%86\%ادامهٔ فرمول را افقی ببین

پاسخنامه‌ی تحلیلی

انرژی ورودی Ein=PΔt=15000×1=15000 JE_{in}=P\Delta t=15000\times1=15000\text{ J}ادامهٔ فرمول را افقی ببین و انرژی خروجی مفید Eout=mgh=(70)(9.8)(15)=10290 JE_{out}=mgh=(70)(9.8)(15)=10290\text{ J}ادامهٔ فرمول را افقی ببین است. پس η=1029015000×100≈68%\eta=\frac{10290}{15000}\times100\approx68\%ادامهٔ فرمول را افقی ببین. تله تستی: بازده همیشه به‌صورتِ نسبتِ انرژی/توانِ *خروجیِ مفید* به *ورودی* تعریف می‌شود (η=Eخروجی/Eورودی\eta=E_{\text{خروجی}}/E_{\text{ورودی}}ادامهٔ فرمول را افقی ببین) و همواره کمتر از 100%100\%ادامهٔ فرمول را افقی ببین است؛ معکوس‌کردنِ این نسبت (تقسیمِ ورودی بر خروجی) یا ضرب‌کردن به‌جای تقسیم، رایج‌ترین خطای مسائلِ بازده است.

9. در یک زنجیره سه‌مرحله‌ای با بازده‌های 35%35\%ادامهٔ فرمول را افقی ببین، 90%90\%ادامهٔ فرمول را افقی ببین و 5%5\%ادامهٔ فرمول را افقی ببین، بازده کل تقریباً چند درصد است؟

  • 15.75%15.75\%ادامهٔ فرمول را افقی ببین
  • 1.575%1.575\%ادامهٔ فرمول را افقی ببین
  • 0.1575%0.1575\%ادامهٔ فرمول را افقی ببین
  • 31.5%31.5\%ادامهٔ فرمول را افقی ببین

پاسخنامه‌ی تحلیلی

بازده کل حاصل‌ضرب بازده‌های کسری است: ηکل=0.35×0.90×0.05=0.01575\eta_{کل}=0.35\times0.90\times0.05=0.01575ادامهٔ فرمول را افقی ببین. با تبدیل به درصد: 1.575%≈1.6%1.575\%\approx1.6\%ادامهٔ فرمول را افقی ببین. تله تستی: بازدهِ کلِ یک زنجیره از *ضربِ* بازده‌های تک‌تکِ مراحل به‌دست می‌آید (ηکل=η1×η2×⋯\eta_{\text{کل}}=\eta_1\times\eta_2\times\cdotsادامهٔ فرمول را افقی ببین)، نه از جمعِ آن‌ها یا میانگین‌گیری؛ همین ضربِ ساده باعث می‌شود بازدهِ کل همیشه از کوچک‌ترینِ بازده‌های مرحله‌ای هم کمتر باشد — نکته‌ای که در زنجیره‌های واقعی (مثلِ نیروگاه تا لامپ) اغلب غافلگیرکننده است.

10. در مسئله چترباز، چرا با وجود کار بسیار بزرگ وزن، تغییر انرژی جنبشی کوچک است؟

  • چون جرم چترباز صفر فرض شده است
  • چون کار مقاومت هوا تقریباً وزن را خنثی کرده است
  • چون کل جابه‌جایی چترباز صفر بوده است
  • چون تندی نهایی از تندی اولیه کمتر بوده است

پاسخنامه‌ی تحلیلی

در مثال چترباز، WوزنW_{\text{وزن}}ادامهٔ فرمول را افقی ببین بسیار بزرگ و مثبت است، اما WمقاومتW_{\text{مقاومت}}ادامهٔ فرمول را افقی ببین تقریباً به همان اندازه و منفی است؛ پس جمع آن‌ها یعنی کار کل کوچک می‌شود و تغییر KKادامهٔ فرمول را افقی ببین نیز کوچک می‌ماند. تله تستی: انرژی جنبشی با *مربع* تندی متناسب است (K∝v2K\propto v^2ادامهٔ فرمول را افقی ببین)؛ اگر تندی nnادامهٔ فرمول را افقی ببین برابر شود، KKادامهٔ فرمول را افقی ببین به‌اندازه‌ی n2n^2ادامهٔ فرمول را افقی ببین برابر می‌شود نه nnادامهٔ فرمول را افقی ببین برابر — این تناسبِ درجه‌دوم، رایج‌ترین منبعِ خطای محاسباتی در مسائلِ انرژی جنبشی است.

مباحث مرتبط

ادامه‌ی این مبحث رو ببین

با ثبت‌نام رایگان، به بانک کامل سؤال، شبیه‌ساز کنکور و تحلیل پیشرفت دسترسی داری

ثبت‌نام رایگان